در اولین روزهای تابستان امسال جلسه بررسی وضعیت آتش سوزی جنگلها و مراتع کشور با سخنرانی اسحاق جهانگیری معاون اول ریاست جمهوری و با حضور وزیر جهاد کشاورزی، روسای چهار سازمان حفاظت محیط زیست، جنگلها، مراتع و آبخیز داری کشور، مدیریت بحران کشور و هواشناسی کشور و نمایندگان سازمان مدیریت برنامه ریزی کشور و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح تشکیل شد. در این جلسه معاون اول رییس جمهور با تاکید بر اهمیت پیگیری علل آتش سوزی جنگل های کشور، به سازمان برنامه ریزی جهت برنامه ریزی در خصوص تخصیص منابع مالی برای پیشگیری و کاستن خسارات ناشی از حریق جنگل ها توصیه هایی کرد. او همچنین در این جلسه به استفاده از توان وزارت دفاع و نیروهای مسلح برای پشتیبانی هوایی از اطفاء حریق جنگل ها اشاره کرد، اما آنچه تاکنون به عنوان آمارهای حریق در جنگل ها آن هم فقط از ابتدای امسال اعلام شده است نشان می دهد برگزاری چنین جلسات و انجام اینگونه سخنرانی های پر طمطراق هنوز حالت صرفا تزئینی دارد و عملا نتوانسته است از سرعت تخریب جنگل ها به واسطه آتش سوزی بکاهد.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، تابستانی که با این سخنان معاون اول رییس جمهور و با حضور نهادها و سازمان های مرتبط با جنگل ها آغاز شده بود، در ادامه اما روزهای پر خبری داشت که اولین ماه تابستان را به فصلی برای جنگل و مرتع سوزی در ایران تبدیل کرد.
در ادامه اظهار نظرها برای جلوگیری از تخریب محیط زیست از طریق آتش سوزی در جنگل ها و مراتع، امیر دریادار حبیب الله سیاری، فرمانده نیروی دریایی ارتش نیز در اولین روز تیر ماه خبر داده بود: طبق تفاهم نامه ای که به تازگی میان وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری و نیز سازمان حفاظت محیط زیست به امضا رسیده، نیروی دریایی ارتش با تمام توان آماده ارایه خدمت و کمک رسانی در این مقابله با آتش سوزی جنگل ها است.
مهمترین حوادث آتش سوزی جنگلها در تیرماه 94
در اولین روز تیرماه پایگاه های خبری از طرف رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان خنداب استان مرکزی از حریق 31 هکتار از اراضی منایع طبیعی این شهرستان برای دومین بار در یک هفته خبر دادند.
رییس اداره منابع طبیعی خنداب، حضور بیش از یک صد نفر از مردم، عوامل دولتی و آتش نشانی برای اطفاء حریق را گزارش کرده بود. البته هنوز میزان دقیقی از برآورد خسارات ناشی این آتش سوزی منتشر نشده است.
در 10 تیرماه، معاون امور جنگل سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری از مهار آتش سوزی عرصه های مرتعی و جنگلی شهرستان کلاردشت خبر داد. به گفته این مسئول، این آتش سوزی بالاتر از جنگل در بخشی از مراتع رخ داد و سبب سوختگی قسمتی از رویشگاه های راشستان های منطقه شد.
در 12 تیرماه مدیرکل منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد از آتش سوزی جنگل های کوه خامی در شهرستان گچساران خبرداد و افزود: در اثر آتش سوزی حدود ۱۵ هکتار از جنگل های این منطقه که عمدتا درخت بلوط هستند، طعمه حریق شد. او اعلام کرد مهار این آتش سوزی با کمک نیروهای مردمی و یگان حفاظت منابع طبیعی انجام شد.
صعب العبور بودن مشکل اصلی در اطفاء حریق جنگل های کوهستانی
مدیر کل منابع طبیعی این استان با بیان اینکه استان کهگیلویه و بویر احمد کوهستانی است، افزود: ۵۳ درصد مساحت جنگل های استان را شیب های بالای ۲۷ درصد تشکیل می دهد و امکان تردد وسایل نقلیه سبک و سنگین در آنها وجود ندارد، براین اساس اطفای حریق به سختی انجام می شود.
