مفاهیم اساسی ادیان، همچون تقوا، عمل صالح و عبادت، فاقد تعاریف روشن فلسفی هستند. کتب مقدس و روایات زندگی پیامبران به دنبال پیریزی یک نظام مفهومی صلب نیستند. به همین سبب، این مفاهیم در قالب تصاویری از زیست قدیسین و نحوه مواجهه آنان با محیط پیرامون به مؤمنین عرضه میشوند. ماهیت تمثیلی آموزههای متون مقدس، کنکاش فلسفی در آنها را دشوار میسازد. به گزارش جی پلاس، شهادت نیز یکی از این مفاهیم اساسی ادیان است. درک ما از شهادت، برآمده از روایاتی است که از شهداء به ما رسیده است. روایاتی که درک و تحلیل مفهومی آنها آسان نیست. دشواری درک شهادت، امری امروزین نیست. فهم شهادت همواره برای پیروان ادیان ابراهیمی مسالهساز بوده است. در سنت یهودی و مسیحی نیز تاملات بسیاری حول سویه های مختلف این مفهوم صورت گرفته است. دشواری فهم شهادت از آنجاست که شهید، نزدیک ترین و صادق ترین پیرو خداوند است. خداوندی که خیر محض و قادر مطلق است و توان رفع هر گونه رنج و الم را نیز دارد. اما زندگانی شهید همراه با رنجی جانفرسا میشود. ریشه و علت این رنج کجاست؟ پرسش از چرایی شهادت، ما را به کنه این مفهوم هدایت میکند. ریشه شهادت را در چه چیز باید جستجو کرد؟ در رابطه دو سویه شهید و معبود؟ و یا در تعامل اجتماعی سیاسی مؤمن با محیط پیرامون؟ شهادت: رنج عشق در نگرش یهودی-مسیحی، شهادت تحت مفهوم «محنت عشق» فهمیده میشود. مطابق این نگاه، عشق به عنوان رابطهای دوسویه میان عابد و معبود، محنتزا است. محنتِ برآمده از این رابطه عاشقانه، در بالاترین جلوه خود به صورت شهادت ظاهر میشود. این درک از رنج حاصل از عشق الهی، دارای سابقهای طولانی است. در تلمود، یکی از کتب مذهبی بسیار مورد احترام یهودیان، به وضوح به این نکته اشاره شده است. مطابق تلمود، اگر رنجی در زندگی بر مؤمنی وارد آمد که برآمده و کفاره یک گناه نبود، آن رنج حاصل از عشق الهی است. چراکه خداوند آنانی را که دوست میدارد، با «رنج درهم میشکند». مطابق این درک، شهادت جلوهای از این رنج است. چنین درکی از شهادت، در اسلام نیز بیسابقه نیست. در حدیثی قدسی به زیبایی آمده است «… آن کس که به من عشق ورزید، من نیز به او عشق میورزم و آن کس که من به او عشق ورزیدم، او را میکشم و آن کس را که من بکشم، خونبهای او بر من واجب است و آن کس که خونبهایش بر من واجب شد، پس خود من خونبهای او هستم.» شهادت: امتحان الهی در سنت ادیان ابراهیمی، شهادت گاه تحت مفهوم کاملا متفاوتی با رنج عشق فهمیده میشود: امتحان الهی. در کتب مقدس این ادیان، داستان های متعددی از امتحان الهی برای سنجش پایداری مؤمنان روایت شده است. مشهورترین این داستان ها، ماجرای ایوب و پایداری او در برابر رنج های نامتعارفی است که بر او و خاندانش نازل میشوند. رنجِ شهید، برآمده و نتیجه امتحان الهی است. خداوند، قادر و خیر محض، خود در پی امتحان بنده خویش است. امتحانی که البته برای بنده، محنتزا است. شهید با گذشتن از زندگی، پایداری خود را در راه ارزشهای الهی و دوستی با او به روشنی نشان میدهد. شهادت: اصلاح امت شهادت اما سویه پراهمیت دیگری داراست. سویهای که در تفاسیر بالا مغفول میماند. شهادت، تنها حاصل رابطهای شخصی میان خداوند و بنده نیست. شهادت رو به سوی جامعه نیز دارد. رابطه میان خداوند و بنده شخصی و خصوصی نیست. برای فهم این رابطه، باید شخص پیامبر به عنوان نمونه اعلیِ مؤمن مورد توجه قرار گیرد. در حدیثی از پیامبر نقل شده است: «سوره هود مرا پیر کرد». علت این بیانِ پیامبر، به آیهای در این سوره نسبت داده شده است. در سوره هود، چنین آمده است: «پس همانگونه که فرمان یافتهای، استقامت کن، و نیز کسانی که با تو به سوی خدا آمدهاند (باید استقامت کنند) و طغیان نکنند، که خداوند آنچه را انجام میدهید میبیند.» مشابه این آیه و طلب استقامت از پیامبر، در فرازهای دیگری از قرآن نیز آمده است. اما به بیان امام خمینی، در کتاب چهل حدیث، علت سخن پیامبر اشارهای است که در این آیه به امت پیامبر شده است. خداوند از پیغمبر نه استقامت شخص او، که استقامت امت را طلب میکند. رابطه خداوند و مؤمن، از شخص او فراتر میرود. رابطه ایمانی در اسلام، دو سویه نیست و رو به سوی اجتماع دارد. از امام حسین (ع) نقل شده است که هدف قیام او، اصلاح امت جد خود بوده. مطابق این نگاه، استقامت مؤمن، استقامتی شخصی در برابر امتحان الهی نیست. صبر حسینی، صبر ایوب نیست. صبر ایوب، صبر و استقامتی شخصی است. استقامتی که البته می تواند الگوی تک تک ما در زندگی فردی خود باشد. اما مقاومت حسینی رو به سوی دیگران نیز دارد. نتیجه: سه تفسیر از شهادت شهادت، از تاملات مفهومی ما فراتر میرود. بنیانهای اساسی دین، در تعاریف و تحلیلها جلوه نمیکنند. هیچ یک از سه تفسیر ارائه شده، به تمامی مفهوم شهادت را روشن نمیسازند. اما هرکدام پرتویی نو بر این مفهوم میافکنند. پرتویی که نزدیک شدن به آن و لمس کردنش را تا حدودی ممکن میسازد. منبع: ایسکانیوز
خون، رنج، اصلاح
کد خبر:
۳۷۷۰۲۴