در برخی از برهه های تاریخی، در زمان هایی که روایت های مرکزی ضعیف می شوند و وحدت جای خود را به کثرت می دهد، تشخیص سره از ناسره بسیار دشوار می گردد. به همین دلیل، امروز بسیاری با داعیۀ بازگشت به روایت حقیقی اسلام، به جستجوی ریشه های خود می پردازند. یکی از جریان های مهم در این میان جریان سلفی است که به خصوص از بهار عربی به این سو نامش را زیاد می شنویم. اما معنای سلفی گری چیست؟ به گزارش جی پلاس: سلفی ها گروهی از مسلمانان سنی هستند که معتقدند تاریخ اسلام از اصل خود منحرف شده است و لذا باید به متن صریح قرآن کریم و سنت سلف صالح بازگشت. اصطلاح «سلف صالح» که این گروه نام خود را از آن گرفته اند، اصطلاحی است که برای اشاره به صحابه (کسانی که پیامبر را درک کرده اند)، تابعین (کسانی که صحابه را درک کرده اند) و تابعینِ تابعین (کسانی که تابعین را درک کرده اند) به کار می رود. سلفی ها برای
نشان دادن صحت عقیدۀ خود به حدیثی از پیامبر اکرم استناد می کنند که می گوید «بهترین مردم، مردم نسل من هستند، و سپس کسانی که پس از ایشان می آیند و سپس نسل بعد از ایشان». جریان سلفی از این حدیث، تفسیری دارد که با تفسیر شیعیان از آن متفاوت است. سلفی ها عموما به سه کشور قطر، امارات متحده عربی و عربستان سعودی تعلق دارند. طبق آمار، چهل و شش درصد مردم قطر و چهل و چهار درصد از اهالی امارات سلفی هستند. در عربستان سعودی سلفی ها اقلیتی هستند که قدرت و منابع عظیم ثروت نفتی این کشور را در دست دارند. در این کشور چهار میلیون سلفی سعودی وجود دارد و مرکز تجمع ایشان در شهر نجد است. سلفیگری معمولا معادل وهابیت دانسته می شود؛ بااینحال خود سلفی ها صفت وهابی را نوعی توهین به حساب می آورند. جریان سلفی به لحاظ شیوۀ تفسیری، به رویکرد نقلی اخباریون نزدیک است و دخالت عقل بشری در تأویل کتاب و سنت را مردود می داند. با وجود آنکه در شرق و خاورمیانه، می توان از تمایز میان سلفی گری و سلفی گری کفیری سخن گفت، اما در غرب معمولا تفکرات سلفی و عمل جهادی دوشادوش هم حرکت می کنند. اما باید در نظر داشت که میان سلفی گری علمی-سنتی
سید جمال الدین اسدآبادی و محمد عبده، و سلفی گری تکفیری تروریستی داعش فاصله ای عمیق وجود دارد. به لحاظ تاریخی، جریان سلفی جریانی است که در نیمۀ دوم قرن نوزدهم میلادی و همزمان با ورود افکار و عقاید اروپایی و غربی به جهان اسلام شکل گرفت. هدف اولیۀ این جریان، نشان دادن امکان تطابق میان اسلام و مدرنیته و کشف ریشه های مدرنیته در متون اسلامی بود؛ البته این هدف عمدتا در چارچوب مبارزات ضداستعماری دنبال می شد. اما با گذشت زمان، صورت اولیۀ این جریان دگرگون شد و سلفی گری به شکل جنبشی سنت گرا و اخباری که فقط به کتاب و سنت تکیه می کرد درآمد. این دگرگونی در رهبری فکری جنبش نیز دیده می شود؛ به گونه ای که اندک اندک افکار ابن تیمیه جایگزین افکار مدرن تر کسانی مانند محمد عبده و جمال الدین اسد آبادی شد. یکی از مهم ترین ویژگی های این گروه، برخورد شدید با بدعت است. معتقدین به این جریان، طیف وسیعی از روش های مشروع و معقول مورد استفادۀ دیگر مسلمانان، از جمله شیعیان را بدعت در سنت به حساب می آورند. معیار تمایزگذاری میان سنت و بدعت برای این گروه، عمدتا قول و فعل سلفِ صالح (صحابه، تابعین و تابعینِ تابعین) است و
