درایتی با ابراز این عقیده که «پس از رحلت حضرت امام نه تنها در جهت تبیین اسلام حقیقی حرکت نکردیم، بلکه حساسیتها در جهت مبارزه با افکار منحرف و بالاخص خرافات کاهش یافت»، اظهار داشت: نه حوزه و روحانیت و نه مراکز و نهادهای تبلیغی و نه رسانههای جمعی، حساسیت حضرت امام را نسبت به تبیین صحیح اسلام و مبارزه با اندیشه و افکار متحجر و انحرافی دنبال نکردهاند.
در اندیشه امام، پیروزی اسلام منزه از ریا پیروزی انقلاب بود
حجتالاسلام والمسلمین مصطفی درایتی، در گفتوگو با پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران، مبنای اصلی طرح اسلام ناب محمدی از سوی حضرت امام را «وجود اسلام انحرافی، آلوده به خرافات، تحجر و برداشتهایی ناهماهنگ با حاکمیت حاکمان جور و همچنین اسلام منفعلانه و غیرمسؤلانه دانست» و گفت: طرح این اصطلاح، اشارهای داشت به برداشتهای نادرست و وجود اسلام انحرافی در جامعه و جهان اسلام که آن را با روح و حقیقت اسلام مغایر میدانست.
وی افزود: امام رضوانالله، اسلام تحرکبخش، ظلمستیز، عدالتمحور، عزتبخش، آزادمنش، منعطف و هماهنگ با نیازهای مردم و زمانه را اسلام ناب میخواندند که منزه از ریا و خدعه و فریب باشد و معرفی چنین اسلامی را به معنای پیروزی انقلاب میدانستند.
عضو حزب مشارکت در ادامه تأکید کرد: امام معتقد بودند اگر اسلام منهای تمایلات غربی و شرقی آن و بدون انحراف و آلودگی به جهان اسلام و دنیا معرفی شود، همان اثری را که در صدر اسلام از خود بروز داد در میان جامعه امروزین نیز تکرار خواهد کرد.
پس از رحلت امام، دغدغه مبارز با انحرافات فروکش کرد
درایتی با اشاره به مرزبندیهای میان اسلام ناب محمدی و اسلام آمریکایی، ضمن بیان اینکه «تعیین مرز مشخص میان این دو نگرش بسیار مشکل است و اختلاطات بسیاری میان آن دیده میشود»، اظهار داشت: میتوان گفت اسلامی که دعوت به بیمسئولیتی، بیتحرکی و بیتفاوتی در برابر جامعه کند، در اندیشه امام، اسلام ناب نیست. اسلام متصلب و غیرراهگشا در برابر مشکلات جامعه، اسلام ناب نیست و اسلام ریا و خدعه، فریب و دروغ اسلام ناب نیست.
مشاور رییس جمهور هشتم در امور روحانیت با تأکید بر ضرورت شناخت ویژگیهای جریان اصلی مروج اسلام آمریکایی، «هرگونه پیجویی شبکهای با نام و نشان برای مروجان اسلام آمریکایی را بیثمر و بینتیجه خواند» و تصریح کرد: بر این مبنا بهتر آن است که بیشتر معیارهای تشخیص برای جامعه تبیین شود.
درایتی ادامه داد: تبیین معیارهای اسلام ناب محمدی، تعیین ویژگیهای اسلام آمریکایی و تنقیح و برجستهسازی آنها نیز نیازمند کار ویژه و بسیار مهمی است که باید متفکران مسلمان و اندیشمندان دین و بالاخص حوزههای علمیه به آن اهتمام ویژه داشته باشند.
وی این وظیفه اندیشمندان مسلمان و حوزههای علمیه را کار فروماندهای خواند که نقش اساسی در معرفی اسلام بدون پیرایه دارد و تأکید کرد: واقعیت آن است که در زمان حیات حضرت امام، ایشان مقابله با چنین تفکری را سرلوحه کار خویش قرار داده بودند و نسبت به آنچه به نام دین و اسلام عرضه میشد و از اسلام حقیقی فاصله داشت حساسیت بسیار داشتند. حضرت امام حتی رهبری انقلاب اسلامی ایران را در راستای معرفی اسلام ناب ارزیابی میکردند و رسالت خودشان را چنین میدانستند.
مشاور رئیس دولت اصلاحات «صیانت از اسلام حقیقی و ناب را دغدغه اصلی امام راحل» دانست و اضافه کرد: حضرت امام بر این اساس، اگر با انحراف یا کژی در جامعه و یا در جهان اسلام روبهرو میشدند، با حساسیت ویژهای با آن برخورد میکردند. برخوردهای ایشان بالاخص در طول 10 سال اول انقلاب با انحرافات دینی بسیار برجسته است.
درایتی در عین حال تصریح کرد: متأسفانه پس از رحلت ایشان این دغدغه فروکش کرد و میدان برای افکار و اندیشههای انحرافی فراخ شد؛ چه بسیار افراد و اندیشههایی که در زمان حضرت امام به انزوا و محاق رفته بود ولی پس از ایشان در جامعه مطرح شدند.
