در تب و تاب دوران پساتحریم فرهنگ به سهم خود مورد توجه بسیاری از پژوهشگران است و سنگ بنای بسیاری از زیر ساخت های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی محسوب می شود. به گزارش خبرنگار فرهنگ و هنر جی پلاس؛ از خیابان های شهر که می گذریم، گاه و بیگاه چشمانمان به ساختمان هایی میافتد که برایمان نوستالژیک هستند. کمتر عابری پیدا می شود که مقابل این بناها نایستد و نگاهی نکند. سالهاست از کنار ساختمانی زیبا رد می شویم در خیابان انقلاب تقاطع برادران مظفر؛ ساختمانی که بنای آن به سال ۱۳۰۰ بازمی گردد. این بنا متعلق به مرحوم "گیو" است که سال ها رییس انجمن زرتشتیان بود و از خیرین شهر به حساب می آمد. سال ها از این بنا استفاده ای نمی شد، تا در سال ۱۳۸۴ این ساختمان تبدیل شد به پژوهشکده فرهنگ و هنر جهاد دانشگاهی. هم نام بنا و هم خود بنا بسیار با هم همخوانی دارد. اما این روزها می توان گفت که این ساختمان مرکز مهمی است برای تولید پژوهش های فرهنگ و هنر و نزدیکتر از آنچه تصور می کنیم به زندگی روزمره مردم. پژوهش ها و آموزش هایی که نقش بسیار مهمی در روند اعتلای هنر و فرهنگ دارد. لذا برای روشن شدن رویکردهای
این پژوهشکده مصاحبه ای را ریاست پژوهشکده دکتر آیتی ترتیب دادیم: ** در رابطه با پژوهشکده، رویکردها و اهدافش توضیح دهید؟ این پژوهشکده، یکی از شاخص ترین سازمان های علمی جهاد دانشگاهی است که از سال ۱۳۸۳ تاکنون در زمینه های مختلف فعالیت کرده است. طرح های پژوهشی متعددی را برای کارفرماهای دولتی، وزارتخانه ها و مناطق شهرداری تهران و برخی از شهرهای دیگر در گروه های مدیریت فرهنگی، جامعه شناسی فرهنگی، پژوهش هنر، معماری و منظر شهری انجام داده است. همچنین از طریق مرکز آموزش کوتاه مدت، دوره های آموزشی و کارگاه های متعدد هنری با ارایه مدرک معتبر برگزار کرده است. به علاوه در دو رشته شهرسازی اسلامی و پژوهش هنر در مقطع دکتری، دانشجوی پژوهش محور پذیرفته است. انجام خدمات تخصصی در زمینه آسیب های فرهنگی و اجتماعی، ارزیابی تاثیرات فرهنگی اجتماعی، طراحی صنعتی و فعالیت های هنری از دیگر برنامه های این مرکز بوده است. علاوه بر اینها پژوهشکده دارای یک فصلنامه علمی پژوهشی با عنوان "مطالعات شهر ایرانی اسلامی " است. بنابراین پژوهشکده، تشکیلاتی گسترده دارد که مجموعه ای متنوع از امور پژوهشی، آموزشی، انتشاراتی،
خدمات تخصصی، دانشگاهی و برگزاری همایش های فاخر ملی را سازماندهی و هدایت می کند. طبق ماده ۱ اساسنامه پژوهشکده، هدف از تاسیس آن، دستیابی به توسعه علمی و پاسخ به نیازهای تحقیقاتی دستگاه های اجرایی و کوشش در جهت استقلال علمی و فرهنگی کشور در رشته های تخصصی فرهنگی و هنر و ... از طریق انجام طرح های مطالعاتی، بنیادی، توسعه ای و کاربردی است. همچنین موارد زیر به عنوان وظایف پژوهشکده در ماده ۳ اساسنامه ذکر شده است: - انجام طرح های پژوهشی، کاربردی، توسعه ای، بنیادی در زمینه های فرهنگ و هنر و گرایش های وابسته - تبیین آرمان های انقلاب اسلامی با بهره گیری از زبان ادبیات، فرهنگ و هنر... - ایجاد ارتباط فعال و سازنده با سایر موسسات و جوامع علمی و پژوهشی در داخل و خارج کشور - ایجاد ارتباط با متخصصان و مبتکران مراکز علمی... - طراحی و برگزاری دوره های عالی پژوهشی آموزش های علمی کاربردی و دوره های عالی پژوهشی - انتشار کتب و نشریات علمی و ... ** پژوهش های انجام شده چقدر با خلاءهای حوزه فرهنگ و هنر مرتبط است و چطور این
