21 فروردین امسال برای روزنامه نگاران روز خوبی نبود چه این که یکی از چهره های سرشناس روزنامه نگاری در این روز درگذشت. حسین شهیدی یکی از روزنامه نگاران و اساتید روزنامه نگاری برجسته ایران بود و بزرگداشتی که اخیرا برای او در دانشکده علوم اجتماعی و ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد بهانه ای شد تا اساتید روزنامه نگاری به کند و کاوی درباره این حرفه در ایران بپردازند.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی جماران، مراسم بزرگداشت مرحوم دکتر حسین شهیدی در دانشکده علوم اجتماعی و ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد. این مراسم که با سخنرانی استادان ارتباطات همراه بود با استقبال روزنامه نگاران و دانشجویان روزنامه نگاری همراه شد.
دکتر علیرضا عبداللهی نژاد، عضو هیئت علمی گروه ارتباطات دانشگاه علامه در این مراسم اظهار داشت: شهیدی از استادان بنام و در تراز بین المللی حوزه ارتباطات بود که دستاوردهای عملی و نظری زیادی برای ارتباطات داشت.
او همچنین خاطرنشان ساخت: بسیاری از روزنامه نگاران ایرانی مطرح در سطح بین المللی از شاگردان وی بودند. شهیدی در مقدمه کتاب «روزنامه نگاری ایران، از رسالت تا حرفه»، می نویسد که انگیزه پژوهشم این بود که کار روزنامه نگاری را در ایران انجام دهم اما بدون هراسی که همیشه بر سر روزنامه نگاران ایرانی سایه انداخته است، تحقق این آرزو را زمانی ممکن می بینم که روزنامه نگاری در کشور ما به عنوان حرفه ای مستقل به رسمیت شناخته شود.
ایجاز در سخن
سپس دکتر شکوفه شهیدی، استاد دانشگاه و خواهر حسین شهیدی در سخنانی درباره او اظهار داشت: او از نظر اخلاق در خانواده، دور از چیزی که دوستان و همکارانش دیده اند نیست. در کارش بین توهین و نقد، لودگی و طنز، تخریب و راستگویی مرز مشخصی قائل بود و در انتخاب لغات وسواس به خرج می داد.
خواهر حسین شهیدی همچنین اظهار کرد: بعضاً نوشته های روزمره او را از فرط ایجاز می توان با شعر مقایسه کرد. رد پای خردمندان ایرانی در نوشته های او مشهود بود.
شهیدی پدیده ای کمیاب بود
دکتر حسن نمکدوست تهرانی، مدیر مرکز آموزش های مؤسسه همشهری نیز درباره شهیدی گفت: در مرکز آموزش ها، از او بسیار کمک می گرفتیم. زمانی که از او در رابطه با مسئله ای مشورت گرفتم، پاسخ داد اتفاق نظری وجود ندارد که روزنامه نگاری نظریه داشته باشد. مهارت های اصلی آن را ظرف چند هفته یا چند ماه می توان فراگرفت اما پس از عمری تجربه در آن به کمال نرسید!
این استاد ارتباطات ادامه داد: یک آدم دانشگاهی به تنهایی نمی تواند این حرف را بزند. شهیدی در روزنامه نگاری ایران اگر نگوییم یک پدیده نایاب، اما بسیار کمیاب بود.
دانشگاه و مطبوعات، هر دو ضعیفند
دکتر هادی خانیکی، رئیس انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات با اشاره به سابقه رابطه خود با شهیدی گفت: پس از آشنایی با او و همکاری در کیهان فرهنگی، خیلی از آن چه را که دارم، مرهون دکتر شهیدی و خانواده او می دانم.
خانیکی با تأکید بر ویژگی های خاص شهیدی، تصریح کرد: همان طور که از اخلاق حرفه ای می گوییم، از اخلاق تدریس و اخلاق معلمی هم حرف بزنیم. شهیدی کسی بود که برای عدم آمادگی تدریس یک جلسه از کلاس دکتری از دانشجویان عذرخواهی کرد.
