نقاشی دیواری به عنوان مقوله ای اجتماعی و تأثیرگذار تبدیل به نوعی فست فود هنری شده است. محمود شعیبی با بیان این مطلب که در بیشتر موارد ما با نوعی فست فود هنری در هنر شهری مواجه هستیم، به بیان روند نقاشی دیواری در طی دهه های مختلف پرداخت و گفت: دوره های مدیریتی ای در هنر شهری داشته ایم که کارشناسی نبوده و بدون شناخت از کار و بدون تجربه در این حوزه، سیری از سردرگمی را در نقاشی دیواری وارد کردند. سرویس فرهنگ و هنر جی پلاس: دیوارها دیگر دیوار نیستند، دیوارها تافته و جدا بافته شده اند، دیوارها از هر دری سخن می گویند، دیگر دیوارها سکوتی ندارند و صم و بکم نگاهمان نمی کنند؛ حالا آنها نقش و نگاری گرفته و گویی جانی تازه در آنها دمیده شده است؛ انگار قرار است آنها زبان گویای هنرمند باشند و در کوچه و پس کوچه و خیابانی تابلوی بزرگی را به نمایش بگذارند. دیوارها سکوت را شکسته اند و اندر خم دیوار نمانده اند. اینک دیوارها بوم نقاشی شده اند، بوم هایی در ابعاد بزرگ برای جذابیت بیشتر به میان مردم آمده اند و این هنر را بیش از بیش ساخته و پرداخته کرده اند. برای بررسی سمت
و سوی هنر شهری به مثابه هنری اجتماعی و فراگیر، خبرنگار جی پلاس گفت و گویی را با سید محمود شعیبی از ایده پردازان بنام دیوارنگاری و یکی از مدیران سابق سازمان زیباسازی ترتیب داده است. او که خود سال ها به عنوان مدیر اداره نقاشی دیواری سازمان زیباسازی فعالیت کرده است، کارنامه درخشانی در هنر شهری دارد. وی از اساتید ایده پرداز نقاشی دیواری در دانشگاه است و همچنین آثار مطرح و تأثیرگذاری را در تهران اجرا کرده است. او اعتقاد دارد نوعی فست فود هنری در هنر شهری شکل گرفته است و این موجب سلب خلاقیت می شود!
سالها به عنوان یک مدیر دولتی در سازمان زیباسازی مشغول به فعالیت بودید و همینطور به عنوان یک هنرمند، آثار زیادی را در تهران کار کردید. نقش و جایگاه هنر "نقاشی دیواری" به عنوان یک
هنر اجتماعی چگونه است؟ ابتدا بخش اول پرسش شما را اصلاح می کنم. بنده نه به عنوان یک مدیر دولتی بلکه به عنوان یک کارشناس وارد سیستم شهرداری شدم و با دغدغه راه اندازی یک سیستم تخصصی با مدیریت شهرداری و با فعالیت هنر شهری فعالیت کردم. در واقع دغدغه اصلی ما هنر شهری و ارتباط این مبحث با سازمان مدیریت شهری بود. به صراحت می گویم هیچ قسمتی از مدیریت شهری چه در گذشته و چه حال، دغدغه ای برای وضعیت هنر شهری و رسیدگی به هنرمندانی که در سطح شهر می توانند کار کنند، نداشته اند! آنچه اکنون و گذشته در سیستم مدیریت شهری وجود دارد، دغدغه عده ای از هنرمندان این حوزه است که تلاش کرده اند این بخش فعال باشد. متأسفانه هر بار که این موضوع سمت و سوی مدیریتی پیدا کرده، کارشناسی این حیطه دچار مشکل شده است. یعنی شکاف بین هنرمندان کارشناس و مدیران غیر متخصص باعث آسیب شده است. قلمداد شدن هنر شهری و دیوارنگاری به عنوان یک هنر اجتماعی یکی از خواسته های هنرمندان است. آنها به دنبال برقراری نوعی ارتباط خاص و وسیع با افراد جامعه هستند که شاید در کلام نیاید. هنرمندان ابزاری را برای بیان ایده ذهنی خود انتخاب می کنند که گاه نقاشی یا
مجسمه سازی یا هنرهای دیگر است. بنابراین خواسته ای که در هنرمندان وجود دارد ماهیت هنر را تبدیل به یک هنر اجتماعی کرده و برخی از هنرها کارکردهای ویژه تری پیدا می کنند. مثلاً هنر شهری و دیوارنگاری نوع خاصی از هنر است که برای فضای شهری و ارتباط گرفتن با فضای شهری و هماهنگی با محیط و ارتباط گرفتن با مخاطبانش اهمیت پیدا می کند.
