ما تنها در مورد بخش کوچکی از ماده در جهان میدانیم. بقیهی کاینات را تنها یک مادهی مرموز تشکیل داده که با عنوان مادهی تاریک شناخته میشود. اگر یک موجود فراجهانی با استفاده از یک واقعیت موازی موفق به دیدار از جهان ما شود، به احتمال زیاد آنها حتی پی نخواهند برد ما در این جهان وجود داریم. به گزارش جی پلاس، جهان بسیار بزرگ است و سیارهی ما مانند نقطهی آبی کمرنگ بسیار کوچکی به شمار میرود. اما نکتهی بدتر از این هم وجود دارد؛ اینکه فراجهانیها حتی ممکن است متوجه هیچ یک از ستارهها و سیاراتی که پیرامون آنها در گردش هستند نیز نشوند. آنها حتی احتمال دارد، به وجود ابرهای وسیعی از گرد و غبار که از طریق فضا در کیهان شناور هستند نیز پی نبرند. همهی این پدیدههای آشنا در واقع تنها کسری از مادهی موجود در جهان ما را شامل میشود. بقیهی جهان از چیز دیگری ساخته شده است. مادهای که هیچ کسی روی سیارهی زمین تا به حال آن را ندیده است. اگر بخواهیم از یک نام بهتر استفاده کنیم، باید اشاره کنیم که فیزیکدانان این پدیده را «ماده تاریک» نامیدهاند. اگر آن ماده در کل کیهان وجود نداشته باشد، در آن
صورت کهکشانها از هم گسسته شده و هر کدام به سویی پرتاب خواهند شد. در حال حاضر هیچکس نمیداند که ماهیت و چیستی آن به طور دقیق چگونه است، اما فیزیکدانان به شدت به دنبال یافتن آن هستند. هر چیزی در اطراف خود میبینید، از بدنتان تا سیارهی زمینی که رویش ایستادهاید؛ تا ستارگان آسمان، همه و همه از اتم ساخته شدهاند. اتم نیز به نوبهی خود از ذرات کوچکتری مانند پروتون و نوترون ساخته شده است که بسیاری از آن ذرات هم میتوانند به ذرات و اجزای کوچکتر و بیشتری تجزیه شوند. اوایل قرن بیستم، زمانی که فیزیکدانان رفته رفته فرآیند درک و شناخت آرایش اتمها را آغاز کرده بودند، به نظر میرسید که ما در آستانهی درک اساس کل مواد موجود در جهان خواهیم بود. اما در سال ۱۹۳۳، یک ستارهشناس سوئیسی به نام فریتز زوئیکی (Fritz Zwicky) برای نخستین بار این استدلال را مطرح کرد که بخش زیادی از جهان، از پدیدهای به طور کامل متفاوت با آنچه که میپنداشتهایم ساخته شده است.
زوئیکی تمامی موادی را که میتوانست در خوشههای کهکشانی مشاهده کند، مورد محاسبه قرار داد. او متوجه شد که مقدار مادهی کافی برای نیروی گرانش به منظور نگه داشتن آنها کنار هم وجود ندارد. ریچارد مسی (Richard Massey) از دانشگاه دورهام انگلستان معتقد است کهکشانهایی که زوئیکی مشاهده کرده بود، خودشان نیز در حال چرخش بودند؛ چنان چرخش سریعی که آنها باید از مکان خودپرتاب شده و به تمام گوشه و کنار جهان پراکنده میشدند. هر کهکشان همانند یک چرخوفلک در حال چرخش با سرعت بیش از حد زیاد است. هر موجودی که سوار این چرخوفلک میشود به سمت پایین پرتاب خواهد شد. زوئیکی متوجه شد که باید مادهی دیگری نیز وجود داشته باشد؛ مادهای که به طور مستقیم نمیتوان آن را مشاهده کرد اما یک کشش گرانشی ایجاد میکند که برای نگه داشتن همهی کاینات در کنار هم به اندازهی کافی قوی است. وی این فرم ناشناخته از ماده را «تاریک» نامید. در آن زمان اظهارات او غیرعادی به نظر میآمدند و تئوریهای او از سوی دانشمندان جدی گرفته نمیشد. مسی در مورد او چنین میگوید:
وی یک نظریه پرداز دیوانه بود، کسی که نمی توانست برآیند نیروها را با همدیگر به دست آورد. در نتیجه یک فرم کاملا جدید از ماده را در ذهن خود اختراع کرد.
