یک استاد حوزه و دانشگاه گفت: وجه امتیاز امام در رویکرد سیاسی به دین نبود. هرگونه رویکرد جزیی و تک وجهی به دین، از جمله رویکرد سیاسیِ صرف به دین موجب تحریف آن است. چون دین یک حقیقت جامع است و همه حوزه های حیات انسان را در بر می گیرد. همانطور که اگز سیاست را از دین حذف کنید، بخش مهمی از آن را نادیده گرفته و دچار تحریف در دین شده ایم، همانگونه هم اگر سیاست را به کلّ ساختار معرفتی دین غلبه بدهیم، دچار تحریف و واژگون سازی شده ایم. و این اختصاص به سیاست ندارد ، هر جزء دیگری از دین که دچار چنین تغلیب سیطره ای شود نتیجۀ آن تحریف است. چنانکه اگر فقط عرفان، معرفت و معنویت را بر دین غلبه دهیم دچار انحراف شده ایم. تمام جمال و زیبایی دین در جامعیت آن است و امام نماینده و شارح این تفکر بود. امام عینیت این تفکر را نشان داد.
حجت الاسلام و المسلمین سیدعباس حسینی قائم مقامی در گفت و گو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، در پاسخ به سئوالی درباره ضرورت ترویج اندیشه های امام خمینی(س) در سطح منطقه ای و بین المللی و میزان موفقیت مان در این مهم اظهار کرد: واقعیت این است که ما متناسب با ظرفیت موجود در مخاطب جهانی و ظرفیت موجود در ابعاد شخصیتی امام خمینی در ترویج و شناساندن شخصیت ایشان آنچنان موفق نبوده ایم.
وی افزورد: با توجه به اینکه امام خمینی و انقلابی که رهبری آن را بر عهده داشت بصورت طبیعی آن قدر در جهان انعکاس داشته و به واسطه جاذبه هایش اثرگذار بوده است، بسیاری از آنچه ما اکنون در جهان مشاهده می کنیم نتیجه قهری و طبیعی این جاذبه هاست و خیلی ربطی به تلاشها و برنامه ریزی های ما ندارد. در واقع این حاصل گزاره ها و قضایای اتفاقی است و ما برای شناساندن امام و ترویج اندیشه های او برنامه ریزی خاصی نداشته ایم. اثر وضعی این انعکاس و بازتاب تفکر و شخصیت امام بوده که در جهان اثر گذاشته است.
حسینی قائم مقامی با اشاره به اینکه امروز با توجه به الگوهای واژگونه ای که از اسلام ارائه می شود ضرورت و نیاز معرفی اندیشه های امام بیش از هر زمان دیگری مشاهده می شود، افزود: امام در زمانه ای ظهور کرد که اجماعی جهانی بر پایان اثرگذاری دین در عرصه زندگی اجتماعی شکل گرفته بود و پرونده دین تقریبا پایان یافته قلمداد می شد. چرا که مغرب زمین با توجه به تجربه های تلخی که از قرائت های رسمی از دین در ذائقه خود داشت ، از یک سو می دید برای حل مشکلات خودش نیازمند مفاهیم جدیدی است و از سوی دیگر نه تنها پاسخ این نیازها را در حوزه دین نمی یافت، بلکه این دو را در تضاد با یکدیگر می دید و لذا عمومیت این باور خیلی طبیعی بود که یا باید زندگی را تمام شده تلقی کرد و یا دین را. و از همه مهمتر انکه متولیان و نهادهای دینی هم این را به عنوان یک واقعیت پذیرفته بودند و فقط خواهان آن بودند که به آنها اجازه داده شود تا به حیاتشان در کنار فرد و جامعه و نه در متن آن، ادامه دهند. این اختصاص به مغرب زمین نداشت بلکه بسیاری از مسلمانان خصوصا در اهل سنت نیز این تلقی از دین پذیرفته شده بود ، به جز گروههایی خاص و اندک نظیر اخوان المسلمین که آنها