جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

جی پلاس: فلسفه قضاوت درباره دیگران چیست؟

کد خبر: ۳۷۸۱۰۵
جی پلاس: فلسفه قضاوت درباره دیگران چیست؟

بر اساس رشته شناخت اجتماعی، «من» یک بر ساخته و محصولی اجتماعی است. صورت مسئله این حوزه در مورد اینکه چگونه دیگران را می شناسیم بحث می کند. حسین شیخ رضایی در همایش «فلسفه و مسئله دیگری» می کوشد به این سوال پاسخ دهد. در ادامه گزیده ای از سخنرانی او در این همایش را می خوانید. حسین شیخ رضایی: شناخت اجتماعی شاخه ای از حوزه روانشناسی است که آدمها را به عنوان فاعل شناسایی بررسی می کند و سوال اصلیش این است که ما چگونه با دیگران دچار تعارض و تضاد منافع می شویم و چگونه آنها را قضاوت می کنیم؟ رشته شناخت اجتماعی یا social cognition از نیمه دوم قرن بیستم شکل گرفت. یعنی زمانی که اندیشمندان از رفتارگرایی رها شدند و دیدگاه تازه ای را در حوزه روانشناسی ایجاد کردند. رویکردی که به چگونگی کنش ها، روابط گروهی و درون گروهی افراد می پردازد. قسمتی از بحث شناخت اجتماعی این است که چگونه به دیگران و به خودمان اسنادهای علی می دهیم. به عنوان مثال وقتی دعوای دو نفر را در خیابان می بینیم، برای آن علت های مختلفی را متصور می شویم. این رفتار درمورد خودمان نیز اتفاق می افتد. یعنی تببین می کنیم که چرا در کاری موفق یا نا موفق شده ایم. حال به سوالی اصلی بحث بر می گردیم. ما چگونه به رفتار های خود و دیگران اسناد علی می دهیم و چگونه خود و دیگری را در این مناسبات می شناسیم؟ وقتی کاری را به کسی اسناد می دهیم دو حالت در چرایی آن وجود دارد. یعنی تببین های ما یا بر اساس ویژگی های درونی و یا بر اساس تمایلات فردی است. به عنوان مثال وقتی می گوییم فلانی آدم جاه طلبی است اسنادی درونی در مورد رفتار او داشته ایم. بین اسناد درونی و بیرونی دو تمایز وجود دارد که این مسئله در قضاوتهای ما بسیار مهم است. به عنوان مثال در دادگاه، اسناد به حالت بیرونی یا درونی فرد، در نوع مجازات او تاثیر می گذارد. پژوهش ها نشان می دهد افراد وقتی خوشحال هستند معمولا قضاوتهای کلیشه ای تر و خود به خودی دارند و کمتر به جوانب مختلف برای تبیین، توجه می کنند. به لحاظ تاریخی در دهه ۱۹۶۰ روانشناسان با طرح این پرسش که چرا ما برخی از رفتارها را به دلایل درونی و برخی دیگر را به علل بیرونی نسبت می دهیم زمینۀ جدیدی را در مطالعات ذهن گشودند. روانشناسنانی چون "جونز" و "دیویس" ۵ عاملی را که در اسناد علیت درونی یا بیرونی به رفتار، نقش اساسی ایفا می کنند؛ مشخص کردند: ۱- ارادی بودن یا نبودن فعل است ۲- آیا آن فعل نتیجه خاص نامتعارف دارد یا خیر؟ ۳- به لحاظ اجتماعی مطلوب بوده است یا خیر؟ ۴- آیا کاری که انجام می دهد موجب نفع برای ما می شود یا خیر؟ ۵- آیا خودمان آن کار را انجام می دهیم یا خیر ؟ نظریه دیگری در این زمینه وجود دارد به نام نظریه ذهن که به چگونگی ارزیابی علل دستیابی به موفقیت می پردازد. به عنوان مثال موفقیت یا شکست در امتحان که آن را می توانیم نتیجه تلاش خود(علل درونی) یا سخت گیری معلم (علل بیرونی) تلقی کنیم. "واینر" نیز عوامل سه گانه را در تبیین بیان می دارد که عبارت است از: پایداری علل، درون زا یا بیرون زا بودن و کنترل پذیری آن ها. مطالعات نشان می دهد اسناد به تبیین های خود و دیگری تابع عوامل فرهنگی است و تفاوتهای فردی و فرهنگی در آن دخالت دارند. برای مثال، در آزمایشی که در آن دو گروه آمریکایی و چینی شرکت کرده بودند، از آن ها خواسته شده تا دلایل خودکشی را تحلیل کنند. در این آزمایش آمریکاییها بیشتر دلایل روانی و فردی را علت خودکشی دانسته بودند و چینی ها بر علل اجتماعی و خانوادگی و شغلی تاکید داشتند. یعنی در بعضی جوامع افراد اتفاقات و رویداد های زندگی را محصول درونی خودشان می دانند و در فرهنگ دیگر افراد اعتقاد دارند که تحت تاثیر محیط هستند و بیشتر به سمت اسناد های بیرونی می روند. تحقیقات نشان می دهد افراد هر چقدر پیر تر میشوند، تمایل به اسنادهای درونی بیشتر می شود. در فرهنگ های فرد گرا پیروزی در رقابت با دیگران ارزش تلقی می شود، که این اسنادی دورنی است. در مقابل فرهنگ های جمع گرا اسناد های بیشتر بیرونی است. اما در همین قسمت از روانشناسی شناخت اجتماعی، یعنی در بررسی اسناد علل رفتارها، یک سری مغالطات کشف و شناخته شده است که در مورد تبلیغات، سیاست و قضاوت اهمیت زیادی دارند. اولین خطای بنیادین اسناد، این است که ما اغلب رفتار دیگران را به علل درونی اسناد میدهیم ولی در توجیه رفتار خودمان به علل بیرونی متوسل می شویم. دومین خطای اسناد این است که ما کار خودمان را بسیار بیشتر از کار دیگران نزدیک به نظر عمومی اجتماع و مطلوب تر میدانیم. درواقع، ما خودمان را مرکز قضاوت قرار می دهیم و مقدار زیادی از شناخت ما نسبت به بقیه بر مبنای حالات ذهنی خودمان است. تصور دکارتی از ذهن یعنی فرد به حالتهای ذهنی خود دسترسی بلافاصله مستقیم دارد. این شناخت بی واسطه ، خطا ناپذیر و بدیهی است. ما حالتهای ذهنی دیگران را بیشتر درباره آنها به حدس و گمان متوسل می شویم. برای مثال در سال های اخیر کسانی مثل "گرگن" از برساخت اجتماعی خود حرف می زنند که تا حدودی مبتنی بر آرای "ویتگنشتاین" دوم است. چنین نظریاتی، اخلاق من-محورانه سنتی را نیز سست می کنند و اخلاق جدیدی را بنیان می گذارند که حرمت و کرامت دیگری را (چه این دیگری انسان باشد و چه طبیعت) بالا می برد.

انتهای پیام

دیدگاه شما