وقتی هنر شهری تعریف اجتماعی دارد، یعنی چهارچوبی از حیث در نظر داشتن مخاطب، برای آثار مشخص می شود. این تعیین سمت و سوی آثار از سوی هنرمندان است یا سازمان های متولی؟ هنر شهری در طی ۲۰ سال گذشته در جهان جدیت پیدا کرده است. برای هنر شهری در ابتدا چهارچوب هایی وجود داشته که لازم و ضروری بوده و این چهارچوب ها و قوانین رفته رفته با توجه به فضای شهری و مدیریتی که بر اساس سندیکاها و انجمن ها وجود داشته، شکل گرفته است. بنابراین قاعدتاً این قوانین
به وسیله خود هنرمندان مدیریت می شود ولی این جوامع، موانعی هم برای کنترل خارج از چهارچوب عمل کردن هنرمندان قائل نیستند چون طبق قوانین هتک آزادی می شود حتی تا جایی که بر روی دیوارهای شهری خرابکاری می شود که به اصطلاح می گویند وندالیسم و مانعی برای آن نیزدر نظر نمی گیرند. فقط میدیریت می شود یعنی پس از اینکه عده ای بر روی نقاشی های دیواری اسپری زدند، شعار نوشتند و تغییراتی دادند دوباره بهسازی صورت می گیرد. در جامعه ما باید این جریان به شکل چهارچوب دار شکل می گرفت که نوعی هماهنگی بین مردم و مدیریت شهری و هنرمندان شکل می گرفت و با همین چهارچوب گذاری ها این مسیر پیش رفته است. به طور طبیعی با آمدن موضوع اقتصادی و مالی به بحث هنر شهری می توان گفت که این مبحث امکان فسادپذیری پیدا می کند. در واقع نوعی نظارت باید صورت بگیرد تا فسادپذیر نشود. در واقع هنرمندانی که به صورت خودجوش فعالیت می کنند مانند گروه های زیرزمینی که کار نقاشی دیواری می کنند یا همان وندالیسم که حرفی برای زدن دارند چطور باید موجودیت پیدا کنند؟ چون در چهارچوبی قرار ندارند و پولی هم دریافت نمی کنند و به نظر می آید برای مردم هم جذاب تر
است. این موارد بر می گردد به توان روحی و روانی یک اجتماع که در پذیرش هنجارها و ناهنجارها چه واکنشی نشان دهند. گاهی جامعه در برابر هنجارشکنی واکنش نشان نمی دهد که این موضوع ریشه دار بوده و نشان دهنده یک نابسامانی در جامعه است. و اینکه مطمئن باشید در جامعه ما از هنجارهای زیبا سازی شده استقبال می شود. اصولاً در جامعه های مختلف سیستم های هنجارشکن جذابیت دارد و این موضوع در همه جای دنیا وجود دارد و منافاتی با آثاری که در چهارچوب شکل می گیرند، ندارد. البته گاهی این آثار ناهنجار و اعتراض های زیرزمینی نوعی نمایش و ادا محسوب می شوند که این همان وندالیسم است و البته هستند گروه های زیرزمینی که اینطور کار نمی کنند یعنی کارشان خراب کاری نیست و این گروه ها دست درازی به آثار دیگران ندارند. وقتی وندال ها آثار هنری را تخریب می کنند نباید توقع داشته باشند که در چهارچوب های هنری و اجتماعی به حساب بیایند. البته باید قبول کرد که وندال ها هم جایگاه خود را دارند و نمی توان به سادگی از آنها عبور کرد. رویکردهای متفاوتی در بین هنرمندان شهری وجود داشته است. گاهی آثاری که دیده می شود یک نوعی کپی بوده و هماهنگی با
جامعه ایرانی نداشته است، قبول دارید؟ در جنبش معاصر نقاشی دیواری تهران که از دهه ۸۰ شمسی شروع شده است تا جایی که من اطلاع دارم هیچ کدام از آثار اجرا شده در این دهه، هرگز کپی نبوده و جز در شیوه و مکتب، ما آثار کپی نداشته ایم. شیوه ها و مکاتبی بوده در دهه های ۷۰ و۸۰ میلادی در جهان که به مکتب پاریسی و نیویورکی معروف است و این مکاتب آثار سوررئال یا کارهای گرافیتی داشته اند و بسیار با فضای معماری مرتبط بوده اند. این مکاتب دوره هایشان گذشته و ما در دوره ای از نقاشی دیواری معاصر تهران آثاری داشته ایم که کپی نبوده ولی برگرفته از این مکتب بوده اند.