اینگونه نیست که مادهی تاریک تنها مانند مخلوط خامهای در اطراف یک کیک پاشیده شوند.بلکه به جای آن حالت، کهکشانها درون خوشههای بزرگی جمع میشوند که هر یک حاوی صدها هزار کهکشان هستند. این امر باعث میشود تا الگوهای پیچیده با عنوان «تارهای کیهانی» شناخته شوند. این تارها به وسیلهی مادهی تاریک با هم گره خوردهاند. به عبارت دیگر، ماده تاریک اسکلتی است که مادهی معمولی روی آن آویخته شده است. کارولین کرافورد (Carolin Crawford) از دانشگاه کمبریج انگلستان میگوید:
ما میدانیم که در مراحل اولیهی تشکیل جهان، بودن این ماده لازم بوده است. نگه داشتن همهی آن پدیدهها به صورت خوشههای کهکشانی بسیار حیاتی بوده است. چرا که در ادامه باعث توسعهی ساختارهایی شده که در حال حاضر میبینیم.
ما با ناامیدی بزرگی روبرو شدیم و دریافتیم که جهان با مادهی تاریک داغ به هیچ روی، شبیه جهان واقعی نخواهد بود. آن ایده با اینکه زیبا و مهیج بود اما برای دنیایی که در آن زندگی میکنیم به هیچ وجه عملی نبود. ابرخوشههای عظیم کهکشانی که ما میشناسیم در این جهان وجود نداشتند.در نتیجه، مادهی تاریک باید سرد و به آهستگی در حال حرکت بود. قدم بعدی این بود که مکان این مادهی تاریک سرد یافت شود.
همانند این است که شما یک ایدهی اولیه از قارههای روی زمین داشته باشید. اما آنچه واقعا به دنبالش هستید شامل اشکال کوهها و دریاچههای کرهی زمین باشد. با این حال، ما حداقل یک ایدهی خام از این که مادهی تاریک در چه محلهایی وجود دارد به دست آوردهایم. اما واقعیت این است که هنوز هم نمیدانیم ماهیت دقیق آن چیست؟
WIMPها در هر سوی جهان ضعیف هستند. در وهلهی اول، آنها به سختی با یکدیگر برهمکنش دارند؛ از این رو با مواد طبیعی هم کلا برهمکنشی ندارند. هنگامی که شما با دست خود به یک دیوار ضربه وارد میکنید، دستتان با دیوار تصادم میکند. اما زمانی که یک WIMP با دیوار یا با ذرهی هم نوع خودش برخورد کند، معمولا به طور مستقیم از میان آن عبور خواهد کرد.بخش دوم از این عبارت مخفف به خودی خود بیانگر ویژگیهای آن است. WIMPها دارای مقدار جرم زیادی هستند، اگرچه آنها لزوما بزرگ نیستند. به گفتهی گرین آنها میتوانند صدها یا هزاران برابر بیشتر از یک پروتون وزن داشته باشند. به گفتهی مسی اصطلاحWIMP فقط یک عبارت فریبنده است و میتواند بسیاری از انواع مختلف ذرات را شامل شود. نکتهی بدتر که وجود دارد این است که چون این ذرات شبحمانند هستند، تشخیص آنها بسیار دشوار است. در این مرحله شما ممکن است از ادامهی پژوهش و تحقیق در این حوزه ناامید شوید. باید بگوییم شما نخستین فردی نیستید که چنین احساسی داشته باشد. گرین در این باره چنین میگوید:
اول آنها به این نتیجه رسیدند که باعث همهی آن پدیدهها وجود این مادهی نامرئی است، حالا که آنها نتیجه گرفتهاند که جهان از نوع جدیدی از مواد ساخته شده است، نمیتوانند آن ماده را شناسایی کنند! این موضوع تا حدودی مضحک است.پس میتوان نتیجه گرفت که این برداشت به ذهن افراد زیادی رسیده باشد.
