به گزارش خبرنگار جی پلاس، دکتر محمد رضایی نائب رئیس انجمن جامعه شناسی آموزش پرورش در این نشست ابتدا ضرورت تشکیل اتحادیه انجمنها را از زاویه شی واره شدن و قطعه قطعه شدن واقعیتهای اجتماعی توسط علوم انسانی و در پی آن شی وارگی خود علوم انسانی مورد بررسی قرار داد که آن را وسوسه تخصصی شدن علوم انسانی میداند.او میگوید: اگر اتحادیه ای قرار است شکل گیرد باید نسبت به این قالبهای سربی سخت موضع داشته باشد و اکنون لازم است ما برگردیم به مفهوم واقعیت اجتماعی تام و این انجمنهای علمی علاوه بر خصلت علمیت باید خصلت صنفی پیدا کنند؛این بدین معنی است که ما جدایی تصنعی میان علم و سیاست را برهم بزنیم مشکل این است که ما کار سیاسی را در انجمنهای علمی مجاز نمیداند.از زاویه ای دیگر وی به پروبلماتیزه کردن علوم انسانی در کشور و هراس اخلاقی آن اشاره میکند: در واقع کسایی هستند از شیاطینی صحبت میکنند که پرسشهایی در جامعه مطرح میکنند که نباید طرح شوند.در ادامه به مشروح این سخنرانی پرداخته شده است.
بگذارید با این دو سوال شروع میکنم؛چرا ایده تشکیل انجمنهای علمی قابل دفاع است؟و دیگر اینکه چگونه اتحادیه ای مطلوب است؟وبعد به ضرورت اتحادیه انجمنهای علمی هم میپردازیم.من سعی میکنم از دو زاویه پاسخ سوال اول را مطرح کنم زاویه اول مسئله پرابلماتیزه کردن علوم انسانی و اجتماعی در کشور است که ایجاب میکند چنین بحثی بپردازیم به نظر میرسد این علوم در کشور به موضوعی برای هراس اخلاقی تبدیل شده است و به وضعیت بغرنجی دامن زده که میشود از آن نه البته به عنوان بحران علوم انسانی و اجتماعی در کشور ولی به بغرنجی این علوم در کشور یاد کرد دوم اینکه از منظر مفهوم شی وارگی است؛علوم انسانی و اجتماعی فاقد درک کلی و به اصطلاح تام از پدیده های اجتماعی است،اینجا نه تنها واقعیت تام قطعه قطعه شده است و در واقع واقعیت اجتماعی توسط همین علوم انسانی و اجتماعی در حال قطعه قطعه شدن است و آن را شی واره میکند خود علوم انسانی و اجتماعی هم به همین شی واره تبدیل میشود. این دو مشکل که یکی از آنها بیرونی و محیطی است و یکی درونی سبب شده نوعی انسداد و سترونی در علوم انسانی در کشور به وجود آید و شاید بسته به اینکه چه نوع اتحادیه ای در میان انجمنها شکل بگیرد این اتحادیه بتواند برای برون رفتن از این وضعیت کمک نماید. ما باید برای برون رفت از این مخمصه راه حلی بیندیشیم چرا که علوم انسانی ناگزیر از مداخله در وضعیت امور در جامعه است و این خواست مداخله در امور سبب میشود که به این مسئله بپردازیم. اینکه علوم انسانی تبدیل به هراس اخلاقی شده است . برای همه ما کاملا روشن است علوم انسانی عموما به فاجعه تعبیر میشود در واقع کساخی هستند که از شیاطینی صحبت میکنند که پرسشهایی در جامعه مطرح میکنند که نباید طرح شوند حتی جزئیترین مسائل ما از مسئله آب تا مسئله جمعیت یا اخلاق پزشکی که باید فلسفه به آن بپردازد همه اینها بحثهایی در جامعه طرح میکنند که ورود علوم انسانی و اجتماعی را طلب میکند بنابراین همین آمادگی برای ورود به بحثها زمینه این چنین شیطان سازیهایی را در علوم انسانی و اجتماعی فراهم میکند. مسئله از عدد شروع شد که نصف دانشجویان کشور علوم انسانی هستند. به همین دلیل شورای تخصصی طرح ارتقای علوم انسانی در جلسه ۶۵۱ در تاریخ پنجم مرداد سال ۸۸ تشکیل میشود و در آنجا وظیفه ای برای طراحی و هدایت علوم انسانی کشور تعیین میشود.اینها کارفرمایان اخلاقی هستند که قرار است با این جماعت شیاطین مقابله نمایند. زاویه دوم بحث برمی گردد به خود ما که ما واقعیت تام اجتماعی را مثله کردهایم این رسمی رایج میان اهالی علوم انسانی است و فعلا کاری با آن نمیشود کرد،این باعث سردرگمی شده است.از دهه ۶۰ به این سمت در دنیا یک روند کلی میان رشته ای شکل گرفته و در حال پیش رفتن است اما ما به خلاف این جریان که در دنیا در حال اتفاق افتادن است داریم حرکت میکنیم؛انجمنها به ندرت کنار هم قرار میگیرند این جلسه را نگاه نکنیم چون اگر ما چند انجمن اکنون اگر کنار هم هستیم به خاطر اجباری بوده که مسئولین دانشکده(دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران)گذاشتند اگر این اجبار نبود شاید ما اصلا هیچوقت کنار هم قرار نمیگرفتیم کما اینکه ما اصلا از انجمن تاریخ یا فلسفه و... خبر نداریم به خاطر اینکه اصلا نخواستیم همدیگر را ببینیم،حوزه های مشترک تعریف نکردید بنابراین این مصداق قطعه قطعه و شی واره شدن واقعیت تام اجتماعی که از یک سو موضوع بحث ماست و شی واره شدن خود ماست. اتفاقات جالبی رخ میدهد در وزارت علوم الان اگر بخواهید مجوز نشریه بگیرید باید نشریه به حد افراطی و مبتذلی تخصصی باشد یعنی اگر به این میزان تخصصی شدن رخ ندهد به شما مجوز داده نمیشود چه بلایی سر نامه علوم اجتماعی آمده؟