کمبود ها شناسایی می شوند؟ قطعا فعالیت های علمی پژوهشکده، از همان آغاز مبتنی بر نیازسنجی تخصصی بوده و در هریک از گروه های پژوهشی، سعی شده تا طرح های پژوهشی بر اساس نیاز بازار و جامعه ی نخبگان، به مرحله اجرا در آید. به ویژه در سال های اخیر سعی شده برنامه های سه ساله ای تحت عنوان "شبکه برنامه" برای هر گروه تعریف شود. اساس شبکه برنامه ها بر بومی سازی، کاربردی سازی و توانمندسازی مطالعات در حوزه فرهنگ و هنر بنا شده که علاوه بر قطب سازی در همان حوزه به عنوان رویکرد آرمانی، بتواند نیازهای سازمان ها و ارگان ها را برآورده کند. رئوس این برنامه های کلان در وهله اول در شورای علمی پژوهشکده که از جمله در آن معاون وزیر مسکن و شهر سازی، معاون فرهنگی و پژوهشی وزارت ورزش و جوانان و برخی دیگر از صاحبنظران و مدیران گروه های پژوهشی حضور دارند، تبیین و تعیین می شود. در خود گروه های پژوهشی نیز اعضای هیات علمی، اولویت ها و نیازها را رصد می کنند. ** در حوزه فرهنگ و هنر ، سازمان ها و موسسات بسیاری به کار تعلیم و پژوهش می پردازند؛ چه وجه تمایزی بین پژوهشکده و سایر مراکز فعال در این زمینه وجود دارد؟ همانطور
که در پاسخ سوال قبل عنوان کردم، فلسفه وجودی گروه های پژوهشی، پیشبرد برنامه هایی است که بر اساس نیازهای روز تدوین شده است. ما مترصدیم در حوزه هایی وارد شویم که دیگر بخش ها کمتر به آن ورود کرده اند. به طور مثال در گروه جامعه شناسی فرهنگی، عنوان شبکه برنامه: " سازگاری ها و ناسازگاری های جماعت گرایی و جامعه گرایی در اخلاق ایرانی" است. برقراری پیوند بین مقوله ی "اخلاق" و جامعه شناسی، مفهوم علمی جدیدی است که در سال های اخیر وارد فهرست موضوعات مورد علاقه جامعه شناسان شده است. پیش از این مفهوم اخلاق در نگاه فلاسفه به عنوان امری انتزاعی و فردی نگریسته شده و نگرش انضمامی و اجتماعی به آن، مقوله ای تازه است. باید قبول کنیم در شرایط کنونی هم در حوزه فرهنگ و هم در حوزه سیاست دچار بحران اخلاق هستیم.
بگذارید عنوان شبکه برنامه سایر گروه های پژوهشی را هم بیان کنم: گروه پژوهش هنر: تدوین
الگوهای ساماندهی و توسعه هنرهای شهری گروه مدیریت فرهنگی: شناسایی وضعیت اوقات فراغت رسمی و غیررسمی جوانان ایرانی (که یکی از مبتلابه ترین مقولات فرهنگی جامعه است ) گروه معماری و منظر شهری: تحلیل حرکت روزمره پیاده رو در شهر تهران محتوای طرحنامه شبکه برنامه ها پس از بررسی دقیق در شورای علمی هر گروه، به شاخص ترین صاحبنظران علمی کشور در آن حوزه، به عنوان داور ارجاع می شود و نهایتا در شورای علمی پژوهشکده که بالاترین رکن تشکیلاتی ما است، مورد تصویب قرار می گیرد. ** همانطور که می دانید در کشور ما کارهای پژوهشی به صورت موازی در حوزه فرهنگ و هنر صورت می گیرد؛ متولیان این حوزه، با فعالیت های پژوهشکده هم مسیر هستند؟ در زمینه اجرای برنامه های فوق شاهد موازی کاری هم خواهیم بود؟ متاسفانه موازی کاری یکی از دردها و آسیب های کهنه ی حوزه فرهنگ به ویژه در بخش دولتی بوده که به دلایل سیاسی تاکنون برای آن چاره ای اندیشیده نشده است. این معضل قطعا موجب ورود خسارت های بزرگ بر بودجه کشور شده است. حل این ضایعه یقینا از عهده ما خارج است و به مراجع کلان سیاستگذاری باز می گردد.
