پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران - حسن مخترع: خبر تجاوز به کودک 11 ساله خیابان توسط 6 معتاد در پایتخت خبر تلخی بود که دمل چرکین مصائب کودکان کار و خیابان را بار دید تازه کرد. خبر به اندازه غیر قابل درکی وحشتناک است. اینکه جسم نحیف یک دختربچه چگونه می تواند تحمل جنون ناشی از اعتیاد 6 معتاد را تاب بیاورد. اما این تنها اتفاق تلخ کودکان خیابانی نیست. بدنه وسیعی از کودکان خیابان همواره با «اهانت و خشونت از سوی مردم»، «کتک خوردن»، «خفت شدن» و «آزار جنسی» مواجه اند. شاید زیر آسمان دودآلود این شهر اتفاقات مشابهی دور از چشم خبرنگاران و رسانه ها در حال افتادن است. شاید تصویری که ما از این کودکان داریم مربوط به حضور آنها در چهارراه ها و خیابان ها در حال فروختن گل و دستمال و فال حافظ باشد. بیشترمان از اینکه آنها شب را در کجا می گذرانند خبری نداریم. اینکه چه مخاطراتی کودکی آنان را نشانه می رود و این سبک زیستی چگونه از آنها قربانیانی می سازد که ممکن است خود در بزرگسالی به واسطه اعتیاد و صدگونه ناهنجاری کودکان دیگری را قربانی کنند.
حادثه اخیر تهران به عنوان حادثه ای فجیع نیاز به بررسی و اعلام موضع از سوی مسوولان دارد. اما وقتی بخواهیم بستر آماده چنین فجایعی را بررسی کنیم و به ریشه های آن بپردازیم بی شک باید به مرور پدیده کودکان کار و خیابان بپردازیم.
طبق تعریفهای رسمی، کار کودک هرگونه فعالیت اقتصادی است که به واسطه آن کودک مورد آسیب جسمی، روحی و روانی قرار گیرد و از آموزش باز بماند.
کودکی تباه شده
کودکان کاری که به منظور کسب درآمد به فعالیتهای تولیدی، خدماتی یا مشاغل کاذب روی میآورند، از بسیاری از حقوق اولیه انسانی، حق آموزش و تحصیل باز میمانند، سلامت جسمی و روانی این کودکان به شدت در معرض انواع آسیبها و خشونتهای جسمی و حتی جنسی قرار میگیرد و در آینده با افسردگی، سوء تغذیه و انواع بیماریهای روحی و جسمی مواجه میشوند. براساس مطالعات انجام شده ، حدود 30 درصد از کودکان خیابانی را افرادی تشکیل می دهند که به مدرسه نمی روند به همین دلیل با توجه به ضرورت تحصیل کودکان در مدرسه به نظر می رسد سیستم آموزشی برای جذب این گروه از کودکان لازم است انعطاف بیشتری در برنامه های آموزشی خود داشته باشد. فردی که از کودکی به جای تحصیل و تفریح، موظف به تامین اقتصادی و معیشتی خود و خانواده خود است، کودکی خود را تباه شده میبیند و هیچگاه فرصتی برای آموزش و پرورش یا مهارت آموزی که بتواند تامین کننده ضمانت شغلی او در آینده باشد، پیدا نمیکند.
بی پناهی؛ فقدان نهاد متولی
شاید در نظر اول به نظر برسد بخشهایی از سازمان بهزیستی، شهرداری ها، سازمان تامین اجتماعی، وزارت بهداشت و وزارت کار متولی رسیدگی به مشکلات کودکان کار و خیابان باشند. ولی در واقع شرایط و وضعیت کودکان کار به علت ممنوعیت کار کودکان و فقدان نظارت دقیق بر آنان، دردناک بوده و در محیط کار در معرض انواع آسیب های اجتماعی روحی و روانی قرار می گیرند و مخاطرات زیادی همواره آنان را تهدید می کند.
کودکان کار و خیابان با وجود تمامی مصائب کار به علت غیر قانونی بودن فعالیتشان ، تحت پوشش هیچ اتحادیه صنفی یا کارگری قرار نمی گیرند و از حداقل دستمزدها برخوردارند که این امر موجب ظلم مضاعف بر کودکان کار شده و آنان را بیش از پیش در معرض آسیب های اجتماعی قرار داده است. آنها تحت پوشش هیچ سازمان حمایتی نیز قرار نگرفته اند.
