بازخوانی اهداف امام حسین از قیام جاودانه اشان، برای هر فردی بسیار آموزنده خواهد بود. ابعاد این نهضت به حدی وسیع است که هر بار می توان دریافتی ژرف تر از آن بدست آورد. انجمن اسلامی دانشجویان دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران قصد دارد با برگزاری سلسله نشست سه روزه، به این مهم بپردازد. به گزارش جی پلاس، آنچه در ادامه می خوانید، گفتاری است از دکتر ناصر مهدوی، در اولین نشست از این برنامه. او می کوشد نگاهی دقیق تر به بینش و علل آن حضرت برای قیام علیه جور بیندازد. در طول تاریخ پرداختن به مسئلۀ عاشورای حسینی همواره تفکر تحلیلی و انتقادی نادیده گرفته شده و بیشتر به یک مسئلۀ احساسی بدل شد. اما داستان این نهضت، داستان یک اسطوره نیست. یزید از طریقی نامشروع و به واسطۀ زدوبندهایی که پدرش در میان قوم کرده بود، به قدرت رسید و سپس خواستار بیعت چهره های مهم و تاثیرگذاری مثل عبدالله ابن عمر و عبدالله ابن زبیر و امام حسین(ع) شد. بیعت در آن دوران نوعی داد و ستد محسوب می شد. درواقع کسی که با دیگری بیعت می کرد، مال خود، آزادی خود و ... را بیع می کرد و در اختیار او قرار می گذاشت. اما امام حسین از قبول این بیعت سر باز زدند، زیرا روند به قدرت رسیدن یزید را مشروع نمی دانستند. مخالفت ایشان با یزید از کوفه شروع شد و بعد به مکه کشیده شد و سرانجام، پس از چند ماه تلاش برای تنویر افکار مردم درمورد یزید (که با شکست همراه بود)، این قضیه به شهادت ایشان انجامید. واکنش فوری مردم کوفه به شهادت نوۀ پیامبر، پشیمانی، حسرت و بعضا شورش بود. شیعیان می خواستند بر قبر شهدای کربلا سوگواری کنند. بنی امیه در آغاز، رفتار بسیار خشونت آمیزی درقبال این خواست مردمی پیش گرفت. اما با شدت گرفتن روزافزون احساسات مردم، حکومت تصمیم گرفت به مردم، اجازه زیارت قبور شهدای واقعه را بدهد و از درون دست به تحریف ماجرا ببرد و اینگونه، قدرت اجتماعی آن را نابود کند. متاسفانه شیعه نیز با این تحریفات اموی همراه شد. بنی امیه صورت را نگاه داشتند و محتوا و سیرت را تحریف کردند. آنان حقیقت این واقعه را تهی کردند و این بهترین راه برای نابود کردن یک تفکر است. اینگونه بود که خرافات بسیاری حول این داستان شکل گرفت و از راه حسین(ع)، چیزی به جز نوعی سوگواری خالی از محتوا باقی نماند. شیعیان نیز در زمینی که برایشان چیده شده بود بازی کردند و تن به خرافه و تقدیرگرایی دادند. این انحراف تا آنجا پیش رفت که حتی شهادت امام و یارانش را خواست خدا دانستند و به ظلم یزید بی توجه ماندند. بسیاری از کتب اصلی شیعیان در حوزۀ روضه خوانی، بر این روایت تقدیرگرا تاکید دارند و حسین(ع) را نوعی قربانی معنوی به شمار می آورند. چنین شد که واقعه عاشورا، به جای الگو شدن برای رفتارهای انسانی و ظلم ستیزی، بستری برای انتقام جویی، جنگ و دعوا، لعن و نفرین، و تسویه حساب های خونین بین شیعه و سنی شد که امروز آثارش را در منطقه می بینیم. قطعا منظور من برچیدن سنت ارزشمند عزاداری، که اکنون بخشی از هویت ما نیز شده است، نیست. بلکه تاکید من بر آن است که باید پرسید سنت عزاداری چه تاثیری بر سلوک معنوی و اخلاقی ما دارد. واقعه عاشورا باید در تهذیب نفس و پیمودن مسیر اخلاق، و در رفتار اجتماعی ما تاثیر بگذارد. اما می بینیم که در جامعه ای که اکثر مردم آن برای امام حسین گریه می کنند، انواع فساد، ریا، دروغ، بزدلی و محافظه کاری وجود دارد. مولوی نخستین کسی است که به این وضعیت واکنش نشان می دهد. به باور او، حسین(ع) نیازی به گریه ندارد و عزاداران باید به حال خود و نفس خود که زیر حجاب فساد و غبار شر مدفون شده گریه کنند. هان عزا برخود کنید ای خفتگان زان که بد خوابی است این خواب گران تراژدی فقط غم و غصه نیست؛ بلکه معرفی یک قهرمان است. قهرمانی که به کمتر از عدالت راضی نیست. قهرمانی که به دفاع از حریت و آزادی انسانی بر می خیزد و عدالت اش، با عدالت قراردادی دورانش در تناقض قرار می گیرد. زیرا او می خواهد از ارزش حقیقی انسان بودن دفاع کند و اعلام کند که اگر انسان حق حیات، حق آزادی، حق