اما در حیطه ی بخش خصوصی و نهادهای عمومی غیردولتی ای چون پژوهشکده، به گمانم باید مساله را در چهارچوب قواعد عرضه و تقاضا نگاه کرد . طبیعی است اگر نهادی با عنوان علمی و پژوهشی توانایی رقابت و انجام کارهای شاخص نداشته باشد، خود به خود از گردونه حذف خواهد شد. ** آنچه امروز بسیار به آن پرداخته می شود، فعالیت های میان رشته ای است؛ مثلا جامعه شناسی فرهنگ یا هنر و سیاست که قطعا به رشد حوزه فرهنگ و هنر کمک خواهد کرد. در این مورد توضیحی دارید؟ امروزه پرداختن به علوم محض، صرفا کارکرد کتابخانه ای و تئوریک دارد و طبیعتا برای بهره برداری از علوم در عرصه جامعه، باید نگاه میان رشته ای داشت و پژوهشکده یقینا دارای چنین نگاهی هست. مقوله اخلاق و پیوند آن با جامعه شناسی بیان شد؛ در گروه مدیریت فرهنگی پژوهشکده نیز چنین رویکردی در انجام طرح ها وجود دارد. حتی در گروه پژوهش هنر پژوهشکده، طرح هایی انجام شده که پژوهش در زمینه ی قرآن را با رشته های تخصصی ای همچون طراحی و گرافیک، پیوند زده است.
** پژوهشکده با چه مشکلاتی در حوزه فرهنگ و هنر رو به روست و اولویت شما در رفع آنها چیست؟ معمولا مدیران مراکز علمی، دو مشکل عمده را بازگو می کنند: در اختیار نداشتن نیروی انسانی متخصص به قدر کافی و ضعف بنیه ی مالی اما خوشبختانه پژوهشکده در خصوص منابع انسانی، از توانایی قابل قبولی برخوردار است و افراد مجربی در هر گروه به عنوان اعضای هیات علمی و کارشناس فعالیت می کنند. کمبود منابع مالی اما همچنان مشکلی عمده است که مانع توسعه فیزیکی و ساختاری پژوهشکده در سال های اخیر بوده است. تلاش این پژوهشکده بر آن است تا طی دو برنامه ی سه ساله، پژوهشکده را به پژوهشگاه تبدیل کند. با پی گیری های به عمل آمده از سوی مدیران پژوهشکده در سال گذشته، موفق شدیم برای نخستین بار در سال ۹۵ ردیف بودجه دولتی اخذ کنیم اما رقم این بودجه در مقایسه با بسیاری از سازمان های فرهنگی غیرپاسخگو و کم بازده، بسیار قلیل و ناچیز است. ما می توانیم در حوزه های متعددی همچون طراحی صنعتی، آسیب های
فرهنگی و اجتماعی، ارزیابی تاثیرات فرهنگی و اجتماعی فعالیت های کلان کشور، امور جوانان و زنان، مسایل اجتماعی، ایجاد تحرک علمی و فرهنگی در دانشگاه ها و مقوله انتشارات علمی، کارهای شاخص و ارزشمندی ارایه دهیم اما به دلیل کمبود منابع مالی و عدم حمایت کافی، متاسفانه دست ما کوتاه است و خرما بر نخیل و شاید بهتر بگوییم خرما در دست کسانی است که نمی توانند! ** در رابطه با برنامه هایی که بتوانند تاثیر ملموس تری بر عموم مردم داشته باشند و مخاطب محور باشند چه اقداماتی انجام داده اید؟ مطابق اساسنامه، جامعه ی بهره مندان جهاد دانشگاهی عمدتا دانشگاهیان، مراکز و جوامع علمی و جوانان و محققان هستند. لیکن فعالیت های علمی، اجرایی، ارایه خدمات تخصصی و انتشاراتی آن بر عموم مردم نیز اثر می گذارد. صرف نظر از انجام فعالیت های پژوهشی که مورد نیاز نخبگان و سازمان های علمی است، برگزاری همایش ها و نشست های فرهنگی و اجتماعی در زمینه های فرهنگی و هنری و اجتماعی از مواردی هستند که عموم مردم را نیز می تواند جذب کند.
وقتی موازی کاری در فرهنگ، سالهاست بیت المال را هدر می دهد...
دکتر آیتی درگفت وگو با جی پلاس: در فرهنگ و سیاست بحران اخلاقی داریم
کد خبر:
۵۴۴۰۹۶