شبکه های اجتماعی به نظرتان تا چه اندازه مفاهیم و ارزش های خود را به مخاطبان خود یا بهتر بگوییم جامعه القا می کند؟آیا تاثیرات کوتاه مدت و آنی دارند یا باعث تغییرات گسترده در جامعه می شوند.ورود بعضی تکنولوژی ها مانند تلفن به کشور ما ابتدا باعث بروز ناهنجاری هایی شدولی با مرور زمان این تاثیرات منفی آنی فراموش شد و کارکرد اصلی و روش های صحیح خود را پیدا کرد درباره شبکه های اجتماعی آیا به همین صورت خواهد بود یا قرار است در این زمینه شاهد تغییرات اساسی و گسترده ای باشیم؟
تکنولوژی ها هرچقدر پیچیده تر و پیشرفته تر باشند به همان میزان می توانند پیامدهای گسترده و متعددی را به همراه داشته باشند که این پیامدها می توانند مطلوب و کارکردی یا در مقابل آن نامطلوب و غیر کارکردی باشند و به طور مطلق نمی توانیم بگوییم یک تکنولوژی می تواند پیامدهای مثبت و مطلوب داشته باشد یا برای همه جوامع یکسان است و برعکس درباره پیامدهای نامطلوب هم وضع به همین صورت است.از سوی دیگر می توان درباره پیامدها از بعد دیگری هم صحبت کرد یعنی غیر از مطلوب یا نامطلوب بودن هر تکنولوژی می تواند پیاندهای مستقیم یا غیر مستقیم و مختلف و متعددی داشته باشد که این مسئله هم باز از یک محیط اجتماعی تا محیطی دیگر متفاوت است.در کنار این دو نوع پیامد باید به وجه سومی هم توجه داشت و آن پیامدهای آشکار و پنهان است.
پیامدهای آشکار پیامدهایی است که سازندگان و به کاربرندگان آن تکنولوژی خاص از قبل برای آن اهداف تدارک دیده اند اما پیامدهای پنهان آنهایی است که به هیچ وجه مدنظر بوده اند و نه برای آنها برنامه ریزی شده و نه برای کسی از قبل آشکار بوده است مگر برای برخی پژوهشگران و اندیشمندان که آن را حدس می زنند.بنابراین آنچه که درباره تکنولوژی ها جای نگرانی دارد به طور کلی پیامدهای نامطلوب ،غیر مستقیم و خصوصا پنهان است که باز می گویم در هر محیط اجتماعی متفاوت است.
به نظر شما این کارکردها و پیامدها چگونه می تواند بستگی به این داشته باشد که چطور آنها را به کار می گیریم به سخنی دیگر آیا تکنولوژی می تواند خنثی باشد؟
این نکته مصداق ندارد برای اینکه هر یک از تکنولوژی ها با توجه به ظرفیت و توانایی های و نحوه به کارگیری آنها می توانند خودشان را به جامعه تحمیل کنند بنابراین تکنولوژی ها خنثی نیستند و بدون اینکه به یک جبرگرایی نظیر نظریه مک لوهان گرفتار شویم که می گویند هر تکنولوژی خاص فرهنگ و نحوه نگاه خاص را به جامعه تحمیل کند اما در عین حال می تواند بپذیرفت هر تکنولوژی می تواند با ورود خودش نحوه زندگی قبلی و جهانبینی و ایدئولوژی و دیگر ویژگی یک محیط فرهنگی را تحت تاثیر قرار دهیم.
در زمینه محیط های اجتماعی متفاوت که تاکید کردید پیامدهای متفاوتی تکنولوژی ها در هر محیطی می گذارد به طور کلی هر کدام از این محیط ها بنابر چه خصائصی مستعد پیامدهای گوناگون و متمایزی می شوند؟
بر فرض وقتی فضای اجتماعی و فرهنگی یک جامعه به اندازه کافی رشد نکرده و هنوز از تکنولوژی های قبلی به قدر لازم بهره ای نبرده است و ناگهان یک تکنولوژی بسیار پیشرفته و پیچیده را وارد آن محیط کنید بدون اینکه توانایی استفاده از آن تکنولوژی و آگاهی و ظرفیت های لازم برای استفاده آن تکنولوژی را داشته باشد بیشتر از آنکه بتوان از آن تکنولوژی برای مقاصد مثبت و کارکردی و مطلوب بهره گرفته شود غالبا در زمینه های منفی مورد استفاده قرار می گیرد.مثلا یک دانشجوی معمولی یا دانش آموز را در نظر بگیرید به معنای واقعی کلمه نیازی به گوشی همراه ندارد اما هر روز مدل جدیدتر آن را تهیه می کند آیا او یک نیاز واقعی و حقیقی برای استفاده از اینها دارد بنابراین همیشه می بینیم در خانه به لحاظ فیزیکی کنار خانواده اش هست اما به هیچ وجه از لحاظ همدلانه و عاطفی کنار پدر و مادرش نیست چون همیشه به صورت یک فرد معتاد سرش داخل گوشی است.