وی افزود: نیروهای یگان حفاظت برای اطفای حریق تا بخواهند با ماشین به منطقه اعزام شوند، دامنه آتش وسعت پیدا می کند و خسارت زیادی به جنگل ها وارد می آورد. وجود بالگرد برای حضور به موقع نیروها در محل آتش سوزی و پشتیبانی نیروهای اطفای حریق در این استان ضروری است.
به گزارش جماران، در همین روز، خبر آتش سوزی در کردستان و این بار در بخش هایی از تپه های اطراف پارک جنگلی آبیدر منتشر و گزارش شد؛ به دلیل کوهستانی و سخت گذر بودن منطقه، سرعت گروه های امدادی و آتش نشانی برای رسیدن به منطقه آتش سوزی به کندی صورت می گیرد.
در 15 تیر، رئیس اداره حفاظت محیط زیست آستارا با اعلام خبر آتش سوزی در پناهگاه حیات وحش آستارا اظهار کرد: عصر روز شنبه آتش سوزی در پناهگاه حیات وحش آستارا در منطقه رحیم محله لوندویل به وقوع پیوست که پس از دو ساعت تلاش و جلوگیری از رسیدن آتش به مناطق حساس جنگلی توسط ماموران یگان حفاظت محیط زیست آستارا و آتش نشانی شهر لوندویل مهار شد. شهروز قلی نژاد در گفتگویی با بیان اینکه متاسفانه در این آتشسوزی سه هزار متر مربع از پوشش درختچه انارستان و بوتهزارها و تمشکزارهای پناهگاه حیات وحش آستارا در آتش سوخت، افزود: پناهگاه حیات وحش لوندویل آستارا با توجه به گردشگر پذیر بودن این منطقه و نیز قرار گرفتن در مجاورت روستاهای بخش لوندویل همواره مورد تهدید زیست محیطی از جمله آتش سوزی است.
خودروی آتش نشانی حلقه مفقوده برخی مناطق جنگلی در خطر حریق
وی خواستار سرعت بخشی مسئولان ذیربط در تحویل یک دستگاه خودروی آتش نشانی از محل اعتبارات ستاد بحران استان گیلان به اداره حفاظت محیط زیست شهرستان آستارا شد و اظهار کرد: با توجه به اهمیت پناهگاه حیات وحش شهرستان آستارا درخواست تجهیزات انفرادی اطفای حریق از سازمان حفاظت محیط زیست انجام شده که در حال پیگیری است.
در 17 تیرماه رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیز داری پلدختر از آتش سوزی در جنگل ها و مراتع کوه کیالان منطقه تخت چان این شهرستان خبرداد. این آتش سوزی به علت صعب العبور بودن منطقه و نبود امکانات و نیروی انسانی به مدت چند روز ادامه داشته است.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری پلدختر از مسئولان استان و کشور خواست امکانات اطفاء حریق مانند آتش کوب و غیره و همچنین نیروی انسانی و اعتبار بیشتری را در اختیار این اداره قرار دهند.
آتش سوزی دیگری در 22 تیر در همین منطقه روی داد که فرماندار پلدختر آن را مرتبط با حریق قبلی می داند و می گوید: تا (17 تیرماه) بیش از 85 هکتار از جنگل های منطقه طعمه حریق شده است.
22 تیرما ه خبر آتش سوزی در مراتع خمین خبرساز شد و خبرگزاری ها گزارش دادند: 90 هکتار از مراتع خمین در آتش سوخته است. رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری خمین میزان خسارت ناشی از این آتش سوزی را سه میلیارد و 433 میلیون ریال برآورد کرده و گفته است: اواسط تیر ماه نیز بیش از دوهکتار از مراتع این شهرستان در روستای سکانه طعمه آتش شده است.