وی عدم حساسیت و بروز مسائل و مشکلات را فراهم آورنده زمینهای جدی و بدون مانع برای افکار منحرف و بالاخص اندیشه متحجر و متصلب دانست و افزود: بعضا احساس شد که برخی مراکز قدرت نیز مددرسان آنها شدند و بهرههای سیاسی کوتاهمدت، بستر خطرناکی را برای ترویج افکار آنان مهیا ساخته است.
درایتی با ابراز این عقیده که «پس از رحلت حضرت امام نه تنها در جهت تبیین اسلام حقیقی حرکت نکردیم، بلکه حساسیتها در جهت مبارزه با افکار منحرف و بالاخص خرافات کاهش یافت»، اظهار داشت: نه حوزه و روحانیت و نه مراکز و نهادهای تبلیغی و نه رسانههای جمعی، حساسیت حضرت امام را نسبت به تبیین صحیح اسلام و مبارزه با اندیشه و افکار متحجر و انحرافی دنبال نکردهاند.
گسترش نگرانکننده افکار انحرافی به نام دین جای انکار ندارد
وی تأکید کرد: گسترش نگرانکننده افکار انحرافی به نام دین و بسط اندیشههای خرافی در جامعه، جای انکار ندارد و فراگیر شدن آن حتی به برخی مسؤلان مملکت نیز کشیده شده است و لذا باید آن را یک انحراف آشکار از خط امام و روش و منش آن بزرگوار دانست.
درایتی در ادامه گفت: اگر بپنداریم که امام فرمودند «باید تلاش کنیم زهد و قدس اسلام ناب محمدی را از زنگارهای تقدسمآبی و تحجرگرایی اسلام آمریکایی جداکرده و به مردم مستضعفمان نشان دهیم. اگر توانستیم نظامی بر پایههای نه شرقی و نه غربی واقعی و اسلام پاک منزه از ریا و خدعه و فریب را معرفی کنیم، انقلاب پیروز شده است.» پس پیروزی مدنظر حضرت امام، عرضه اسلام بیپیرایه و ناب بوده است که به نظر میرسد اکنون دچار مشکل شده است.
درایتی، تحجر را آفت ویرانکنندهای خواند که ریشه یک اندیشه را میسوزاند و خاطرنشان کرد: این آفتی بود که پس از رحلت پیامبر و بالاخص بعد از شهادت امیر مؤمنان(علیهم صلواتالله) با حمایت حاکمان ستمپیشه و با استفاده از عالمان معادفروش و زاهدان متنسک برای اغفال مردم دنبال شد و از این ناحیه صدمات سخت و سنگینی بر معارف الهی وارد آمد و در طول قرنها همچنان ادامه یافت.
این فعال سیاسی، یکی از رسالتهای اصلی حوزه و روحانیت را صیانت و دفاع از گوهر دین دانست و گفت: متأسفانه امروز متحجران و خرافهگرایان با دستمایه کردن دین خدا و اعتقادات مردم، حمله وسیع و گستردهای را در برابر اسلام ناب و حقیقی آغاز کردهاند که در این میدان سخت، نقش حوزه و روحانیت بالاخص مراجع معزز بسیار تعیینکننده است. رهاسازی این عرصه، صدمات ویران کنندهای بر دیانت مردم و همچنین بر پایههای اعتقادی نظام اسلامی وارد خواهد کرد.
پرداختن به غیبگوییها و معیار قراردادن خواب از خصوصیات این جریان است
درایتی با اشاره به چند مشخصه جریان تحجر، «سطحینگری و توجه به پوسته دین منهای جوهر و اهداف آن» را از مشخصههای اصلی این تفکر دانست و افزود: تکبعدی کردن دین و بسندگی و تصلب بر ظواهر، نمایشی ناقص و ناکارآمد از دین خواهد داشت که فاصله آن را با دین حقیقی گسترده خواهد کرد.
وی، عدم توجه به نیازهای زمانه و اقتضائات جامعه را نیز از مشخصات برجسته متحجران خواند و اضافه کرد: اهتمام به حل مسائل از طریق نامتعارف و غیرمنصوص و پرداختن به غیبگوییها و معیار قراردادن خواب و ...از خصوصیات این جریان و تبلیغ دین منفعل، پذیرش وضع موجود و همه چیز را به تقدیر موکول کردن، بسندگی به دعا و توسل منهای رعایت چارچوبهای منصوص و وعده دادنهای عاری از آموزههای دینی و... روش معمول چنین اندیشهای است.
درایتی همچنین، کمارزش نشان دادن تعقل و تفکر و تأکید بر ناکارآیی آن در فهم و درک حقایق، القای پذیرش بدون چون و چرا و تقلید کورکورانه به مردم و ریا، ظاهرسازی، تقدسمآبی و معیارکردن آنها برای جامعه را از دیگر ویژگیها و روشهای متحجران خواند.