ایشان برای تفسیر قرآن و احادیث پیامبر و خلفای راشدین به تفاسیر جمع آوری شده از همین اسلاف بسنده می کنند. نزد سلفی ها کلام و بحث عقلانی دربارۀ اصول و فروع دین، بسیار ناپسند است. آنها معتقدند که کلام از فرهنگ کفار یونانی وارد اسلام شده و هیچ نسبتی با ذات اسلام ناب ندارد. از احمد ابن حنبل نقل است که کسی به سوی کلام کشیده نمی شود مگر آنکه قلبش دچار فساد شده باشد. او شاگردانش را حتی از نشستن در کنار کلامی ها منع می کرد. در کل در میان مسلمانان سنی، نزدیکی زمانی به پیامبر اسلام فضیلت دارد؛ به عبارتی قول نزدیکترین افراد به محمد(ص)، حامل نزدیکترین روایت به حقیقت اسلام است. همین عقیدۀ مشترک است که باعث شده سه اصطلاح اهل سنت، اهل حدیث و سلفی، در برخی متون به جای هم به کار روند. استراتژی عملی سلفی ها نیز بر این عقیده بنا شده که هر چه از ظهور اسلام دور می شویم، حقیقت اسلام را بیشتر از دست می دهیم و لذا بازسازی اسلام حقیقی تنها از طریق بازگشت به اسلام قرون نخست هجری و پیراستن آن از بدعت ها و تاثیرات خارجی ممکن است. یکی از این بدعت ها که نابودی مظاهر آن ضروری است، توسل به نمادها و شمایل مذهبی است
که در اشکال مختلف همچون تزئین قبور و مساجد و ترسیم شمایل خاندان پیامبر دیده می شود. نزد سلفی ها کلام و بحث عقلانی دربارۀ اصول و فروع دین، بسیار ناپسند است. آنها معتقدند که کلام از فرهنگ کفار یونانی وارد اسلام شده و هیچ نسبتی با ذات اسلام ناب ندارد. از احمد ابن حنبل نقل است که کسی به سوی کلام کشیده نمی شود مگر آنکه قلبش دچار فساد شده باشد. او شاگردانش را حتی از نشستن در کنار کلامی ها منع می کرد. دیدگاه سلفی ها درباره مسئلۀ خشونت و افراط گرایی یکدست نیست و در این مورد آنها به دو گروه عمده تقسیم می شوند. دسته ای از سلفی ها مانند متفکر سعودی، محمد ابن العثیمن بمبگذاری انتحاری را خلاف شرع می داند. همچنین یکی دیگر از علمای سلفی به نام عبدالمحسن العباد مقاله ای با عنوان «مطابق کدام عقل و کدام دین بمبگذاری انتحاری جهاد در راه خدا دانسته می شود؟» نوشته است. محمود نصیر الدین العلبانی نیز در جایی نوشته «همۀ سلفی ها پیامبر را الگوی خود می دانند اما پیامبر ما رسالتش را با دعوت آغاز کرد نه با جهاد». اما برخی دیگر از متفکران سلفی مانند محمود شعبان مصری که علنا در تلویزیون خواستار مرگ محمد
البرادعی شد، موافق خشونت و ترور هستند. برای مثال زکیر نایک دربارۀ بن لادن می گوید «اگر او با دشمنان اسلام می جنگد من موافق او هستم...اگر او آمریکا-بزرگترین تروریست جهان- را به وحشت انداخته است، من نیز او را همراهی می کنم. هر مسلمان باید یک تروریست باشد. زیرا هرکس تروریست بزرگ (آمریکا) را ترور کند از اسلام پیروی کرده است». طبق گزارش های متعدد، سرویس های اطلاعاتی کشورهای غربی، ازجمله سرویس اطلاعات داخلی آلمان، سلفی گری در جهان بالاترین سرعت رشد را در میان مذاهب اسلامی دارد و روز به روز بر تعداد پیروان جوان آن افزوده می شود. منبع: ایسکا نیوز -ندا قطرویی
ریشههای جریان سلفی در جهان اسلام
کد خبر:
۳۷۶۶۷۹