۹ سال از درگذشت مارکو گریگوریان گذشت؛ هنرمند ایرانی - ارمنی که سالها برای معرفی نقاشی قهوهخانهای و هنرمندان این عرصه تلاش کرد.
یکی از مهمترین فعالیتهای مارکو، توجه او به نقاشی قهوهخانهای بود. گریگوریان که سالها به تحقیق دربارهی هنرهای سنتی ایران مشغول بود، به نقاشی قهوهخانهای و معرفی آن به دنیا توجه ویژهای داشت. مارکو دربارهی این هنر مقالات مختلفی نوشت و نمایشگاههایی از آثار هنرمندان بنام این عرصه برپا کرد.
نمایشگاهی که گریگوریان از آثار نقاشی قهوهخانهای شامل پردههای حماسی و مذهبی هنرمندان در «خانه ایران در پاریس» برپا کرد، از تأثیرگذارترین نمایشگاههای نقاشی قهوهخانهای بود که با استقبال خوبی نیز روبهرو شد.
جواد مجابی - نویسنده و پژوهشگر هنر - دربارهی تأثیر فعالیتهای گریگوریان بر هنر نقاشی قهوهخانهای، گفته است: «او نقاشی قهوهخانه را شناخت، آن را همچون هنری جدی و تأملبرانگیز به ما و به غرب شناساند. رونق یافتن این هنر مردمی مدیون کوشش خستگیناپذیر او است.»
نقاشی قهوهخانهای با دست گذاشتن روی موضوعات مذهبی و حماسی و همچنین سادگی و اعتقادی که هنرمندان در خلق آنها داشتند به بخشی از خاطرات تصویری مردم این سرزمین تبدیل شده است.
با وجود تلاشهای مارکو برای رونق این هنر و توجه دنیا به آن، مدتهاست که نقاشی قهوهخانهای مورد بیتوجهی و بیمهری قرار گرفته است و به همین دلیل آثار ارزشمندی که در این عرصه خلق شدهاند، بهصورت پراکنده نگهداری میشوند.
با وجود هشدار و توصیهی کارشناسان، هنرمندان و پژوهشگران هنر در این زمینه که ممکن است این هنر توسط کشورهای دیگر و به نام آنها به ثبت برسد یا بهدست فراموشی سپرده شود و آثار باقیمانده نیز از بین برود، هنوز تصمیمی جدی مبنی بر اختصاص یک موزه برای نگهداری و حفاظت از پردههای نقاشی قهوهخانهای گرفته نشده است.
مارکو گریگوریان ۱۴ آذرماه سال ۱۳۰۴ در روسیه و در خانوادهای ارمنی متولد شد. خانوادهی او بعد از به دنیا آمدنش مجبور به ترک روسیه شدند و به تبریز آمدند. علاقهی ذاتی گریگوریان به هنر نقاشی سبب شد او همزمان با تحصیل در کالج آمریکایی تهران، به مدرسهی کمالالملک برود و دورهی نقاشی را بگذراند. گریگوریان از نخستین هنرمندان ایرانی بود که راه را برای آشنایی و آموزش جوانان با هنر مدرن باز کرد.
چهرهی خاص این هنرمند ارمنی در دورهای مورد توجه کارگردانان و سینماگران ایرانی قرار گرفت و در چند فیلم سینمایی بازی کرد، اما گریگوریان بازیگری را برای یک عشق بزرگتر که نقاشی بود رها کرد و به آمریکا رفت.
بخشی از آثار گریگوریان، بخصوص تعدادی از کلاژها و تکهچسبانیهایش تحت تأثیر نزدیکی او به زندگی کوچه و بازار بود. او از اشیایی مانند دیزی، فنجان، نعلبکی و نان سنگک، آثار کلاژ خود را خلق کرد. این هنرمند پنجم شهریورماه سال ۱۳۸۶ از دنیا رفت.
منبع: ایسنا