نامه علوم اجتماعی را تکه تکه و سلاخی کردند و به چند نشریه جزئیتر تقسیم کردند به همین دلیل من میگویم ما برخلاف روند کلی جریان علم در دنیا پیش میرویم و این هرچه بیشتر به وسوسه تخصصی شدن دامن میزند. به گزارش کمیسیون گلبنکیان که در سال۱۹۹۶ با یک تیم بسیار بزرگ انجام داده که ۶ نفر از آنها جامعهشناسان برجسته ای با سرپرستی والرشتاین بودهاند.موضوع بررسی آن تاریخ جامعه شناسی از بدو آن تا دهه ۶۰ بوده است.نتیجه این تحقیق این بوده که مدت جریان علم به سمت ایجاد شکاف و مرزبندیهای مشخص بوده اما از یک تاریخی هرچه این شکافها مرزبندیها به سمت ریخته شدن میروند و پیوندها اتفاق میافتد.این چیزی است که درباره علوم انسانی کشور باید به آن فکر کنیم اما قالبهای دانشگاهی نمیگذارند ما به هم بپیوندیم اگر اتحادیه ای قرار است شکل گیرد باید نسبت به این قالبهای سربی سخت موضع داشته باشد جریان بازار علم جامعه شناسی نمیگذارد اتحادیه کارش را درست انجام دهد تا اینها بتوانند با هم چفت بست شوند و پیوندهای مثمر ثمر پدید آورند این بازارها به تخصصی شدن دامن میزنند.این دقیقا آن مشکل علوم انسانی است که من اسم آن را وسوسه تخصصی شدن میگذارم در حالی که بنیان گذاران علوم انسانی اینگونه نبودند و مرزها بهایم شدت تعریف شده نبودند شاید اکنون لازم است ما برگردیم به مفهوم واقعیت اجتماعی تام،این توتال سوسیال فکتی که مارسل مورس طرح میکند برای اصحاب علوم انسانی ضروری است تا بتوانیم تمامیت پدیده های علوم اجتماعی را بیشتر مورد توجه قرار دهیم. ما نمیتوانیم با درخواستهای دموکراتیک بار علوم انسانی و اجتماعی را جلو ببریم من این درخواستهای دموکراتیک در بربر مطالبات پاپیولار طرح میکنم با تاثیر از لاکلئو و موف. ما باید فرق بگذاریم انجمنهای علمی اگر هم خیلی خوب کار کنند ولی همه این تلاشها تنها برای این است که گرید الف را حفظ کنیم و این نهایت انجمنهای علمی ما شده است.پس اگر اتحادیه انجمنهای علمی قرار باشد این وضع را دوباره تشدید نماید تشکیل نشود بهتر است. علاوه بر علمیت این انجمنهای علمی این انجمنها باید خصلت صنفی پیدا کنند؛این بدین معنی است که ما جدایی تصنعی میان علم و سیاست را برهم بزنیم مشکل این است که ما کار سیاسی را در انجمنهای علمی مجاز نمیدانیم،جامعه شناس ما دستگیر میشود انجمن جامعه شناسی یا مطالعات فرهنگی هیچ حرفی نمیزند،انجمن جامعه شناسی آموزش پرورش نمیخواهد یا نمیتواند درباره مسئله روز معلمان موضع گیری کند این یک مسئله صنفی است چطور انجمن علمی میتواند چشمهایش را روی این مسائل صنفی ببندد و وقتی چنین فعالیتی را رقم بزند باید در پی مطالبات پاپیولار باشد با این منطق است که اتفاقا اتحادیه آن وضع مطلوب اش را پیدا میکند در اینجاست که انجمنهای علمی بعد سیاسی پیدا میکنند هیچ کس نمیتواند بگوید انجمنهای علمی نمیتوانند وارد سیاست شوند مسئله جمعیت اگر قرار است طرح شود مگر میتواند سیاسی نباشد مگر میشود مسئله آب را غیر سیاسی دید یا مسئله تقلبهای علمی و...بنابراین جواب این سوال که کدام اتحادیه مطلوب ماست را اینگونه میدهم که اتحادیه ای که اتحادیههایی که رنگ صنفی دارند نه اتحادیه های صرفا علمی. اتحادیه جای گفتگو است اما کدام گفتگو؟گفتگو به تعبیر هابرماسی ممکن نیست اینجا نمیشود چنین گفتگویی را رقم زد.گفتگو به این تعبیر یعنی تعامل و مجادله نیروهای صاحب قدرت در جامعه،اتحادیه انجمنها باید به چنین گفتگویی در جامعه دامن بزنند شاید با چنین برداشتی از اتحادیه های انجمنهای علمی بتوان کاری کرد که به تعبیر دورکیم به خصلت نوظهور جمعی برسیم که دیگر فعالیتهای اتحادیه های انجمنهای علمی را به فعالیتهای تک تک انجمنهای علمیای که اکنون فعالیت میکنند ،تقلیل ندهیم.