نگارخانه ای به وسعت شهر در گیرودار انتقادات و تعریف ها، به یک جریان ثابت هرساله در سازمان زیباسازی تبدیل شده است. به گزارش خبرنگار فرهنگ و هنر جی پلاس؛ هنر شهری مقوله ای نو و تازه در دنیا محسوب می شود و در کشور ما نیز این موضوع پس از چندین سال کار مدیرانه و مدبرانه ی کارشناسان شکلی مناسب به خود گرفته است. در این راستا سازمان زیباسازی شهر تهران دو سالی می شود که به برپایی "نگارخانه ای به وسعت شهر" اقدام می کند و در این راستا پروژه هایی را هرچند با تمام سختی ها و انتقادات عملی کرده است. نگارخانه ای به وسعت شهر نمایش مجموعه ای از آثار تجسمی تاریخ هنر جهان است که با برپایی این نمایشگاه در سطح شهر، مردم به مدت ۱۰ روز به جای دیدن بیلبوردهای تبلیغاتی می توانند آثار هنری را در سطح شهر مشاهده کنند. در این میان کسانی نیز وجود دارند که از این عملکرد سازمان زیباسازی انتقاد دارند. این انتقاد ها متوجه نوع عملکرد سازمان در نمایش آثار می شود و همچنین نسبت به تعدادی از آثار هنری بوده که به نمایش درآمده است. از نظر برخی از منتقدین از جمله مجتبی شاکری این آثار به نمایش درآمده سنخیتی با جامعه
ایرانی و اسلامی ندارد و هنرمندانی آنها را خلق کرده اند که توجیهی برای به نمایش گذاشتن آثار آن ها در سطح کلان جامعه وجود ندارد. شاکری در خصوص آثار به نمایش درآمده چنین می گوید: "اکثر تابلوهای انتخاب شده همخوانی کمی با فرهنگ اسلامی- ایرانی داشته و حتی در برخی موارد هیچ پیام مشخصی نداشته است". البته می توان گفت با برگزاری این نگارخانه وسیع تعداد زیادی از کارشناسان حوزه فرهنگ و هنر پیام هایی داده و ضمن تشکر از این جریان به دفاع از آن پرداخته اند. همچنین در حوزه های مختلف مدیریتی کشور نیز این حمایت دیده می شود. برای مثال در جایی سردار مرتضی قربانی مشاور رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ضمن استقبال از این جریان می گوید:" « نگارخانه ای به وسعت شهر» اقدام سنجیدهای برای نشان دادن تمدن ایرانی و هویت اسلامی است." البته بعضی از کارشناسان حوزه هنر معتقدند هنرمندانی که آثارشان در این نگارخانه بزرگ به نمایش درآمده در بسیاری از موارد تحت تاثیر هنر و مکتب هنری ایرانی اسلامی بوده اند که از جمله آن نمایش آثاری از هنری ماتیس است. ماتیس هنرمندی است که در ساختار نگارگری ایرانی اسلامی، متوجه عظمت رنگ و توازن قابل تحسین اشکال و نقوش
رنگ در یک ترکیب بندی منسجم شد و سعی کرد از روابط تصویری حاکم بر نگارگری بهره گیرد و به ساده کردن اشکال در قالب رنگهای پر قدرت بپردازد. با توجه به جریانات مختلف انتقادی و حمایتی از عملکرد سازمان زیباسازی در خصوص هنر شهری، خبرنگار جی پلاس گفت و گویی را با سیدمجتبی موسوی معاونت فرهنگی و هنری سازمان زیباسازی شهر تهران، انجام داد: ** ضرورت برپایی "نگارخانه ای به وسعت شهر" در چه بود و این طرح چگونه شکل گرفت؟ - نگارخانه ای به وسعت شهر ایده ای بود که بعد از مطرح شدن، به مرور به پختگی رسید؛ در واقع اصل ایده این بود که حجم تبلیغات شهری برای شهروندان کاهش پیدا کند و ما به این موضوع رسیدیم که شهروندان تهران در سطح شهر، چند روزی را بدون تبلیغات شهری داشته باشند. تبلیغات شهری جزو ضروریات زندگی امروز است و به هر حال در فضای شهری، تصاویری را به نمایش می گذارد که شهروند اگر حق انتخاب داشت، آن ها را انتخاب نمی کرد و شاید هم اصلا دوست نداشت این تصاویر تبلیغاتی را ببیند. البته این تبلیغات گویی از ضروریات زندگی شهری است و "نگارخانه ای به وسعت یک شهر" با نگاه نقادانه نسبت به هجوم تبلیغات تجاری و فرهنگی، راهی را
جستجو می کرد تا یک شهروند بتواند حداقل چند روز در طول سال را بدون تبلیغات سپری کنند و در فضای آرام بصری باشند. به همین دلیل ما ده یا پانزده روز در سال را به نمایش آثار شاخص هنری در فضای شهری و سازه هایی که تبلیغات تجاری روی آن وجود داشت نیز اختصاص دادیم. برای این ایده جلسات کارشناسی متعددی گذاشته شد تا کار کارشناسی دقیقی انجام شود. در نهایت برای اولین بار این طرح در اردیبهشت ۱۳۹۴ اجرا شد. اولین بار طبیعتا نمی دانستیم واکنش مردم چه خواهد بود اما خوشبختانه بسیار خوب بود. این پذیرفته شدن از سوی مردم نشان داد که این ایده به درستی مسیر خود را طی کرده است. به خاطر همین پذیرش مردم بود که تشویق شدیم کار را ادامه دهیم و در تقویم برنامه های هنری شهرداری، این اتفاق ثبت شود و به طور منظم در هر سال اجرا شود. ** معیارتان برای انتخاب آثار به نمایش گذاشته شده، چه بود؟ در مجموعه پروژه نگارخانه، سیاست بر این بود که آثار شاخص ایرانی و خارجی اکران شوند. در واقع می خواستیم شاخص ترین آثار اکران شوند تا ضمن آشنایی مردم با هنر ایرانی و خارجی و گرایش های مختلف هنر، الگویی هم از شاخص ترین ها معرفی کنیم. همینطور چه
بسا در این میان یک مروری هم بر تاریخ هنر از عهد باستان تاکنون صورت گیرد. ** تعدادی از آثار به نمایش گذاشته شده از نظر محتوا و ظاهر بصری، بسیار انتزاعی هستند. در این میان برخی از مردم، هنرمندان و منتقدین معتقدند بعضی آثار به نمایش درآمده، نمی تواند سنخیتی حتی با هنر ایرانی اسلامی داشته باشد! چه توضیحی در این باره دارید؟ اگر به صورت موردی بخواهیم بررسی کنیم، بله ممکن است توسط عده ای واکنش خوبی نسبت به برخی آثار صورت نگیرد. البته شاید بخشی از مردم با هنر معاصر و برخی از آثار مدرن ارتباط برقرار نکنند و در همین جوامع هنرمندانی وجود دارند که مشغول کار هنری خود هستند. در کشور خودمان هم هنرمندانی هستند که آثارشان مقبولیت عام ندارد اما به هر حال در جهان و تاریخ هنر جهان مطرح هستند. اینکه مردم آثاری را می پسندند که از آن سریعتر برداشت می کنند و از آن دریافت سریعتری دارند، این یک بحث جداست اما اینکه یک نگارخانه چه هدفی را دنبال می کند، بسیار متفاوت است.