ما در حال تفسیر همهی این چرخ و فلک عظیم در پهنهی جهان هستیم. اینکه چگونه آنها همانند فرفره میچرخند و توسط گرانش کشیده میشوند، البته فرض را بر این میگذاریم که طرز کار گرانش را به طور کامل میدانیم. شاید ما گرانش را به طور اشتباه درک کرده باشیم و برداشت غلطی از شواهد موجود داشته باشیم.به باور مسی مشکل این است که هواداران MOND، جایگزین مناسبی برای ایدهی مادهی تاریک ندارند. ایدههای آنها قادر به توضیح و توجیه دیتاهای موجود نیست. وی ادامه میدهد:
هر کسی که بخواهد به ابداع یک نظریهی جدید در گرانش بپردازد، باید پا را فراتر از مسیر رفته شده توسط آلبرت اینشیتن بگذارد و هر چیزی را که اینشتین توانسته تشریح کند، به خوبی توضیح داده و همچنین برای رد یا تایید مادهی تاریک نیز توضیح قابل قبولی داشته باشد.در سال ۲۰۰۶، ناسا یک تصویر دیدنی و جذاب منتشر کرد که برای بسیاری از محققان به منزلهی مرگ ایدهی MOND بود.
راه اول این است که مادهی تاریک را در کنش آن با جهان هستی مورد مشاهده قرار دهیم. ستارهشناسان ممکن است با استفاده از نقشههای موجود از مادهی تاریک و با نظارت بر چگونگی رفتار این ماده، قادر به آشکارسازی یک کنش ناگهانی یا استثنایی باشند. ذرات مادهی تاریک معمولا از میان مواد طبیعی عبور میکنند. اما وقتی گفته میشود «معمولا» بدان معنی است که گاهی اوقات بسیار معدود، برخی از آنها با هستهی اتم برخورد خواهند داشت. هنگامی که این اتفاق میافتد، مادهی تاریک با اتم برخورد میکند و آن را همانند توپی که درون یک استخر میافتد، پس میزند. این برخورد میتواند به ایجاد پرتو گاما بینجامد. پرتو گاما در حقیقت به مفهوم پرتوهای نوری با انرژی است. به گفتهی فرنک در این موارد نادر، مادهی تاریک میتواند «بدرخشد». از سویی، گرین هم معتقد است:
آزمایشهایی برای آشکارسازی مستقیم وجود دارند که به دنبال شناسایی این برخوردهای هستهای هستند.
اگر این برهمکنش واقعا رخ داده باشد، پس میتوانیم آن را به عنوان اولین شواهد موجود برای توجیه و پژوهش بیشتر در مورد باقی اجزای جهان هستی قلمداد کنیم.هر دوی این روشها یک اشکال عمده دارند و آن عبارت است از اینکه شما نمیتوانید یک ابر کهکشانی از مادهی تاریک را به دست آورده و آن را زیر میکروسکوپ مورد پژوهش قرار دهید. واقعیت این است که آنها بیش از حد بزرگ و علاوه بر آن بسیار دور هستند. بنابراین شاید بخواهیم یک روش دوم را برای آشکارسازی مادهی تاریک بیابیم و در این مسیر احتمالا ایدهی ایجاد آن ماده در گام اول و سپس انجام پژوهش روی مادهی تاریک ایجاد شده، در دسترس باشد.
اگر WIMPها ماده تاریک را تشکیل داده باشند و ما بتوانیم آنها را در برخورد دهندهی بزرگ هادرونی کشف کنیم، پس از آن با یک فرصت مناسب برای کار روی این که مادهی تاریک موجود در جهان هستی از چه تشکیل شده است، خواهیم داشت.
