وجود احزاب پرقدرت و ریشه دار، علاوه بر اینکه رقابت های سیاسی را «شناسنامه دار» و شفاف می کند مانع از رشد و برآمدن افراد و جریان هایی می شود که با تکیه بر «عوام گرایی» نظام سیاسی را دچار تلاطم و بی ثباتی می کنند.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، اهمیت این تشکل های سیاسی به حدی است که حتی در دولت های استبدادی که به مشارکت عمومی مردم اعتقادی وجود ندارد، نیاز به حزب احساس می شود و حتی برای حفظ ظاهر هم که شده تعداد معدودی حزب دست نشانده را برای انجام بازی های سیاسی و نشان دادن توجه به نظرات افکار عمومی تشکیل می دهند.
نقیب زاده، استاد علوم سیاسی دانشگاه در مقاله ی خود در زمینه ی اهمیت و کارکردهای احزاب می نویسد: «احزاب سیاسی تکثر و تنوع تقاضاهای خاص را به چند موضوع کلی تبدیل و به مرکز تصمیم گیری منتقل می کنند. این نقش، احزاب سیاسی را به حلقه واسطی بین جامعه و قدرت حاکم تبدیل می کند و کار حکومت را برای تصمیم گیری آسان می سازد. همچنین احزاب سیاسی با ارایه اطلاعات و شکل دادن به افکار عمومی در ایجاد یا حفظ وجدان عمومی مشارکت می کنند.»
یکی از شعارهای انتخاباتی حسن روحانی در انتخابات 92 توجه بیشتر به احزاب و گشایش فضای سیاسی بود، با وجود اینکه در دو سال اول دولت یازدهم به نوعی تمرکز روی سیاست خارجی بود، برخی از شخصیت های حزبی کشور از رویکرد متفاوت دولت نسبت به احزاب سخن می گویند.
دولتهای نهم و دهم هم به «احزاب» و هم به «تحزب» بیمهر بودند
رسول منتجبنیا، قائم مقام حزب اعتماد ملی در یادداشتی می نویسد: رویکرد دولت یازدهم نسبت به احزاب را میتوان با دو شاخص سنجید؛ معیار نخست، رفتار و رویکرد دولت سابق است و مقیاس دوم وعدههای آقای روحانی در ایام تبلیغات انتخاباتی. حال، اگر راه و روش دولت روحانی را با دولت خلفش بسنجیم، به این نتیجه میرسیم که گامهای مثبتی در جهت توسعه سیاسی برداشته شده است؛ چرا که دولتهای نهم و دهم هم به «احزاب» و هم به «تحزب» بیمهر بود و قاعدتاً بعد چنین فضایی، هر گام ارزشمند تلقی میشود. اما اگر رویکرد دولت تدبیر و امید در حوزه سیاست داخلی- از جمله احزاب و فعالیت آزادانهشان- را با محک قولهای رئیس جمهوری و انتظارات خودمان ارزیابی کنیم، به این نتیجه میرسیم که شاید پیشرفت چندانی نداشتهایم. در دولت قبل مسیر کسب مجوز برای برگزاری جلسه و همایش پر فراز و نشیب بود که بعضاً در دولت فعلی نیز چندان تغییر نکرده است. چنان که پیش آمده ما برای برگزاری یک جلسه، یک ماه دوندگی کردهایم، رویهای که نشان میدهد برخی بدعتها که در دولت قبل گذاشته شده، همچنان پابرجاست. هر چند موانع بر سر فعالیت احزاب، بیشتر از سوی نهادهای خارج از دولت بوده است اما از آقای روحانی و مجموعه تحت مسئولیت ایشان انتظار میرود تلاش بیشتری کرده و برای فراهم کردن بستر فعالیت آزادانه و بیدغدغه احزاب، اهتمام ویژه داشته باشند. با این همه نمیتوان منکر گشایشهایی شد که در دولت یازدهم به وجود آمده است.
گشایش فضای سیاسی برای فعالیت احزاب و تشکل های سیاسی خیلی بهتر و قابل تقدیر است
احمد حکیمی پور، دبیرکل حزب اراده ملت ایران (حاما) و عضو شورای شهر تهران در گفت و گو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، در ارتباط با رابطه احزاب و دولت و در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه وظیفه دولت در قبال احزاب چیست؟ اظهار کرد: در بخش سیاست داخلی وعده گشایش خانه احزاب و گشایش فضای سیاسی کشور را داده بودند که به نظر من در این رابطه تاکنون خوب عمل کرده است.