بیان، حق خطا کردن و اعتراض کردن نداشته باشد دیگر انسان نیست و از هویت خودش تهی شده است. بنابراین به نظر من، سراسر حرکت عاشورا، همین حرکت قهرمانانه است. اگر عقل را از سنت بگیریم، به دام سلفی گری و تفکر طالبانی می افتیم. پس با تمام عشقی که به سنت داریم، نمی توانیم آن را از عقل خالی کنیم. اگر این اتفاق بیفتد گرفتار همان تقدیرگرایی می شویم. نهضت حسینی، نوعی اعتراض مدنی است به یک حکومت مسموم و نامشروع. امام حسین(ع) هرگز به دنبال قدرت نبودند و حکومت کردن هدف اصلی شان نبود. بلکه پروژۀ ایشان، اصلاح گری است؛ اصلاح اخلاق مردم، اصلاح جان مردم. پس حرکت امام حسین شورش و قیام نیست، بلکه نوعی اعتراض است؛ اعتراض اصلاح گرانه به زیر پا گذاشته شدن عزت و آزادی و کرامت انسان. چرا امام حسین مدینه را ترک می کند؟ مگر این همان شهری نیست که پیامبر در آن قدم زد؟ مگر این جا شهر مقدس نیست؟ امام حسین می گوید مدینه به فساد کشیده شده و دیگر در آن، انسان، امنیت و آزادی زندگی کردن ندارد. زندگی با کرامتِ افراد اهمیت دارد و با هیچ بهانه ای نمی توان آن را زیر سوال برد. آیا بهتر نبود امام حسین برای حفظ نظام با یزید بیعت می کرد؟ خیر. امام حسین (ع) به تفکری که به ظواهر می چسبد و محتوا را نادیده می گیرد، جواب منفی می دهد. برای حسین(ع)، مدینه دیگر شهری دینی نیست. چراکه انسان در آن از آزادی و کرامت برخوردار نیست. این درس بزرگی است برای ما. نظام بدون فرد و بدون حقوق فرد چه ارزشی دارد؟ شهری دینی است که در آن انسان ها بتوانند نفس بکشند، آزاد باشند و کرامت داشته باشند. مگر می توان اسم نظامی را دینی گذاشت و در آن همۀ حقوق مردم را زیر پا گذاشت؟ امام حسین این تفکر قدرت طلبانه را به چالش می کشد. امام حسین، اساس این تفکر را که خلیفه، مشروعیت خود را از خدا می گیرد و هیچ انسانی حق تعرض به او را ندارد، زیر سوال می برد. اصل و اساس، عدل است و همه به محک عدل سنجیده می شوند؛ حتی اگر اسمشان امیرالمومنین باشد. ببینید که مسلمانان در طول تاریخ چندین و چند حکومت به اسم خلافت خدا و شارع اسلام راه انداختند و همه به فساد کشیده شد. از بنی امیه و بنی عباس تا عثمانی و امروز، هنوز به اسم خلافت سر بریده می شود. ارادۀ حسین(ع)، ارادۀ معطوف به عدالت است و لذا درمقابل هیچ منفعتی سر خم نمی کند. معاویه هنگام مرگش به او گفت که ای حسین، در میان مسلمین فتنه راه نینداز و دودستگی ایجاد نکن. حسین(ع) پاسخ داد: فتنه توای که ظلم می کنی. این اراده است که تا شهادت پیش می رود و پا پس نمی کشد. مرگ برای او شیرین تر از زندگی ای است که در آن انسانیت زیر سوال رفته باشد و حقوق و عدالت نفی شده باشد. داستان عاشورا، همین تلاش تا سر حد مرگ برای حفظ حقوق انسان، حفظ آزادی و اخلاق است. اما این فرهنگ در میان ما مرده است؛ فرهنگی که انسان را حر و سربلند می خواهد. به همین دلیل است که قدرت ها، در همۀ زمان ها، سعی در تحریف و به محاق بردن این جریان و این فرهنگ داشته اند. این اراده در پی تخریب و ویرانی و کشتن نیست، در پی شورش و کسب قدرت نیست. در پی شمشیر و تیغ نیست. بلکه در پی دل ها و اصلاح آنهاست. این اراده معطوف به اخلاق و روشنگری است. زیرا دین بدون عدالت نابود می شود. تجربۀ خدا ، بدون عدالت سخت و دشوار می شود. دغدغۀ حسین(ع)، قدرت، منصب، خلافت و حکومت اسلامی نبود؛ بلکه نشان دادن راه اخلاق بود. برای همین است که مانند حسین(ع) شدن اینقدر سخت و دشوار است. امام حسین(ع)، شب عاشورا در تاریکی گفت هر کس می خواهد برود و من را تنها بگذارد. این رفتار یک فرمانده نظامی نیست. بلکه رفتار مصلحی است که به انسان و به حق انتخاب انسان احترام می گذارد. امام معصومی که اراده اش در پی شفقت و مهر بود نه خون و خونریزی. حسین(ع) در انتخاب میان مرگ و زندگیِ بدون عدالت و آزادی، مرگ را انتخاب کرد. به همین دلیل همه رفتند و حسین ماند. همۀ کشتارها و فریادها فراموش شد اما انسانیت فراموش نشد. منبع: ایسکا نیوز
ناصر مهدوی:نهضت حسینی، نوعی اعتراض مدنی است به یک حکومت مسموم و نامشروع
کد خبر:
۳۷۷۱۵۳