نانو، فناوری میان رشته ای است که در ایران نیز به سرعت پیشرفت کرد . به طوری که مقام هفتم را در میان کشورهای دارنده تکنولوژی نانو داراست. یاسین عروجی، پژوهشگر و کارشناس ارشد مهندسی نانو مواد، معتقد است اگرچه ایران در فناوری نانو پیشرفت های خوبی داشته اما دستاوردها بیشتر در زمینه تحقیقاتی باقی مانده و محققان با کمبود تجهیزات در این زمینه مواجه اند. وی به مسائل متعددی در این زمینه اشاره کرده است. شرح این گفت وگو در زیر می آید: نانو در دنیا امروز کاربردهای زیادی دارد و مردم در زندگی روزمره خود از محصولات این فناوری استفاده می کنند . با این حال به لحاظ علمی، مقایس نانو چیست؟ یک نانو متر معادل ۱۰ به توان ۹- متر ( ۱۰-۹) است که به صورت خلاصه نانو گفته می شود. در مقیاس ۱ تا ۱۰۰ نانو متر خواص مواد فرق می کند. مثلا طلا فلزی که دیر اکسید می شود، در این مقیاس ممکن است بسوزد؛ پس خواص مواد فرق پیدا می کند یا یک شی مغناطیسی می تواند خواص غیر مغناطیسی پیدا کند. همچنین بعضی مواد حالت آنتی اکسیدان پیدا می کنند . پس هر کدام از اینها می تواند روی کیفیت محصولات و زندگی افراد تاثیر مثبت بگذارد. این فناوری چه کاربردهایی دارد؟ شیشه یکی از حوزه های پر کاربرد نانو محسوب می شود. به عنوان مثال شیشه به طور کلی جرم می گیرد اما با یک لایه TIO2که به لحاظ ظاهری محسوس نیست، خاصیت خودتمیزشوندگی، پیدا می کند در واقع اثر گرد و غبار و قطره آب، خود به خود به خاطر اثر فتوکاتالیستی، تجزیه می شود. این لایه از جنس اکسید تیتانیم است که مواد دیگری را در آن ذوب می کنند . کاربرد دیگر نانو در آینه های ضد بخار است که مصارف خانگی بسیاری دارد و از طریق همین لایه، با دوز متفاوتی قابل انجام است. همچنین در آینه ماشین می تواند کاربرد داشته باشد؛ یعنی با استفاده از خاصیت نانو سطح آینه یا شیشه آبگریز می شود به طوری که قطره های آب روی آینه نماند و غلت بخورد . در سال ۲۰۰۰ مقاله ای چاپ شد با این موضوع که از لحاظ طراحی مکانیکی شاید طراحی های خاصی به ذهن صاحب نظران نرسد و فقط تغییر مواد است که می توانست دست آنها را برای تولید جدید باز بگذارد. مثلا نانو کامپوزیت ها که خیلی سبکتر و مقاومتر از آلمینیوم هستند و در بدنه هواپیما استفاده می شوند، نه تنها مصرف سوخت را کم می کنند بلکه حجم های بزرگتر با همان موتورهای قبلی، می توانند تعداد مسافر بیشتری را حمل کنند. به عنوان نمونه «سوپر هایدروفوب» یا ابر آبگریز می تواند در بدنه هواپیما استفاده شود و بخاطر بخار آبی که در فضای پرواز وجود دارد، سرعت پرواز و مصرف سوخت شان بهینه می شود یعنی با همان موتور مورد استفاده، فقط با یک لایه سوپر «هایدروفوب» که روی سطح خارجی هواپیما قرار می گیرد، از چسبندگی قطرات آب جلوگیری می کند و به خاطر اینکه اصطکاک با اتمسفر کمتر می شود هواپیما سرعت بیشتری پیدا می کند. این خاصیت در قایق ها نیز می تواند استفاده شود . روی جداره خارجی قایق یا کشتی ها یک سری میکروارگانیسم ها قرار می گیرند که اگر یک لایه سوپر هایدروفوب که حالت خودتمیزشوندگی دارد، از ذرات اکسید تیتانیوم به آن اضافه می شود و میکروارگانیسم ها دیگر روی آن رشد نمی کنند. درواقع هم به خاطر حالت سوپر هایدروفوب، یک لایه بسیار نازکی از هوا بین آب و قایق قرار می گیرد که به تسریع حرکت آن کمک می کند و در عین حال مصرف سوخت را کم می کند. در زمینه پوشاک در سال های اخیر محصولات زیادی با استفاده از تکنولوژی نانو به بازار عرضه شده است، استفاده از نانو در صنعت پوشاک چگونه می تواند به بهداشت جامعه کمک کند؟ استفاده از نانو در مورد لباس بسیار حساس است. به طوری که «کفا» که متولی مباحث نانو و تاییدیه های مورد نظر آن است در این زمینه خیلی دقیق عمل نمی کنند. به عنوان مثال در صنعت نساجی در جهان، نانوذراتی مثل اکسید نقره یا روی را در مرحله ریسندگی استفاده می کنند اما در صنعت ایران، متاسفانه این نانوذرات را از طریق اسپری کردن یا در مرحله رنگ آمیزی وارد محصولات می کنند و این می تواند اثرات بد پوستی را به همراه داشته باشد! چرا که نانوذرات وقتی در بافت یا ساختار ماده ای قرار می گیرند، خواص خوبی دارند و در مقابل وقتی خارج از ساختار و بافت مورد نظر قرار گرفته، مضر و سمی هستند. در واقع وقتی نانوذرات خارج از مرحله ریسندگی، به الیاف اضافه شوند، در حین شستشو یا تعریق از الیاف خارج می شوند و می توانند التهابات پوستی یا اگر تماس با آنها مستمر باشد می توانند حتی سرطان زا باشد. این محصولات داخلی و خارجی تفاوت شان در این است که در محصولات خارجی، استاندارهای لازم رعایت می شود. به عنوان مثال در نمایشگاه نانو، شرکت های مختلفی که به راحتی تاییدیه «کفا» را گرفتند، ادعا می کنند فلان سایز اکسید نقره را استفاده کرده ایم و این آنالیز ها را گرفتیم، در حالی که در کاتالوگ خودشان نوشته شده که نانوذرات در مرحله رنگ آمیزی اضافه شده است. به هر حال اضافه کردن مواد نانو در مرحله ریسندگی هزینه بر است و تکنولوژی خاص خود را می خواهد. اخیر ایران در حوزه فناوری نانو پیشرفت قابل توجهی پیدا کرده است. دلیل این موفقیت چیست؟ نانو به طور کلی عرصه نو ظهوری در دنیا است . ۱۴ سال پیش ستاد نانو در کشور ایجاد و بودجه زیادی برای آن درنظر گرفته شد تا بتوانیم در این حوزه نوظهور، خوب بدرخشیم. البته پیشرفت ایران در این زمینه محدود و بیشتر مربوط به تحقیقات بوده است چرا که کشورهایی مانند آمریکا، بخش سنتز مواد را که به خاطر تماس محقق با مواد و استنشاق آن خطرناک است را به کشورهای دیگر واگذار کرده اند مانند تولید فولاد خام؛ در حالی که محصولات گران فولادی و اتمام کار آن را خود برعهده گرفتند. برای تعیین جایگاه علمی ایران در حوزه فناوری دنیا، چند معیار داریم. یکی از این معیارها، مقاله است. ما در حوزه مقاله رتبه خوبی در دنیا داریم و سال گذشته جزو ده کشور برتر دنیا بودیم؛ ایران بعد از چین و ژاپن و کره جنوبی، در آسیا مقام چهارم را داراست؛ منتها این رتبه از نظر کیفیت علمی مقالات است و هنوز تولیدهای نانویی بسیار کمی داریم. اصولا تکنولوژی و تولیدات صنعتی ایران در این بخش، دست چندم به حساب می آید و این نشان می دهد ما بیشتر در حوزه مهندسی معکوس، فعال هستیم هرچند شاید در حوزه مقاله خوب باشیم. در کشورهای توسعه یافته، مقالات به دلیل حمایت بخش صنعت، در قبال بودجه ای که می گیرند مسئول هستند چون باید به صنعت سرازیر شوند. این در حالی است که دانشگاه های ایران در این بخش، حالت مصرفی دارند و صنعت ما هم که از مرزهای صنعتی دنیا دور مانده است، به طوری که امروزه نبود رابطه بین دانشگاه و صنعت کاملا احساس می شود! هرچه ستاد نانو بیشتر خرج می کند، این اسراف بیشتر مشخص می شود تا جایی که امسال به کاهش حمایت ستاد نانو از تحقیقات منجر شد. به عنوان مثال اگر به پروژه ای در مقطع کارشناسی ارشد دو قسط ۶۰۰ هزار تومانی تعلق می گرفت، الان این رقم به ۵۰۰ هزار تومان کاهش پیدا کرده است؛ یعنی مسئولان دریافته اند هزینه های تحقیقاتی به چرخه صنعت باز نمی گردد. در واقع خروجی محصولات به حدی نرسیده که بتوانیم از آن درآمد کسب کنیم. با این توضیحات آینده فناوری نانو را به چه صورت ارزیابی می کنید؟ از لحاظ تحقیقاتی وضعیت خوبی نداریم و متاسفانه در بسیاری از واحدهای پیشرو در فناوری نانو مانند دانشگاه تهران و شریف، دستگاه های بلا استفاده زیادی داریم که سرویس مرتبی نمی شوند چون سرویس کار آنها باید از خارج بیاید تا خوب کالیبره شوند. در یکی از آزمایشگاه های دانشگاه اصفهان دو ماه ترازوی چهار رقم اعشار دقیق، نداشتند چون سرویس کار متخصص آن در ایران وجود ندارد که البته برخی از این مشکلات به تحریم ها بر می گردد. علاوه بر این مواد آزمایشگاهی به دلیل گران بودن در اختیار دانشجو قرار نمی گیرد و دانشجویان مستعد به دلیل بالا بودن بودجه تحقیقات، نمی توانند پژوهش خود را کامل کنند؛ نتیجه این می شود که بسیاری از محققان برای تحصیل به خارج از کشور می روند و با پدیده فرار مغز ها مواجه می شویم! متاسفانه اکنون ایران در صدر لیست فرار معزها در دنیاست و این آینده خوبی را برای ما رقم نخواهد زد. انتهای پیام
در گفت و گو با جی پلاس مطرح شد: لباس های نانو در ایران کاملا استاندارد نیستند!
کد خبر:
۳۷۷۳۰۷