مشاور سید محمد خاتمی در دولت اصلاحات، شیوع و نفوذ اندیشه و جریان تحجر در جامعه را در سطحی فراتر از خطر خواند و گفت: مـتأسفانه باید اذعان داشت که امروز این جریان دارای نفوذ در بدنه سیاسی و اجرایی کشور است. خبرهایی که در این چند ساله از برخی مقامات دولتی شنیده شده، نگرانی ویژهای پدید آورده است و آن اینکه تحجر خود را از بدنه جامعه به درون قدرت کشانیده و آنجاست که دوام آن، حرث و نسل مردم را همراه با دین و اعتقاد آنان به خطر خواهد انداخت. در این سالها گسترش نگرانکننده افکار خرافی، به پیدایش جریانات انحرافی و سودجو منجر شده که هراز گاهی در گوشه و کنار کشور دیده و شنیده میشود.
درایتی با بیان اینکه «حضور جدی جریان تحجر در بدنه تصمیمگیری و اجرایی کشور به نابودی تدبر و تعقل در عرصه عمومی خواهد انجامید که ابزار اصلی مدیریت جامعه است»، افزود: نتیجه این حضور جز به ناکارآمدی و واماندگی دولت در حل و فصل مسائل مردم و اتلاف سرمایههای کشور و از همپاشیدگی زمام امور نخواهد انجامید. وجود تحجر در جامعه و حضور آن در بدنه اجرایی کشور، نظام اسلامی و همه مردم را دچار مشکل خواهد کرد و چون این کار با نام دین نیز صورت میگیرد، دین و دنیای مردم را تباه خواهد ساخت. به نظر من خطر اینها برای مملکت و نظام اسلامی، از هر خطر خارجی و هر دشمن دیگری بیشتر است و مبازره با آنها سختتر خواهد بود. این خطر امروز فقط از زبان روشنفکران مطرح نمیشود، بلکه به یک نگرانی عمیق همه دینداران فهیم که اندکی با اصول و قواعد مسائل دینی آشنایند، تبدیل شده است.
روحانیت چندان خطر نفوذ متحجران را جدی نگرفته است
وی تأکید کرد: حساسیت ویژه حضرت امام به گروهها و انجمنهای دینی متمایل به تحجر و افرادی که با برجسته کردن برخی اعتقادات مردم به کمرنگ دیدن دیگر آموزههای دینی میپرداختند، از آن جهت بود که خطر آنها را بیش از دیگران احساس میکرد و میدانست که اگر آنها در جامعه رها شوند و به قدرت نزدیک شوند، چه خطر عظیمی برای نظام و کشور ایجاد خواهند کرد. آنها که در نهایت اندیشهشان، نابسامانی امور برای ایجاد زمینه برای ظهور امام عصر(عج) دیده میشود. بدیهی است اگر به قدرت نزدیک شوند، نه برای سامان دادن امور است بلکه برای تخریب کار و نابسامان کردن کارهاست؛ بدان عقیده و باور باطل که تا ستم فراگیر نشود، ظهور حضرت محقق نخواهد شد.
درایتی تصریح کرد: امروز با مشاهده برخی تصمیمات و اظهارات، گمان میرود این اندیشه خطرناک با نزدیک شدن به قدرت در پی تحقق چنین کاری است و جز آن هیچ گمانهای نمیتواند قانعکننده باشد. بدیهی است که هر دلسوز اسلام و انقلابی نمیتواند در برابر چنین خطری ساکت و بیتفاوت باشد، آنان که امروز به تخریب بیمحابای همه بنیانهای نظام تصمیمگیری و اجرایی کشور پرداخته و وضع کشور را به سراشیبی سقوط کشانیدهاند و مدیران معتقد و باتجربه و دستپرورده این نظام را به انزوا برده و زمام اداره کشور را به افراد ناپخته و خاماندیش سپردهاند، مگر جز با این گمانه قابل توجیه است؟!
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اظهار تأسف از اینکه «روحانیت چندان خطر نفوذ متحجران را جدی نگرفته است»، گفت: گرچه جسته و گریخته یا در جلسات خصوصیتر به این خطر پرداخته شده ولی کار عملی و با بروز جدی، اندک انجام شده است. باید اذعان کنم که اظهارنظر مراجع بزرگوار در این باب بسیار مهم و تأثیرگذار است. کار به حدی خراب و نگرانکننده شده که شاید حوزویان کم نام و نشان کمتر امکان هماوردی با آن را داشته باشند. باید کار را مراجع آغاز کنند و حوزویان آن را بپرورند و گسترده کنند.
وی مبارزه با چنین اندیشهای را بسیار سخت و پرهزینه خواند و در پایان تأکید کرد: این مبارزه خطیر، عده و عدٌه ویژه میطلبد ولی هرچه دیرتر بدان پرداخته شود، پرهزینهتر و سختتر خواهد شد.