البته در حال حاضر هم آثاری اجرا می شود که به نوعی از همان آثار دهه ۸۰ کپی شده و فقط جای عناصر بصری عوض شده است. این نوعی تقلید و تکرار نیست؟ بله این طبیعی است وقتی سیر کارشناسی یک پروژه دچار
انقطاع شود دچار روزمرگی و آفت می شود. ما دوره های مدیریتی داشته ایم که کارشناسی نبوده و بدون شناخت از کار و بدون تجربه در این حوزه یک سیر سردرگمی در نقاشی دیواری را وارد کردند و بیشتر دچار روزمرگی شده و خود را به صورت فست فود هنری ارائه کرد؛ یعنی برای مشتری که همان مناطق شهرداری بودند کار تولید می کردند. برای مثال برای ۴۰ هزار متر سفارش نقاشی دیواری می دهند و کاری که با این متراژ و با سرعت تولید می شود فارغ از خلاقیت و اصول محکم بصری است. پس چه نظارتی بر بودجه ای که صرف کار می شود وجود دارد؟ این اعتراضی بوده که همیشه داشته ایم. البته منظور بنده کسانی که اکنون مدیریت دارند نیست. چون مهندس موسوی که اکنون در سازمان زیباسازی حضور دارند قبل از اینکه مدیر باشند یکی از هنرمندان خوب و حرفه ای در هنر شهری هستند و اینکه در حال حاضر چه اتفاقی می افتد روند بدی نیست. ولی گاهی وقت ها برای عبور از آفت های هنری و مشکلات، دوران رکودی هم داریم و باید این دوره بگذرد. همان دوران ۸۰ هم دوران رکودی وجود داشت و سپس اتفاق های خوبی افتاد. وقتی یک باغ میوه احداث می شود باید برای به بار نشستن درختانش منتظر آفت نیز
بود و این طبیعی است و جای نقدی هم ندارد. باید با آفت ها مبارزه کرد و نباید به حال خود رها شود چون از بین می رود. ولی به نظر می آید که این مراقبت کردن منقطع بوده است؟ بله همینطور است. من در مقام دفاع از کسی نیستم ولی باید بگویم همین انقطاع صدمه می زند و همیشه قبل از اینکه متخصصان نظر بدهند، سیستم های مالی و حقوقی تعین تکلیف می کنند. تا زمانی که متخصص نظر ندهد انقطاع همیشه هست. به نظر می رسد که رویکرد شهرداری بهسازی و زیباسازی است اما هنر دیواری، هنر اجتماعی و مردمی است. سلیقه و خواست مردم به حاشیه نمی رود؟ یکی از رویکردهای مدیریت شهری، زیباسازی و بهسازی است و من تأکید می کنم که یکی از این رویکردهاست و یکی دیگر از رویکردهای مهم همان رویکرد اجتماعی است. و هنرمند شهری باید بتواند برای ادامه کار خودش مخاطب داشته باشد. در واقع همین هنرمند است که درس این رشته را خوانده و بهتر می داند چه کند. همینطور که شما به پزشک مراجعه می کنید و او نسخه می دهد و شما تمکین می کنید. ببینید تا جایی هم سلیقه مردم مطرح است ولی نمی توان به سلیقه تک تک افراد کار ایجاد کرد. در این فضای عمومی که افرادی
با شرایط مختلف و شغل های گوناگون حضور دارند، در نظر گرفتن آنها، کار هنرمند و تخصص اوست. و مطمئن باشید شما با ساختن و اجرای هیچ یک از آثار نمی توانید در راضی کردن مردم به نتیجه مشترک برسید. چون مردم دیدگاه های مختلفی دارند. وقتی متخصص کار را اجرا می کند همه چیز را در نظر می گیرد. و اطمینان داشته باشید این کار هر کسی نیست. چرا در هنر شهری هنرمند دیوارش کوتاه است؟ چرا همه می خواهند اظهار نظر کنند. هنرمند تخصص این کار را دارد، او بهتر می داند و می تواند انجام دهد. در حال حاضر هنر شهری را چطور ارزیابی می کنید و سرانجامش چه خواهد شد؟ همه چیز بستگی به هنرمندان این رشته دارد. اگر هنرمندان به این حوزه به شکل صنفی نگاه کنند و این موضوع را جدی بگیرند می توان آینده خوبی را دید. ولی اگر تنها زودگذر به آن پرداخته شود باعث انحطاط می شود. تعداد افرادی که حرفه ای به این موضوع نگاه می کنند کم است اما با توجه به جوان بودن این رشته قابل پذیرش است. و تحولات و تصمیم هایی که در دو سال اخیر به وسیله مدیران کارشناس گرفته شده امیدوارکننده است. بخش دیگری هم مربوط می شود به فرصتی که به مدیران داده می
شود. این فرصت داده شده و بهتر است برای محکم شدن این جریان استفاده شده و حاشیه سازی نشود. گفت و گو از محمد عارفی تبار
دیوارها حرف میزنند!
محمود شعیبی در گفتوگو با جی پلاس: هنر شهری در بسیاری از موارد تبدیل به فست فود هنری شده است!
کد خبر:
۵۴۴۴۳۵