وی افزود: دکتر روحانی به وعده هایی که قبل از انتخابات داده بودند، یکی یکی عمل کرده و آنها را محقق می کند. با توجه به گشایش خانه احزاب و مجوزهایی که به احزاب جدید داده می شود، کنگره ها و گردهمایی های احزاب سیاسی بدون دغدغه برگزار می شود. این ها همه نشانه های مثبتی از تعامل خوب بین دولت فعلی و احزاب است.
دبیرکل حزب اراده ملت ایران با اشاره به نزدیک شدن به فصل انتخابات مجلس شورای اسلامی یادآور شد: با توجه به در پیش بودن انتخابات مجلس، اگر فضا و شرایطی فراهم شود که در آن احزاب با فرصت های برابر بتوانند با هم رقابت کنند، گام های بلندی در جهت توسعه سیاسی و ایجاد عدالت در رقابت های سیاسی و همچنین ایجاد شور و نشاط در عموم مردم برداشته خواهد شد. بدین ترتیب احزاب خواهند توانست جایگاه واقعی خود را در نظام سیاسی ایران پیدا کنند.
وی با مقایسه رابطه دولت و احزاب در دولت فعلی و دولت گذشته تصریح کرد: رابطه این دولت با احزاب در مقایسه با دولت گذشته و گشایش فضای سیاسی برای فعالیت احزاب و تشکل های سیاسی خیلی بهتر و قابل تقدیر بوده است.
دولت در اعطای مجوز به برخی تشکلها قابل نقد است
سید محمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد دولت دهم و عضو هیأت مؤسس جبهه «یکتا» اما نظر دیگری دارد، وی در یادداشتی ابراز داشته است: یکی از روشهای قضاوت درباره عملکرد دولت یازدهم در حوزه سیاست داخلی، مقایسه آن با دولت گذشته است. فعالان حزبی و سیاسی بر این اساس عنوان میکنند در دولت گذشته در راستای «تحدید» فضا گام برداشت در حالی که در دولت قبل با برخی از احزاب که در ماجرای «فتنه» نقش داشتند برخورد صورت گرفت و «خانه احزاب» نیز به دلیل رعایت نکردن ضوابط قانونی با مشکل رو به رو شد. دولت یازدهم اگرچه اعلام کرده است درصدد تعامل با احزاب است و نشستهایی هم در این راستا برگزار کرده و در راهاندازی «خانه احزاب» مساعدت داشته است، اما در اعطای مجوز به برخی تشکلها قابل نقد است. برای نمونه اخیراً مجوزی برای تشکیل یک حزب داده شده است که تنها نام حزب مشارکت را ندارد و هم اعضا و هم دبیر کل از اعضای آن تشکل هستند.
با شعار و سخنان زیبا و تشکیل جلسات فرمایشی و صوری نمیتوان شاهد فعالیت مؤثر احزاب بود. مهمترین بحث احزاب، برگزاری دو انتخابات سرنوشت ساز در پایان سالجاری است که برعهده وزارت کشور است. آزمونی بزرگ برای مدیران ارشد این وزارتخانه که امیدواریم با فراهم کردن مقدمات بخوبی به سرانجام برسد و مسئولان به جای تضعیف و تحدید مسئولیتهای شورای نگهبان - که عمده آن تأیید صلاحیتها و صحت انتخابات است - به اجرای هرچه دقیقتر و باشکوهتر انتخابات کمک کند.
نسبت حزب اتحاد ملت ایران با دولت تدبیر و امید نسبت اتحاد و انتقاد است
علی شکوری راد، دبیرکل حزب اتحاد نیز در نشست خبری اخیر خود در پاسخ به خبرنگار جماران گفت: احزاب استفاده از حق سازمان یابی توسط شهروندان هستند و این شهروندان از حق سازمان یابی خودشان استفاده می کنند و حزب تشکیل می دهند تا بتوانند مشارکت سیاسی خود را سازمان یافته کنند.
