امام خمینی (س) همواره بر این امر که مایل به جنگ نبوده و نیستد، تأکید داشتند، اما وقتی که توسط دشمن بعثی جنگ به ایران تحمیل شد، دفاع را امری واجب برای تمام مردم دانسته و همیشه بر این امر که ما باید از اسلام و جمهوری اسلامی در برابر این متجاوزان دفاع کنیم، توصیه و تأکید داشتند.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، یکی از اولین واکنش های امام خمینی (س) به جنگ تحمیلی مصاحبه ای است که 17 مهر ماه سال 1359 با یکی از خبرنگاران خارجی انجام داده و در پاسخ به این خبرنگار گفته بودند که «اولًا ما به تبع اسلام با جنگ همیشه مخالفیم و میل داریم که بین همه کشورها آرامش و صلح باشد. لکن اگر جنگ را بر ما تحمیل کنند، ما تمام ملتمان جنگجوست و با تمام قوا مقابله مى کنیم و لو اینکه همه ابرقدرت ها هم دنبال او باشد. براى اینکه ما شهادت را یک فوز عظیم می دانیم و ملت ما هم شهادت را به جان و دل قبول مى کند و از جنگ نخواهیم هراسید و مرد جنگ هستیم، لکن مایل نیستیم به اینکه جنگ واقع بشود.» (صحیفه امام، جلد 13، صفحه 261)
وقتی که جنگ به طور جدی شروع شد نیز امام خمینی (س) بر این دیدگاه که ما هیچ قدمی برای جنگ برنداشته و نمی داریم و هر کاری که انجام می دهیم دفاع است تأکید دارند به طوری که در یکی از فرمایشاتشان آمده است که «ما تا کنون یک قدم براى جنگ برنداشته ایم؛ اینها همه دفاع است.» (صحیفه امام، جلد 16، صفحه 405)
البته زمانی که دفاع مطرح شد، دفاع با کمال قدرت مورد نظر امام خمینی (س) بود. در فرمایشات امام آمده است که «ما با کمال قدرت دفاع از خودمان خواهیم کرد.» (صحیفه امام، جلد 13، صفحه 261) همچنین معتقد بودند که هرکس با هر قدرتی باید دفاع کند و به هیچ وجه هراس به دل راه ندهد. «شما هیچ وقت از هیچ چیز هراس نداشته باشید. شما براى حفظ اسلام دارید جنگ مى کنید و او براى نابودى اسلام. الآن اسلام به تمامه در مقابل کفر واقع شده است و شما باید از اسلام پایدارى کنید و حمایت کنید و دفاع کنید. دفاع یک امر واجبى است بر همه کس. بر هر کس که هر مقدار قدرت دارد، باید دفاع بکند از اسلام. الآن اینها هجوم کردند بر اسلام و ما باید دفاع بکنیم. ابداً قضیه صلح و قضیه سازش در کار نیست.» (صحیفه امام، جلد 13، صفحه 251)
به عبارت دیگر باید گفت که امام خمینی (س) هیچ وقت موافق جنگ نبودند، اما زمانی که موضوع دفاع از اسلام و جمهوری اسلامی مطرح بود، بر دفاع همه جانبه معتقد بود و این دفاع را برای همه مردم واجب می دانست. به طوری که در استفتائاتی از امام - در پاسخ به این سئوال که 1: آیا برای دفاع از دین خدا و جمهوری اسلامی اجازة امام یا مرجع تقلید لازم است یا خیر؟ - آمده است: «دفاع از اسلام و جمهورى اسلامى به هر نحو ممکن بر تمام مکلفین واجب است و مشروط به اجازه نیست.» (استفتائات، جلد 1، صفحه 492) حتی امام معتقد است که دفاع نیازی به اذن و اجازه ندارد. «دفاع را احدی از مسلمین نیست که، احدی از علمای اسلام نیست که بگوید دفاع در اسلام نیست. دفاع هیچ احتیاج به یک ولی ای ندارد، هیچ احتیاج به یک امامی ندارد. تمام مسلمین اگر یک وقت بنا شد برشان هجمه بشود، خودشان باید دفاع کنند، مستقلند در این امر.» (صحیفه امام، جلد 19، صفحه 216)
در مورد صلح و اجرای آتش بس نیز چون رژیم عراق را رژیمی متجاوز می دانستند که اسلام و کشور اسلامی را مورد حمله قرار داده است، پذیرش آتش بس با او را در صورتی می پذیرفتند که این کار به عنوان شکست او محسوب شود، لذا در برابر پیشنهادات صلح آنها شرایطی را مطرح می کنند و آتش بس را منوط به انجام یک سری کارها توسط سازمان ملل و پذیرش یک سری شرط ها توسط عراق دانسته و معتقد بودند که اگر این کارها انجام نگیرد، هیچ گونه صلحی از طرف ما پذیرفته نخواهد شد.
از جمله این شروط این بود که دولت عراق ضمن اینکه به عنوان متجاوز معرفی می شود خاک ایران را ترک کند به صراحت می فرمایند که باید از خاک ایران بیرون بروند. «شما ریختید در منزل ما، در شهرهای ما، در کشور ما،حمله کردید و غافلگیرانه وارد شدید در کشور ما و آن همه خرابی کردید و آن همه جرم کردید و آن همه کشتار کردید، باید بیرون بروید. یکی از شرایط ما این است که بیرون بروید.» (صحیفه امام، جلد 16، صفحه 361) از شروط دیگر امام جبران خسارت هایی بود که این جنگ به کشور ما وارد کرده است. ایشان می فرمایند که «قضیه جبران خسارت یک جهت مادی دارد، یک جهت سیاسی و معنوی. جهت مادی اش گرچه زیاد است برای ما، این طوری که همه شهرها را خراب کرده اند و هرچه ما داشتیم به هم زده اند و البته جوان های ما هر دانه ایش ارزش همه لشکر آنها را داشت و از دست ما گرفته شدند اینها؛ ارزش مادی قضیه زیاد نیست، عمده ارزش معنوی است و ارزش سیاسی مسأله. «صحیفه امام، جلد 16، صفحه 317)