میلیاردها تعداد از ذرات مادهی تاریک در هر ثانیه از میان بدن ما منتقل میشوند. آنها در دفتر کار، در اتاق و به طور کلی در همه جا هستند. آنها در حال عبور از میان بدن ما با نرخ میلیاردها تعداد در ثانیه هستند و شما هیچ چیزی را از این رویداد احساس نمیکنید.در حالت تئوری، ما باید قادر به تشخیص چشمههای کمی از پرتوهای گامای حاصل از این برخوردها باشیم. اما مشکل این است که بسیاری از موارد دیگر نیز به این طریق از بدن ما عبور میکنند که از این میان میتوان به پرتوهایی در قالب پرتوهای کیهانی اشاره کرد که این امر باعث میشود تا سیگنالهای حاصل از مادهی تاریک در میان آنها محو شوند. از این رو بر پایهی آزمایشهای زیرزمینی گفته میشود که صخرههای بالایی، عمدهی تابش را جذب میکنند، اما اجازه میدهند تا مادهی تاریک از میانشان عبور کنند. البته تا زمان فعلی، بسیاری از فیزیکدانها معتقدند که ما هنوز هیچ سیگنال قانعکننده از این آشکارسازها مشاهده نکردهایم. بر پایهی مقالهای که در اوت ۲۰۱۵ منتشر شده، میتوان دریافت که آشکارساز زنون ۱۰۰ (XENON100) در آزمایشگاه ملی ساسو در گران ایتالیا در پیدا کردن هر گونه علایمی ناکام بوده است. برخی آلارمهای کاذب در طول فرایند وجود داشته است. یکی تیم پژوهشی دیگر از همان آزمایشگاه، با استفاده از آشکارساز متفاوت با مورد نخست، برای سالها مدعی بودهاند که آزمایش DAMA منجر به آشکارسازی مادهی تاریک شده است. به نظر میرسد که آنها موفق به کشف پدیدهی جدیدی شده باشند، اما بسیاری از فیزیکدانان میگویند که آن ماده WIMP نیست.
ما باید در نهایت مادهی تاریک را با بیش از یک روش شناسایی کنیم تا مطمئن شویم آنچه که در آزمایشگاه یافتهایم همان چیزی باشد که در دوردستهای کهکشان نیز وجود دارد.در حال حاضر بخش عمدهی کهکشان ما تیره است، و از سویی، مشخص نیست که چه مدت به این حالت باقی بماند. برخی از کیهانشناسان که فرنک هم یکی از آنهاست، امیدوارند که ما در دههی آینده بتوانیم به پاسخ برخی از پرسشهای خود پیرامون این موضوع برسیم. برخی دیگر نیز، مانند گرین، در رابطه با این موضوع اعتماد به نفس کمتری دارند. اگر در آیندهی نزدیک در ال اچ سی چیزی شناسایی نشود، گرین باور دارد که در آن صورت احتمالا به دنبال پدیدهی نادرستی میگشتهایم. بیش از ۸۰ سال از نخستین باری که زوئیکی، پیشنهاد وجود مادهی تاریک را ارایه داده بود گذشته است. در تمام این مدت، ما هنوز نتوانستهایم یک نمونه از مادهی تاریک به دست آوریم یا اینکه توانسته باشیم به طور دقیق و مطلق به چیستی آن ماده پی ببریم. بیان اخیر در واقع یک یادآوری بیآلایش است از اینکه ما هنوز راه بسیار زیادی را برای شناخت و درک حقیقی جهان هستی داریم. ما شاید هر نوع پدیدهای را درک کنیم؛ از آغاز جهان تا تکامل حیات روی زمین. اما کهکشان برای ما هنوز هم همچون یک جعبهی سیاه است و اسرار آن هنوز هم به حالت ناگشوده و مسکوت ماندهاند. منبع: زومیت