نیز طرفدار نظریه اسلام سیاسی بودند و صورت تحریف شده و ناقصی از اسلام را در هیئت و هیبت صرفا سیاسی تبلیغ و ترویج می کردند و نه تنها هرگز نمی توانستند حتا به بعضی از پرسش ها و نیازهای انسان معاصر پاسخ دهند بلکه با طرح نظریه های افراطی خود ، سوءتفاهمات موجود نسبت به دین خصوصا اسلام در نزد افکار عمومی جهانی را تعمیق و تشدید کرده بودند. إخوانی ها و پیروان این نظریه در رویکرد سلفی گری خود، در اندیشه احیای " خلافت" بودند! چنانکه امروز هم شما می بینید با وجود این همه تحولاتی که رخ داده، این تفکر پس از چند دهه فعالیت و سازماندهی نمی تواند طرحی گفتمانی و جامع از اندیشه اسلامی ارائه دهد. نتیجه ای که می خواهم بگیرم این است که ما قبل از امام هم رویکرد سیاسی به دین داشتیم. جریان چپ اسلامی، سلفیون و جریان اخوان المسلمین در مصر که الان هم فعال هستند و بسیاری از جریان های افراطی مسلمان به نوعی از آبشخور همین جریان تغذیه می شوند ، اینها همگی به شدت از منظر سیاست و قدرت به دین می پردازند و بسیاری از واقعیت های سرشتی و طبیعی زندگی انسان را نادیده می گیرند.
وی افزود: در چنین شرایطی، تفکری ظهور پیدا می کند که نه تنها یکباره و یکسره مفاهیم مدرن را نفی تمی کند بلکه با به رسمیت شناختن اساسی ترین و اصلی ترین این مفاهیم نظیر آزادی ، حقوق بشر، حقوق زنان، جمهوریت، مردمسالاری، حق حاکمیت بر سرنوشت خود و.. مدعی است که نیازهای معاصر جامعه را از پایگاه دین پاسخ می گوید. امام (ره) به عنوان یک رهبر تراز اول دینی نه در کنار دین بلکه از متن دین و نه با شعار بازگشت تاریخی به صورت ها و سنت های دینی، انگونه که دیگران می گفتند، بلکه با معرفی اسلام به عنوان یک گفتمانِ جامع و با شعار احیای آزادی، کرامت اتسانی، قانون مداری، انتخاب گری و حقوق انسان، از پایگاه دین سخن گفت.
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه حرکت امام خمینی تمام موازنه موجود در عصر خود را برهم زد، افزود: تحولی که امام ایجاد کرد نه فقط در کشورهای اسلامی و در میان مسلمانان بلکه پیروان ادیان دیگر را هم تحت تاثیر قرار داد. من شخصا به جدّ معتقدم پاپ ژان پل دوم به شدت تحت تاثیر امام قرار داشت. به محض پیروزی انقلاب رفتار های پاپ هم متحول می شود طوری که آنها هم متوجه می شوند می توانند رویکرد جدیدی برای ورود به عرصه زندگی داشته باشند و لذا در همین برهه است که شاهد نقش آفرینی های مهم پاپ به عنوان رهبر کاتولیک ها در تحولات جهانی نظیر فروپاشی کمونیسم و نیز فعالیت های بی سابقه در عرصه گفت و گوی ادیان بودیم.
رئیس سابق مرکز اسلامی هامبورگ با اشاره به اینکه امام خمینی تولید کننده اندیشه بود، یادآور شد: امام اندیشه را به خوبی تولید کرد و بعد از تولید، به مرحله توزیع می رسیم. توزیع باید متناسب با تولید صورت بگیرد. اگر تولید انجام شود و توزیع متناسب با آن انجام نشود با آفت هایی مواجه خواهیم بود که کمترین آن مهجوریت و انباشت اندیشه است. ولی رفته رفته آفت های دیگر نظیر تحریف و واژگون سازی اندیشه را تهدید خواهد کرد و باید بگویم متاسفانه ما در معرض همین خطر هستیم.