پس خانواده ها باید در خصوص استفاده فرزاندانشان با این تحولات و تکنولوژی ها چگونه برخورد کنند؟
ما در اینجا مستلزم این است که اگر این وسیله را در اختیار فرزندانمان قرار می دهیم نحوه استفاده را هم به آنها آموزش دهیم یا محیطی را ایجاد کنیم که او در حد نیاز از آن استفاده کند در حالی که الان به صورت خاص نگاه می کنیم می بینیم که واقعا چنین چیزی نیست و کارکردهایی که یک تکنولوژی مفید هم می تواند داشته باشد در راه های دیگر استفاده شود.مثلا اصطلاح دوردور که جوان ها آن را به معنای استفاده تشریفاتی و فخر فروشانه از اتومبیل های پیشرفته به کار می برند نمونه این نوع استفاده های نامطلوب از تکنولوژی است.درست است که از لحاظ فردی این استفاده نامطلوب از اتومبیل های مدل بالا باعث تخفیف انگیزه های عاطفی و هیجانی خود شود اما این مسئله برای یک محیط اجتماعی و دیگران آثار مختلف و متفاوتی هم به همراه داشته باشد.
در کل تکنولوژی ها بالاخص درباره شبکه های اجتماعی با ما قرار است چکار کنند یا ما قرار است با آنها چکار کنیم؟
ما بدون اینکه دچار خوشبینی های افراطی یا در نقطه مقابل به بدبینی های هراس آور درباره تکنولوژی شویم بهترین و عالمانه ترین راه این است که به هر یک از تکنولوژی ها مبتنی بر محیط اجتماعی و فرهنگی و نوع استفاده ای که در محیط پیرامون می شود نگاه کنیم و از این زاویه آنها را مورد مطالعه قرار دهیم که به چه اندازه به صورت کارکردی یا غیرکارکردی مورد استفاده قرار می گیرد یعنی نه دچار تکنوفوبیا شویم و نه دچار خوشبینی های بی دلیل شویم؛آنها نه خیر مطلق و نه شر مطلق هستند ما باید بدانیم چگونه از انها استفاده کنیم و البته هریک از این تکنولوژی ها خنثی هم نیستند بلکه هرکدام همراه خودشان آثار و نتایجی بر محیط اجتماعی داشته باشند.
اکنون جدا از نگاه های کارکردی و پیامدهای شبکه های اجتماعی درباره ماهیت این تکنولوژی صحبت کنید.به طور مثال همین اتومبیل خارج از اینکه چگونه ازآن استفاده می شود شایددر بدو تولد اش کسی فکر نمی کرد این وسیله ساختارهای اجتماعی ، اقتصادی ،فضایی و معماری را دگرگون کند.
بله به خاطر همین گفتم تکنولوژی ها به هیچ عنوان خنثی نیستند حتی می خواهم بگویم شیوه زیست ما را دگرگون می کند.
پس اگر شیوه زیست ما را تحت تاثیر قرار داده باشد و یک دنیای جدید برای ما می سازند دیگر نمی توانیم از اعتیاد به شبکه های اجتماعی سخن بگوییم چون این دنیای جدیدی است که همه در آن زندگی می کنیم و استفاده یا بهتر بگویم هست بودن در آن ناگزیر است.
این تکنولوژی ها برخی از ویژگی های تحمیلی را به همراه خود دارند الزاما ببینید آیا در اتومبیل نهفته است که چگونه از آن استفاده کنیم؟نه.پس باید این قسمت را جدا کرد ولی وقتی اتومبیل می آید ما از وسایلی که قبلا برای جابجایی استفاده می کردیم آنها را تغییر می دهیم به همین دلیل برای اتومبیلمان که توی خیابان نباشد نیازمند یک پارکینگ هستیم پس در ساخت وسازمان تغییر ایجاد می شود.بنابراین باید این دو را از هم جدا کنیم یعنی الزاماتی که یک تکنولوژی همراه خودش دارد و آن چیزهایی که ما هنگام عمل و نحوه استفاده انجام می دهیم.
این تکنولوژی ها همانطور که فرمودید بنا بر پیچدگی هایشان می توانند در زندگی ما تاثیرات متفاوتی داشته باشند درباره شبکه های اجتماعی این به چه صورت است؟
بله هرکدام از این ها ویژگی های خاص خودشان را دارند مثلا وقتی اتومبیل می آید غیر از اینکه نحوه ساخت و ساز تغییر می کند شیوه زندگی ما هم عوض می شود و ما زمان بیشتری را در اختیار می گیریم حالا بستگی به این دارد شما آن وقت را چگونه صرف می کنید.اینها تغییراتی است که در شیوه زیست ما به وجود می آید که برخی از انها می توانند مفید یا مضر باشند و این برمی گردد به مدیریت زمانی ما که چگونه از آن استفاده کنیم.حالا همین اتومبیل ساده نه تنها در شیوه ساخت و ساز و شیوه زندگی ما بلکه محیط اطراف ما تاثیر می گذارد یعنی خیابان و و بزرگراه ها و... ساخته می شود.به همین خاطر می گوییم با ورود هر تکنولوژی تغییراتی به وجود می آید که مختص هر یک از تکنولوژی هاست.