به نظر نمی رسد آمار مربوط به کودکان کار و خیابان آمار دقیقی باشد. آمارهای رسمی حاکی از آن است که در کشور حدود 2 میلیون کودک کار و خیابان وجود دارد ولی به دلیل عدم ساماندهی این کودکان و عدم دسترسی مشخص به پهنه جغرافیایی پراکنش آنان امکان به دست آوردن آمار دقیقی از آنان در شرایط فعلی و با ساز و کارهای موجود ممکن به نظر نمی رسد. حتی تا امروز طرح ساماندهی کودکان کار و خیابان اجرایی نشده است. چنانکه روزبه کردونی، مدیرکل دفتر امور آسیب های اجتماعی وزارت رفاه در گفتگو با مهر می گوید: آیین نامه ساماندهی کودکان کار و خیابان ۱۰ سال قبل به تصویب رسیده بود اما طی این مدت به دلیل اشکالات و ایراداتی که داشت جنبه اجرایی پیدا نکرد. به گفته کردونی، در آیین نامه قبلی تمرکز بر کودکان خیابانی بود و با توجه به اینکه سیاستگذاری برای کودکان کار و خیابان با یکدیگر تفاوت عمده دارند به همین دلیل این موضوع نیز اصلاح شد و از این به بعد در هر دو حوزه فعالیت و سیاستگذاری خواهد شد.
قربانیان بالقوه ایدز
مینو محرز، رئیس مرکز تحقیقات ایدز پیشتر گفته بود طبق مطالعهای روی یکهزار کودک کار در تهران، بیشترین میزان شیوع ایدز در کودکان کار و خیابان بین سنین ۱۰ تا ۱۸ سال است و بیشترین راه ابتلا تجاوز جنسی، که هم بین دختران و هم بین پسران بوده است. او همچنین ضمن هشدار وضعیت نامناسب این کودکان اظهار کرده بود اگر اقدامی صورت نگیرد، آمار تجاوز جنسی و اعتیاد در این کودکان زیاد میشود و بهتبع آن ابتلا به ایدز در میان آنها افزایش مییابد. طبق همان مطالعه انجامشده، ۴ تا ۵ درصد این کودکان HIV مثبت بودند
حضور ناکافی NGO ها
یکی از مشکلاتی که در حوزه های مختلف در کشور ما وجود دارد نبود سازمان های مردم نهاد و غیر دولتی و مشارکت در یاری رساندن به حل معضلات اجتماعی است. هرچند در مقطعی در دوره اصلاحات سیاست های حمایتی و تسهیل تشکیل تشکل های مردم نهاد از سوی دولت پیگیری شد ولی در دهه اخیر همان نهال جوانه زده ان جی او ها نیز ضعیف تر از گذشته شد. با این حال در حوزه کودکان کار و خیابان تعداد تشکل های قوی و تاثیرگذار در مقایسه با سایر حوزه ها کمتر است. چنانکه خسرو صالحی فعال حوزه کودکان کار و خیابان در گفتگو با ایلنا در مورد « شبکه یاری کودکان کار و خیابان» می گوید: این شبکه فعالیت خود را از سال ۱۳۸۲ با عضویت حدود ۳۷ NGO حوزه حقوق کودکان آغاز به کار کرد البته در ادامه تنها ۲۲ عضو این انجمن توانستند از نهادهای دولتی مانند بهزیستی، وزارت کشور و نیروی انتظامی مجوز فعالیت بگیرند. از سوی دیگر اگر سیاستی اتخاذ شود که بنیادهای خیریه و توان تشکیلاتی برخی سازمانهای مرتبط با آسیب های اجتماعی به سمت ترمیم زخمهای کودکان کار و خیابان هدایت شود، ممکن است گرهی از گره های سفت این معضل گشوده شود.
رنج های کودکان بیپناهی که محصول فقر ، مهاجرت و حاشیه نشینی در کلانشهرها هستند، علاوه بر اینکه چهره شهر و جامعه را خدشهدار میکنند آغازگر مجدد تسلسل نابهنجاریها و آسیب های اجتماعیاند که آنها را همراه با خود به نسلی دیگر منتقل کنند و این تسلسل تلخ را ادامه دهند. بر جامعه،مسوولان و نخبگان جامعه است که این دمل همراه با رنج که نشان از بیماری بخشی از جامعه است را جدی گرفته و راهکاری برای بهبود آن ارائه دهد. تا دیگر در تلکس های خبری با اخباری مواجه نشویم که کودکی در خیابان طعمه جنون خشونت و بی تفاوتی قرار گرفته است.