در 25 تیرماه نیز خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی گزارش داد: شش هکتار از عرصه های جنگلی بخش بلده نور در آتش سوخت. رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری نور گفت: علت این آتش سوزی در حال بررسی است، اما احتمال داده می شود گرمای بی سابقه هوا دلیل اصلی این آتش سوزی باشد.
تاثیر ویژه استفاده از بالگرد و هواپیمای آب پاش در مهار آتش سوزی جنگلها
در 26 تیرماه هم مدیرکل بحران استان ایلام از مهار کامل آتش سوزی در منطقه جنگلی دره شاه قلندر و قلارنگ در حوزه استحفاظی شهرستان سیروان پس از 25 ساعت خبر داد. حادثه ای که مقارن بود با اولین استفاده از سیستم اطفاء از طریق بالگرد که به نظر نسبتا موفقیت آمیز بوده است. وی از انجام عملیات اطفای حریق توسط بالگرد آب پاش در این منطقه خبر داد و اظهار کرد: بیش از هشت هزار لیتر آب از طریق سد ایلام توسط این بالگرد حمل و بر روی آتش جنگل های دره شاه قلندر پاشیده شد.
کرمی از حضور هواپیمای آب پاش در استان ایلام و انجام عملیات اطفای حریق نیز خبر داد و افزود: این نخستین ماموریت این هواپیما برای اطفای حریق در کشور بود که در استان ایلام انجام گرفت.
27تیرماه خبر آتش سوزی و مهار آن در جنگل حارث آباد سبزوار منتشر شد. معاون فنی و عملیات سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری سبزوار اظهار کرد: بعد از وقوع این حادثه 10 نفر از نیروهای آتش نشان به همراه چهار دستگاه خودرو سنگین و تجهیزات مورد نیاز از ایستگاه های این سازمان برای اطفای حریق به محل آتش سوزی اعزام شدند.
در 28 تیر ماه بخشدار سرفاریاب از مهار و خاموش شدن آتش سوزی جنگلهای «جوخانه» از توابع شهرستان چرام خبر داد.
غلامحسن آتشسودا افزود: در پی آتشسوزی در ورودی «جوخانه» بخش «سرفاریاب» قریب به یک هکتار از عرصههای جنگلی و مرتعی این منطقه طعمه حریق شد. بخشدار سرفاریاب علت این آتش سوزی را عدم رعایت موارد ایمنی از جانب گردشگران عنوان کرد. وی نبود خودرو در سطح بخش، کمبود تجهیزات آتش نشانی، نبود نیروهای متخصص و آموزش دیده برای موارد حوادثی، نبود کشیک در ادارت برای ایام تعطیل و بی توجهی مردم به منابع طبیعی را از جمله کمبودها و مشکلات جهت مهار چنین آتش سوزیهایی عنوان و تصریح کرد: متاسفانه خود بخشداری سرفاریاب حدود سه ماه فاقد خودرو است و با وسیله نقلیه شخصی خود کارهای بخش را پیگیری میکنم.
این خبرها البته همه آتش سوزی های گزارش شده در تیرماه امسال نیست. جنگلها و مراتع کشور در نقاط مختلف کشور طعمه حریق می شوند و متاسفانه مدیران منابع طبیعی جز اعلام خبر مربوط به آتش سوزی و مهار آن گزارش دیگری مخابره نمی کنند.
افزایش 20 درصدی آتش سوزی جنگلها نسبت به سال گذشته
فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل ها و مراتع از افزایش ۲۰ درصدی تعداد فقرات آتش سوزی در جنگل ها و مراتع کشور طی سه ماه بهار امسال نسبت به مدت مشابه در سال گذشته خبر داده و گفته است: مهمترین دلایل حریق در جنگل ها و مراتع کشور، افزایش دما است، چرا که هر یک درجه افزایش دما ۱۷ درصد نیاز آبی را افزایش می دهد که این موضوع با توجه به شرایط اقلیمی خشک و نیمه خشک کشور، وضعیت را حساستر می کند. همچنین تغییر رژیم بارندگی در کشور از برف زمستانه به باران بهاره موجب افزایش پوشش گیاهی علفی در منابع ملی ما شده که این موضوع شرایط را برای حریق فراهم می کند.