عضو شورای مرکزی حزب اتحاد در باره رویکرد حزب اتحاد ملت ایران نسبت به دولت تدبیر و امید گفت: نسبت حزب اتحاد ملت ایران با دولت تدبیر و امید نسبت اتحاد و انتقاد است. دولت حاضر یک دولت اصلاح طلب نیست و خودش را به عنوان یک دولت اصلاح طلب معرفی نکرده است. ما هم انتظارات یک دولت اصلاح طلب را از دولت یازدهم نداریم، اما این دولت را بر آمده از رای اصلاح طلبان می دانیم و به همین دلیل در اتحاد با دولت قرار داریم و آن را دستاورد خودمان می دانیم، ولی نسبت به عملکرد آن انتقاد می کنیم؛ چون عدم انتقاد ما امکان دارد به احتمال بروز خطا منجر شود و فرصت را برای مخالفین دولت به وجود می آورد که به تخریب دولت بپردازند. ما نسبت به نقاط ضعف دولت حتما رویکرد انتقادی خواهیم داشت.
رویکرد «تعاملی» رئیس جمهور با گروهها و احزاب سیاسی
محسن کوهکن، دبیر کل جامعه نمایندگان ادوار مجلس نیز در گفت وگویی در این باره می گوید: حسن روحانی در ایام تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری، سخنانی در باب آزادی بیان، آزادی مطبوعات و نهادهای مدنی و لزوم حمایت از تحزب و فعالیت تشکلهای غیر دولتی مطرح کرد. برخی ناظران از این سخنان به عنوان «وعده»،«شعار» یا قول انتخاباتی یاد میکنند و امروز به قضاوت این نشستهاند که دولت چقدر در تحقق به وعده هایش، موفق بوده است؛ در حالی که آن سخنان بیش از آنکه وعده تبلیغاتی باشد،در مشی رئیس جمهوری ریشه داشت. گواه این مدعا نحوه فعالیت وی در زمان نمایندگی مجلس است. حسن روحانی در مجلس چهارم، فراکسیون خاص خود را تشکیل داد و همان زمان نیز به تعامل و رویکرد اعتدالی معتقد بود. اعتقادی که بعد از پیروزی وی در انتخابات و تصدی مسئولیت ریاست جمهوری تغییر نکرد. روحانی بعد از ریاست جمهوری همان رویکرد «تعاملی» را با گروهها و احزاب سیاسی پی گرفت که در جریان بازگشایی «خانه احزاب» منصه ظهور یافت. اگر چه فعالان حزبی و کنشگران سیاسی بیشتر بر نقش و وظیفه دولت برای تعامل و همراهی با احزاب تأکید دارند، اما نمیتوان نقش خود احزاب را در حفظ این
ارتباط نادیده گرفت. برای نمونه همیشه انتظار میرود دولت گوش شنوا و سینهای گشاده برای شنیدن انتقاد داشته باشد؛ این در حالی است که منتقد هم باید حرفی برای گفتن داشته باشد. انتقاد کردن، کار راحتی است، اما نمیتوان به صرف انتقاد کردن خود را محق تلقی کرد.
عبور از «انجماد»
یدالله طاهرنژاد، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی، در یادداشتی به بررسی عملکرد دولت یازدهم در حوزه احزاب پرداخت و نوشت: دولت و مجموعه وزارت کشور در دو سال گذشته کوشیدهاند فضای مساعدی برای فعالیت تشکلهای سیاسی، غیر دولتی و مردم نهاد فراهم کنند که شاخص ترین دستاورد آن، راهاندازی «خانه احزاب» بود؛ تشکلی که فعالیتش در دولت قبل به محاق رفته بود، اما وزارت کشور دولت با تلاش و همتی فراتر از تصور و انتظار در احیای آن کوشید و سرانجام قفل آن را باز کرد. در دو سال گذشته احزاب از طیفهای مخالف توانستند یکی پس از دیگری کنگرههای خود را در فضایی آرام و بدون دغدغههای امنیتی برگزار کنند و امروز نمیتوان از معضل یا مشکل جدی ای در این عرصه یاد کرد. خوشبختانه سفرها، اجتماعات، سخنرانیها و... با حداقل مضیقه انجام میشود. بعد از آمدن آقای مقیمی به وزارت کشور، تحرک، بیشتر شده است و لذا بایسته و شایسته است از آقای رحمانی فضلی به دلیل تغییر فضای سیاسی کشور و عبور از «انجماد» تشکر کرد.