ما در مجموع آثار مختلفی را از دوره های مختلف به نمایش گذاشتیم.طبیعتا در دوره مدرن و معاصر، آثاری داریم که ممکن است بیشتر به طبع هنرمندان یک جامعه سازگار باشد نه عموم مردم؛ اما کنار هم بودن آثار، یک آشنایی به مردم می دهد حتی اگر برخی از آثار، پسندیده نشوند. مانند این است که در تاریخ هنر، دوره های مختلف هنری داریم و چون قسمتی از آن مورد پسندمان نیست، آن را حذف کنیم. این بخشی از تاریخ هنر است و ما که نمی توانیم بخشی از تاریخ هنر که ممکن است مورد پسند بعضی از ما نباشد را حذف کنیم. در این پروژه هم یکی از اهدافی که دنبال می شود، این است که مردم با فرایند دوره های مختلف تاریخ هنر کشور و جهان آشنا شوند. اگر مردم با کاری ارتباط برقرار نمی کنند، عیبی ندارد اما می تواند نوعی آشنایی با آثار فراهم شود. ** همچنین درباره کیفیت اجرای این برنامه، انتقادهایی از نوع طراحی تا چاپ و چیدمان در سطح شهر وجود داشت. چه پاسخی برای آن دارید؟ بسیاری از منتقدین می گفتند سال پیش، کیفیت کار خوب نبود و با عجله انجام شد اما امسال خوب است. ما سال گذشته چون با عجله این طرح را پیاده
کردیم و در حقیقت برای پیاده کردن پروژه، ۲۰ روز وقت داشتیم، طبیعتا نتوانستیم به خوبی و همراه با رضایت کار کنیم. اما امسال فرصت بیشتری برای انتخاب آثار و طراحی آنها که به سرپرستی ابراهیم حقیقی بود داشته ایم. کار بسیار حرفه ای صورت گرفت و در بخش چاپ نیز امسال کیفیت خوبی داشتیم. همچنین در نصب آثار هم خوب عمل شد و با توجه به بازخوردی که از دوستان صاحب نظر گرفتیم، دریافته ایم که امسال بهتر از سال قبل این کار انجام شد. ** به عنوان معاون فرهنگی و هنری سازمان زیباسازی شهرداری تهران، چه نظری نسبت به فعالیت گروه های تجسمی زیرزمینی دارید؟ عملکردشان را قانونی دانسته و می توانید فضایی در اختیارشان بگذارید یا آنها را یک ضدهنر تلقی می کنید؟ هنر گرافیتی که توسط گروه های زیرزمینی کار می شود، در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان یک پدیده اجتماعی به رسمیت شناخته شده و پذیرفته شده است. البته هنرمندان گرافیتی چون به این موضوع شناخته می شوند که منتقد و معترض هستند، زیرزمینی فعالیت می کنند. اما خیلی از گرافیتی کارهای معروف دنیا را شاهد هستید که نمایشگاه می گذارند و این امر از حالت مخفی بودن و زیرزمینی، خارج شده
است. به هر حال گرافیتی کارها جزیی از هنرمندانی هستند که روحیه اعتراضی و انتقادی در موضوعات مختلف اجتماعی دارند. طبیعتا شیوه کار آنها شاید نوعی به هم ریختن ضوابط اجتماعی باشد. اگر هنرمندی بخواهد کار نقاشی دیواری کند، باید طبق ضوابط مجوز بگیرد و کار خود را اجرا کند، اما هنر گرافیتی اصولا این ماهیت را ندارد. اگر ما بخواهیم از هم گرافیتی حمایت کنیم، ماهیت خودش از بین می رود! ** یعنی در واقع به عنوان یک عمل مخرب به این موضوع نگاه نمی کنید؟ هنرمندان گرافیتی کار، تعریف مخرب از خودشان ندارند، در واقع خودشان را حامل پیامی می دانند که می تواند به بهبود نقایص اجتماعی کمک کند. هنرمند گرافیتی کار واقعی، هیچ وقت به دنبال تخریب نیست. کارش را جایی اجرا می کند که کار دیگری تخریب نشود. اگر هنرمند گرافیتی کاری روی یک نقاشی دیواری که هنرمند دیگری با دیدگاه دیگری روی دیوار اجرا کرده، کار کند این می شود مخرب و می شود وندالیسم؛ این کار دیگر دارای پیام نیست. ما با این قسمت مخالفیم و این کار را به هیچ وجه تایید نکرده و هنرمندش را گرافیتی کار واقعی نمی دانیم.