حسینی قائم مقامی با بیان اینکه انعکاس صرفا سیاسی شخصیت امام که گاه ما نیز در داخل به آن دامن می زنیم ظلم مضاعف در حق امام است، تصریح کرد: امام بی شک یک رجل سیاسی بود اما تنها یک رجل سیاسی نبود بلکه سیاست او از موضع گفتمانِ جامع و کلی دین بود. و از منظر همین جامعیت است که توانست در این قرن و بلکه انشاءالله قرن های پسین، اسلام را به عنوان یک تفکر جامع که ناظر به همه ابعاد حیات انسانی، نماینگی و سخنگویی کند. تا پیش از آن بودند کسانی که در اندیشه احیای تفکر اسلامی بودند، امابیشترین تأثیر آنان در ایجاد انگیزش و نهضت نخبگانی بود و هرگز نتوانستند تمام طبقات اجتماعی اعم از توده مردم و نخبگان را توأمان تحت تأثیر قرار دهند . این مخاطبۀ عامی که امام توانست با مردم از هر طبقه ای برقرار کند ناشی از همین جامعیت و کل نگری ایشان به اسلام بود. در واقع این "کلّ نگری" چون سازگار با ذات و هویت جامع تفکر قرآنی و اسلامی است، یک کار به قاعده و در نتیجه أثرگذار بود. چون هر رفتار و کارکردی که متناسب با طبیعت و ذات یک پدیده باشد ماندگار و اثرگذار خواهد بود و گرنه هرچه هم سر و صدا داشته باشد، ماندنی نیست. بارها گفته ام هر رویکرد تبلیغی و یا به تعبیری احیاگرایانه به اسلام که مبتنی بر نگاه های بخشی و جزیی به آن باشد چون با طبیعت اسلام به عنوان گفتمانِ جامع فاصله دارد، چون برخلاف طبیعت و هویت ذاتی دین است، دوام و اثرگذاری لازم را نخواهد داشت و بلکه می تواند اثر عکس داشته و به تحریف و واژگون سازی چهرۀ اسلام بیانجامد. و به همین جهت بنده به جدّ معتقدم اینکه در سده های گذشته با وجود فراوانی فقیهان بزرگ، شاهد شکل گیری اتفاقی شبیه آنچه که در انقلاب اسلامی با رهبری امام شکل گرفت نبوده ایم، یکی از مهمترین دلایل آن همین فقدان نگاه گفتمانی به تفکر اسلامی - شیعی است . بی تردید "فقه" وجه مهم و هویت بخش تفکر اسلامی است، اما هرگز نباید و نمی توان آنرا به همه اجزای این تفکر غلبه داد و جامعیت اسلام را به جامعیت فقه تقلیل داد و لذا فقه امام (ره) تابع نگاه گفتمانی و جامع او به دین است نه اینگه گفتمان دینیِ او مغلوب و برآمده از نگاه فقهی محض باشد. بین این دو خیلی تفاوت است. و به همین جهت است امام همه جا از " روش اجتهادیِ فقه" سخن می گوید و بر آن تأکید دار ، این روش اجتهادی در همه حوزه های تفکر اسلامی باید مورد توجه باشد تا آنچه که به عنوان نظریه اسلامی اعلام می شود ، اصالت و اعتبار داشته باشد. منظور امام از "اسلام فقاهتی " هم دقیقا همین است و نباید آن را به معنای " اسلام فقهی " تفسیر کرد . امام یک فقیه و اصولی تراز نخست، یک عارف تراز نخست، یک اخلاقی تراز اول و یک فیلسوف رده اول بود. و این عناوین را که بر می شماریم ، به عنوان یک " فضل علمی " برای ایشان نیست بلکه ناظر به جامعیت شخصیتی ای است که درک جامع و همه جانبه از اسلام را برای ایشان میّسر و ممکن کرد و توانست با همین درک و تفسیر با مخاطب عام یعنی انسان معاصر ارتباط برقرار نماید. بنابراین در معرفی امام و اسلامی که او نمایندگی می کند حتما باید به این نکتۀ بس مهم توجه کرد و هرگونه بی توجهی و انحراف از این نگاه جامع یقینا منتهی به تحریف و یا استفاده ابزاری و ظلم فاحش به ایشان و میراث علمی و عینی ایشان می گردد. امام در نجف اشرف حدود سال 56 یک سخنرانی دارند که در آن دقیقا خط تعادل بر مبنای نگاه جامع به دین را تعریف می کنند، از یک سو رویکرد ظاهرگرایانه به دین را مورد نقد قرار می دهند ، رویکردی که وقتی به سیاست هم می پردازد از همین زاویه است. و از سوی دیگر نیز به نقد رویکردی می پردازد که فقط به وجه باطنی دین اصالت می دهد. ایشان ضمن ناقص دانستن هرکدام از این نگرش های جزیی و بخشی به دین، کمال اسلام را در جامعیت آن می داند و از قول پیامبر (ص) این حدیث شریف را که مضمونی تأویلی دارد، نقل می کنند مبنی بر اینکه: " برادرم موسی (ع) چشم راستش نابینا بود برادرم عیسی (ع)چشم چپش نابینا بود و من هر دو چشمم بیناست و ذوالعنین هستم". (ر.ک. صحیفه امام، ج3،صص217تا 231، به ویژه ص226 - سخنرانی 6مهر 1356) این یعنی تعادل، این یعنی همان نگاه جامع و گفتمانی به دین.
وی افزود: وجه امتیاز امام در رویکرد سیاسی به دین نبود. هرگونه رویکرد جزیی و تک وجهی به دین از جمله رویکرد سیاسیِ صرف به دین موجب تحریف آن است. چون چنانکه عرض کردم دین یک حقیقت جامع است و همه حوزه های حیات انسان را در بر می گیرد. همانطور که اگز سیاست را از دین حذف کنید ، بخش مهمی از آن را نادیده گرفته و دچار تحریف در دین شده ایم، همانگونه هم اگر سیاست را به کلّ ساختار معرفتی دین غلبه بدهیم ، دچار تحریف و واژگون سازی شده ایم. و این اختصاص به سیاست ندارد ، هر جزء دیگری از دین که دچار چنین تغلیب سیطره ای شود نتیجۀ آن تحریف است. چنانکه اگر فقط عرفان، معرفت و معنویت را بر دین غلبه دهیم دچار انحراف شده ایم. تمام جمال و زیبایی دین در جامعیت آن است و امام نماینده و شارح این تفکر بود. امام عینیت این تفکر را نشان داد.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: اگر اغراق آمیز تلقی نشود من یادم نمی آید ایشان سخنرانی داشته باشند که در آن یا با معرفت و عرفان شروع نکنند و به سیاست برسند و یا با سیاست شروع نکنند و به عرفان ومعرفت برسند. یک سخنرانی خالص سیاسی از ایشان یادم نمی آید. امام این تعادل و جامعیت را حتی در این حدّ هم نشان می دادند. ما باید این جامعیت را حفظ کنیم که این جامعیت است که زیبایی و جذابیت دارد. وگرنه نمونه اسلام سیاسی به معنی غلبه وجه سیاسی به دین، می شود داعش.
وی افزود: ما باید بتوانیم سیاست را در کنار اخلاق، معرفت و در کنار درک همه جانبه از حقایق وجودی قرار داده و به یک تعادل و وحدت در ساحت اندیشه برسانیم و تا کسی در ساحت وجودی به چنین تعادل و وحدت شخصیتی نرسد نمی تواند چنین تعادلی در بیرون از او ظهور کند. این تعادل و جامعیتی که از امام ظهور کرد برآمدۀ از شخصیتی است که درون خود به یک تعادل و وحدتی رسیده بود که این را باید در معرفی و شناخت امام مورد نظر داشته باشیم. هر گونه معرفی تک ساحتی از امام ، ظلم به امام است و ظلم به تفکری است که امام آن را نمایندگی می کرد.