جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

/راه امام راه ما، هدف او هدف ما/

استاد دانشگاه تهران عنوان کرد: الگوی پیشرفت از نگاه امام خمینی(س) رقیبی برای الگوی توسعه غربی

کد خبر: ۸۶۳۱۶
استاد دانشگاه تهران عنوان کرد: الگوی پیشرفت از نگاه امام خمینی(س) رقیبی برای الگوی توسعه غربی

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در مورد موضوع پیشرفت از منظر امام خمینی(س) گفت: کتاب های نوشته شده در مورد تفکر امام روی این مسأله اجماع دارند که امام خمینی (س) الگوی متفاوت و در عین حال رقیبی برای توسعه غربی به وجود آورد. متفاوت به این معنا که به هیچ وجه تقلید و کپی از الگوهای غربی نبود. در عین حال مفاهیمی که غربی ها خیلی روی آن حساس هستند و برای آنها خیلی با اهمیت است، مثل آزادی، حق رأی، مجلس و... در گفتمان امام وجود دارد.

موسی عنبری در گفت و گو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران در بررسی موضوع توسعه از منظر امام خمینی(س)، اظهار کرد: توسعه تجربه غرب است، اما محصول غرب نیست و محصول کل بشریت است. ممکن است که سهم ما از توسعه در مقایسه با غرب کم تر بوده است؛ اما به این معنا نیست که همه توسعه از آن غرب است.

وی در مورد جایگاه لفظ پیشرفت در مقابل توسعه، افزود: از لحاظ لغوی هیچ تفاوتی بین آنها نیست. چون پیشرفت و توسعه معادل همدیگر هستند و به جای هم به کار می روند.

استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران پیشرفت را یک نوع گفتمان دانست و تصریح کرد: گفتمان پیشرفت در ایران سابقه طولانی داشته است. بسیاری از بزرگان اسلامی که در حوزه احیای روشن فکری دینی کار می کردند می خواستند مرزهایی بین تفکر غربی توسعه با مفهوم اسلامی ایرانی آن مشخص کنند.

عنبری ادامه داد: اشاره به مرزهای موضوعات مختلف کار پیچیده ای است. یکی از مرزها مبانی توسعه است. یعنی نقدی که به توسعه غربی وجود دارد نقد از منظر مبانی است. ما اعتقاد داریم مبانی توسعه غربی مبانی متصل به زندگی و تجربه ای است که در آن مفاهیم دینی و اعتقادی مثل خداوند، معاد و جهان بعدی وجود ندارد. در واقع این موضوع در جهان غرب یک دانش انسانی به شمار می رود که روی زمین و بدون توجه به ابعاد روحانی و وحیانی رشد پیدا کرده است، پس از حیث مبانی فکر این است که ابعاد هستی شناسی و معرفت شناسی توسعه غربی با ابعاد هستی شناسی و معرفت شناسی اسلامی - ایرانی ما متفاوت است.

وی تأکید کرد: مرز مهم دیگر مرز فرهنگی - تاریخی است. هر کشور تجربه تاریخی خاص خودش را دارد که این تجربه تاریخی با کشورهای دیگر کاملا متفاوت است. اگر تاریخ ها متفاوت است، رفتارهای بعدی که تاریخ را می سازد هم متفاوت است.

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران افزود: پس اگر می گوییم مفهوم پیشرفت منظورمان این است که ما می خواهیم توسعه ای را دنبال کنیم که مبانی خودمان و مرزهای تاریخی خودمان را مدنظر قرار بدهد. یعنی می خواهیم پیشرفت و توسعه ای را دنبال کنیم که ابعاد هویتی خودمان در آن غالب باشد و نه ابعاد هویتی، تاریخی و فرهنگی کشورهای دیگر.

وی ضمن تأکید بر اینکه الگوهای رشد و پیشرفت محلی شده است، اظهار کرد: هر جامعه باید متناسب با باور، ذائقه و نیاز خود این الگوها را به جلو ببرد. نیاز مردم ما با نیاز مردم کشورهای دیگر از جمله کشورهای اروپایی و آسیای شرقی یکی نیست. وقتی تفاوت در جهان بینی هست تفاوت در نیازها هم هست. پس باید تفاوت در الگوهای رشد هم داشته باشیم.

عنبری با بیان اینکه از حیث اقتصاد سیاسی اگر کشورهای غربی تفاوت در الگوها را قبول کنند، موجب احساس خسران و ضرر آنها می شود، تصریح کرد: غرب از نظر اقتصاد سیاسی در حوزه پیشرفت الگوهای دیگری را نمی پذیرد و نمی خواهد که بپذیرد؛ ولی از نظر فلسفی و فرهنگی منطقا و عقلا نمی تواند الگوهای چندگانه رشد و پیشرفت را رد کند. به همین دلیل وقتی صحبت از الگوهای پیشرفت ایرانی، هندی، چینی یا اروپایی می شود سکوت می کنند. چون عقلا نمی توانند با الگوهای بومی و منطقه ای توسعه مخالفت کنند.

وی افزود: پیشرفت گفتمانی است که می خواهد هویت، فرهنگ و ارزش ها را در جریان توسعه وارد و دخیل کند و با این رویکرد ما می توانیم مفهوم پیشرفت را از مفهوم توسعه جدا کنیم. در غیر این صورت تفاوتی بین پیشرفت و توسعه نیست.

استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران ضمن اشاره به برنامه های پنج ساله توسعه کشور گفت: برنامه هایی که تا به امروز نوشته شده در مقایسه با ابعاد قومیتی و فرهنگی بیشتر به ابعاد اقتصادی، سیاسی و مدیریتی کشور کار داشتند و بر آنها تأکید کردند. به دلیل اینکه نظام برنامه ریزی کشور ما مقداری فنی، اقتصادی و تکنیکی جلو رفته است. شاید هم ضرورت بوده که ما فنی و تکنیکی جلو برویم ولی امروز الزام داریم که ابعاد فرهنگی هم در برنامه توسعه بیاید.

وی تأکید کرد: برنامه ای که بعد فنی و تکنیکی در آن باشد و با ابعاد فرهنگی سازگار نباشد معطل است. یعنی مردم تا مقطعی آن را جلو می برند و بعد با گذشت اندک زمانی با آن هیچ دلسپاری، دوستی و ارتباطی برقرار نمی کنند. نظام برنامه ریزی کشور ما باید این شاخص های هویتی را بپذیرد و در کار باور کند.

وی ضمن تأکید بر اینکه باید مرزهای هویتی خودمان را شفاف و برجسته کنیم، بیان کرد: اگر هدف ما از پیشرفت این باشد که مرزهای هویتی را شفاف و برجسته کنیم باید کلمه پیشرفت را به کار بگیریم.

عنبری پیشرفت را چیزی فراتر از توسعه در مفهوم غربی آن دانست و اظهار کرد: بعضی از شاخص های توسعه غربی که با فرهنگ ما تناسب ندارد را نمی توانیم بپذیریم. به دلیل اینکه نظام حقوقی و هنجاری ما با نظام حقوقی و هنجاری آنجا کاملا متفاوت است. پس باید الگوی پیشرفت ما متناسب با نظام تعریفی ما باشد.

وی در پاسخ به این پرسش که در الگوهای پیشرفت چقدر باید از دیدگاه های امام استفاده کنیم، گفت: کتاب های نوشته شده در مورد تفکر امام روی یک چیز اجماع دارند که امام خمینی (س) الگوی متفاوت و در عین حال رقیب برای توسعه غربی آورد. متفاوت به این معنا که به هیچ وجه تقلید و کپی از الگوهای غربی نبود. در عین حال مفاهیمی که غربی ها خیلی روی آن حساس هستند و برای آنها خیلی با اهمیت است، مثل آزادی، حق رأی، مجلس و...، در گفتمان امام وجود دارد.

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران ضمن بیان اینکه هویت یکی از مفاهیم کلیدی برای پیشرفت ایران است، تصریح کرد: اگر مفهوم هویت در کشور ما محور باشد می توانیم صحبت از الگوی پیشرفت کنیم، ولی اگر مفهوم هویت را کنار بزنیم الگوهای پیشرفت در زندگی روزمره مردم وارد نمی شود و جایگاه پیدا نمی کند.

دکتر موسی عنبری عضو هیأت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران است. پیش از این مدیر گروه جامعه شناسی توسعه اجتماعی روستایی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران بوده است. وی مدرک کارشناسی را در رشته علوم اجتماعی و تعاون در سال 1375 از دانشگاه تهران و کارشناسی ارشد رشته جامعه شناسی را در سال 1378 و دکتری رشته جامعه شناسی را در سال 1384 از همان دانشگاه دریافت کرده است. وی مولف کتابهای «جامعه شناسی توسعه: از اقتصاد تا فرهنگ» و «رصد فرهنگی» است. همچنین نویسنده مقالات متعدد علمی - پژوهشی در حوزه های توسعه در ایران و ابعاد فرهنگی توسعه است. در حوزه های فرهنگی، به تحلیل وضعیت شاخص های فرهنگی در کشور پرداخته و اخیرا نیز بر مطالعه مقتضیات و شاخص های الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت در کشور متمرکز شده است.

انتهای پیام

دیدگاه شما