** با فراگیر شدن هنر شهری، چیدمان هایی را به عنوان هنر مدرن در سطح تهران می بینیم که با عناصری مانند لاستیک خودرو کار شده اند! به نظر شما این سنخیتی با شهر شلوغ و آلوده تهران دارد؟ چیدمان تعریف خاصی دارد؛ تعدادی عنصر تکرار شونده مشابه یا متفاوت در یک مکانی با یک ترکیب بندی چیدمان می شود. ما تا قبل از سال ۹۰ کار چیدمان نداشتیم اما بعد از آن هنرمندان مجسمه ساز، چند طرح چیدمانی ارایه کردند. البته در بسیاری از موارد می شود گفت که چیدمان نیست و بیشتر هنر محیطی است. ما سه کار چیدمان داشتیم به نام مجموعه پروانه ها، مجموعه سروها و مجموعه گرده افشانی که سال ۹۰ بعد از یکسال جمع آوری، اجرا شد. بعد از آن مجسمه سازانی بودند که کارهای چندقطعه ای ساختند که چیدمان هم در کارشان نقش داشت. این کاری که با لاستیک ها انجام شده، به عنوان رویداد هنری بهارستان کار شده است. هنرمندان می خواستند آثاری را کار کنند که تحت عنوان هنر محیطی باشد. در واقع ایده هنرمند این بوده که از مواد دورریز و قابل بازیافت آثاری را خلق کند. ** البته
دور ریز نیستند؛ نیمکتی در خیابان انقلاب هست که با لاستیک نو کار شده است! بله نیمکت با لاستیک نو کار شده چون هنرمند تلاش داشته طرحی از هدفون را کنار نیمکت القا کند اما لاستیک هایی که روی دیوار است، ترکیبی از رنگ آمیزی و چیدمان بوده و لاستیک ها دورریز هستند. ** کیفیت اجرای طرح بهارستان را چگونه ارزیابی می کنید؟ آثار این طرح که مربوط به ایام پیش از عید و تعطیلات است، از سطح شهر جمع آوری نمی شوند؟! از سال ۱۳۸۸ ما به همراه هنرمندان در قالب اجرای طرح بهارستان، به پیشواز بهار رفته ایم و در واقع هنرمندان تجسمی و مجسمه ساز آثاری را به مناسبت آمدن بهار در سطح شهر کار می کردند. در بخش گرافیک آثاری با موضع بهار روی بیلبوردها کار شد، در نقاشی دیواری آثاری باز روی دیوار با موضوع بهار نقاشی شد، در بخش تخم مرغ های نوروزی در واقع جشنواره ای برگزار کردیم و کارها در خیابان ولیعصر (عج) چیدمان شد و در بخش هنر محیطی هم آثاری داشتیم که این لاستیک ها مربوط به این بخش آخری می باشد. البته قبول دارم که دوره این کارها تمام شده و حداکثر تا چند ماه دیگر به صورت کامل جمع آوری خواهد شد. ** و صحبت
پایانی؟ در مجموع هنرهای شهری، آن چیزی که امروز می بینیم سابقه ده ساله یا کمتر دارد و این واژه نامانوسی بود برای مدیران شهری. فعالیت های برخی مدیران کارشناس باعث تثبیت این موضوع شد. از طرفی باید خیلی دقت کنیم که کیفیت در موضوع هنرهای شهری فراموش نشده و فدای کمیت نشود. در بعضی شهرها به جای به نمایش گذاشتن کارهای با کیفیت در فضای شهر، تعداد زیادی اثر را در فاصله زمانی کم، وارد فضای شهری کرده اند که این باعث افت کیفیت آثار شد، چون برخی افرادی که سابقه هنری ندارند با توجه به سود مالی این کار، وارد این جریان شدند. امیدوارم در سال های بعد شاهد اتفاقات بهتری در هنر شهری باشیم و کارهای با کیفیتی را ببینیم و دیگر دلال ها و کپی کارها، جای هنرمندان واقعی را نگیرند.
معاون فرهنگی هنری سازمان زیباسازی شهرداری تهران به جی پلاس پاسخ داد
گزارش جی پلاس/ "نگارخانه ای به وسعت شهر" جایی برای عرضه کدام هنر؟!
کد خبر:
۵۴۵۴۶۶