دولت موانع قانونی و غیرقانونی بر سر راه فعالیت احزاب را بردارد
حسین کنعانی مقدم، فعال سیاسی اصولگرا و دبیر کل حزب سبز در گفت و گو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، در ارتباط با رابطه دولت و احزاب و در پاسخ به پرسشی مبنی بر وظیفه دولت و احزاب نسبت به هم اظهار کرد: با توجه به ساختار سیاسی ایران، احزاب در کشورمان باید فعالیت کنند و آنها یکی از پایه های مردمسالاری و دموکراسی هستند.
وی افزود: نقش اصلی احزاب در جلب مشارکت سیاسی و بحث انتخابات است. احزاب باید بتوانند در ساختار سیاسی کشور تصمیم ساز باشند و بعد از اینکه به عنوان یک قدرت سیاسی حاکم شدند باید در تصمیم گیری ها مشارکت داشته و حضور داشته باشند. در شکل گیری اراده سیاسی کشور احزاب دارای رکن اصلی هستند. احزاب اگر نتوانند مشارکت مدنی و سیاسی مردم را سمت و سو دهند، عملا دولت ها تنها می مانند و نمی توانند سیل مردم را در رسیدن به اهداف شان مدیریت کنند.
دبیرکل حزب سبز با اشاره به وظایف دولت در برابر احزاب افزود: دولت ها وظیفه دارند با ایجاد فضای سیاسی باز، زمینه و بستر مناسب برای ظهور و بروز احزاب در فضای سیاسی را فراهم کنند. دولت ها ملزم هستند در مقابل احزاب نقد پذیر باشند و آنها را در تصمیم سازی های خود ببینند.
وی افزود: موانع قانونی و غیرقانونی بر سر راه فعالیت احزاب باید توسط دولت برداشته شود و سمت و سویی ایجاد کند که احزاب بتوانند در یک بستر سالم، آزاد و پاک فعالیت کنند.
احزاب باید اختیار داشته باشند
امرالله شیخیانی، دبیرکل حزب مردم در گفت وگو با جماران به اظهار نظر در باره رابطه دولت و احزاب پرداخت و گفت: قانون فعلی احزاب و تشکل ها که مصوبه سال 60 مجلس شورای اسلامی است و اصلاحیه این قانون که در اواخر دولت دهم انجام شده است و نیز لایحه ای که از طرف دولت فعلی در مورد احزاب به مجلس ارائه شده آنچنان حداقلی و کم اندازه است که ثابت می کند نگاه دولت و مجلس به حزب و تحزب نگاهی حداقلی است. به احزاب و تشکل ها در جامعه ما به مثابه سرگرمی نگاه می شود.
وی افزود: مجلس و دولت به احزاب به چشم پیاده نظام های سیاسی برای کارکردهای خاص و در زمان های خاص می نگرند.
این فعال سیاسی در پاسخ به سوالی در مورد کارکرد مطلوب احزاب در نظام سیاسی ایران اظهار کرد: احزاب باید اختیار داشته باشند. وقتی احزاب طبق قانون از کمترین جایگاه اقتداری،کارکردی، اداری و مدیریتی برخوردارند چه توقعی می توان داشت جز اینکه با چشم سرگرمی به آن ها نگاه کرد.
وی افزود: حزب به معنای واقعی و از دید مثبت باید در اداره امور کشور توسط دولت نقش آفرینی کند، چون چنین نقشی در قانون برای آن دیده نشده است؛ بنابراین احزاب اکنون در همان حداقل کارکردی که دارند به صورت فصلی در انتخابات فعالیت خواهند کرد و تنور انتخابات را گرم خواهند کرد. کاندیدایی را معرفی خواهند کرد که معلوم نیست این کاندیداها از لحاظ تفکر سیاسی که نشان می دهند، واقعی باشند. از حزب که اختیار و جایگاه مناسبی ندارد، نمی شود توقع داشت کارکردی فراتر از توان خود را انجام دهد.