با این وجود این مفام مسوول معتقد است؛ در حال حاضر ۹۵ درصد آتش سوزی ها در منابع ملی کشور در اثر عوامل انسانی است و تنها ۵ درصد آن به دلیل عوامل طبیعی است..
کارشناسان منابع طبیعی و محیط زیست از تغییر الگوی آتش سوزی های بزرگ در جنگل های ایران از نظر جغرافیایی از زاگرس به شمال البرز و از نظر زمان وقوع، از پاییز به تابستان خبر می دهند. پیش بینی برخی کارشناسان حاکی از ادامه روند آتش سوزی ها و بیشتر شدن تعداد آنها در گستره جنگلی ایران است.
سالانه 1400 مورد آتش سوزی در جنگل ها و مراتع ایران
ناصر کرمی از فعالان محیط زیست در یادداشتی که اخیرا منتشر شده است، نوشت: آنچه که اقلیم ایران اکنون از سر می گذراند، خشکیدگی است و نه خشکسالی. زیرا به نظر می رسد روندهای موجود در کاهش بارش و افزایش دما موقت نبوده و در قالب الگوهای معمول اقلیمی عجالتا نمی توان با اطمینان دوره بازگشت برای آنها تعیین کرد. پس این خشکیدگی است وضعیتی با آثار غیر قابل بازگشت در چشم انداز و نه خشکسالی که یک وضعیت کاملا موقت و قابل بازگشت است. در نتیجه انتظار می رود آتش سوزی در جنگل های ایران بیشتر و بیشتر شود. مضاف بر آنکه چندان برنامه ریزی و سرمایه گذاری مطلوبی برای ایمن سازی جنگل های ایران در برابر این پدیده دیده نمی شود. یک بررسی می گوید که در 10 سال گذشته حدود 14 هزار آتش سوزی در جنگل های ایران گزارش شده است.
پس علاوه بر نیاز به بررسی دقیق تر، علل آتش سوزی در نواحی مختلف جنگلی که می تواند متفاوت باشد، مهمترین رهیافت می تواند برنامه ریزی و پیش بینی های لازم برای کاستن از خسارات آتش سوزی ها و جلوگیری از گسترش آنها باشد. خواه، ناخواه وضعیت اقلیمی و نبود زیرساخت های مناسب برای اطفاء حریق در پهنه های جنگلی کشور ما را در مقابل تهدید بزرگ زیست محیطی و نابودی جنگل ها بر اثر آتش سوزی قرار می دهد. در اکثر آتش سوزی های گزارش شده ، مسئولین محلی و استانی از نبود امکانات لازم برای جلوگیری از گسترش آتش گله می کنند و در یک مورد دلیل اطفای حریق در زمان نسبتا مناسب را وجود هواپیمای آب پاش و بالگرد معرفی می کنند. شواهد حاکی از آن است که در مناطق جنگلی بخصوص جنگل های کوهستانی با مسیرهای صعب العبور پایگاه های کافی اطفای حریق وجود ندارد و پیش بینی های انجام گرفته هرگز نتوانسته پاسخگوی نیازها باشد.
با توجه به تاکید معاون اول رییس جمهور و اعلام همکاری وزارت دفاع نیروهای مسلح و سایر نهادهای مرتبط انتظار می رود، بدون فوت وقت پیش بینی منابع مالی و برنامه ریزی لازم برای 2 ماه باقی مانده از تابستان امسال و همچنین فصل پاییز انجام شود تا هر روز خبر سوختن چندین هکتار از جنگل ها و مراتع کشور که جزو سرمایههای بازگشت ناپذیر طبیعی کشور هستند، پخش نشده و دردی دیگر بر آلام زیست محیطی کشور اضافه نشود. تیرماه امسال اوج حوداث مربوط به جنگل و مرتع سوزی در ایران بود و از همین امروز تابستان و پاییزی در راه است که از لحاظ اقلیمی مساعد ادامه و حتی افزایش آتش سوزی در جنگل های کشور است.
.........................................
گزارش: حسن مخترع