این استاد ارتباطات با بیان این که شکاف ها در جامعه زیاد شده است، گفت: یکی از آن ها، شکاف بین روزنامه نگاری حرفه ای و دانشگاه است. با کمتر روزنامه نگار ایرانی آشناییم که در سطح جهان حرفی برای گفتن داشته باشد اما اگر اکنون از روزنامه نگاران جوان و دانشجویان روزنامه نگاری بپرسیم چه قدر وی را می شناسند، عده کمی پاسخ مثبت می دهند.
خانیکی افزود: شهیدی جایی که نیاز بود از ایجاز استفاده می کرد و به زبان فارسی تسلط داشت. او به افغانستان نرفت تا با تهیه گزارش مطرح شود، بلکه نوعی از روزنامه نگاری کنشگر را در آنجا دنبال کرد و به تربیت نیروی انسانی پرداخت.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی ابراز کرد: خصوصیات او ما را با مسئله ای عینی و روشن مواجه می کند. چهار خلأ وجود دارد که بیان آن ها ضروری است. اول آن که از سنت و سرمایه روزنامه نگاری ایرانی آن طور که لازم است، برخوردار نشدیم. هم در دانشگاه و هم در مطبوعات این گونه است و در ضعیف بودن، بین این دو تفاوتی قائل نیستم. دوم این که گرفتار یک فهم نادرست و قطبی از دو مفهوم روزنامه نگاری آکادمیک و حرفه ای شدیم، در حالی که اتفاقاً نوعی از تلازم و توازن بین این دو را در شهیدی می بینیم. او نظریه را نفی نمی کند، اما صرفاً هم به آن بسنده نمی کند.
خانیکی افزود: مورد سوم عقب ماندگی دانش و حرفه روزنامه نگاری در ایران نسبت به جهان یا گسستگی از آن است. حتی با آن چه در جوامع نظیر ما می گذرد فاصله داریم. جامعه لبنان و ایران از نظر درگیری با مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شبیهند اما در لبنان توجه به روزنامه نگاری بیشتر است. مورد آخر موقعیت نامناسب صنفی، سیاسی و شغلی روزنامه نگاران است؛ چیزی که دغدغه شهیدی بود.
وی با تأکید بر اهمیت این مسائل، اظهار کرد: اگر به این ها نپردازیم، فهم نادرست دوقطبی که وجود دارد باعث می شود مسئله اصلی را فراموش کنیم و به مسائل فرعی بپردازیم؛ سؤال هایی مانند این که دانشگاه را رها کنیم یا مطبوعات را؟ در حالی که روزنامه نگاران حرفه ای با استادان باید در کلاس درس کنار یکدیگر قرار گیرند.
کتاب شهیدی به مثابه شعر زمستان اخوان
در ادامه این مراسم کامبیز نوروزی، حقوقدان و فعال حقوق ارتباطات گفت: حسین شهیدی هر عاملی را برای این که بتواند مغرور باشد، در اختیار داشت. هم به واسطه پدرش، هم سطح علمی و هم فعالیت هایی که انجام می داد اما چیزی که برایم مهم بود تواضعی بود که در رفتار او می دیدم.
او در ادامه اضافه کرد: دقت و وسواس او که با معیارهای دانشگاهی ما بیش از اندازه محسوب می شود، جالب توجه است. کتاب او مفصل نیست اما برایش هزاران ساعت وقت گذاشته است. بخش مهمی از این کتاب درباره یکی از تاریخی ترین، حساس ترین و پراثرترین دوره های روزنامه نگاری ایران است که مربوط به سال های دهه هفتاد می شود. خیلی از ما زمانی که درباره این دوران حرف می زنیم قادر نیستیم که احساسات یا گرایشات سیاسی خود را از فرایندهای واقعی که در این دوران اتفاق افتاد جدا کنیم، و به همین دلیل خیلی از اوقات به خطا می رویم. به سختی می شود این احساسات را از تحلیل تفکیک کرد. البته حسین گرایش خود را داشت اما به عنوان یک محقق توانست این تمایز را در کار خود نشان دهد.
نوروزی اظهار کرد: شاملو درباره اخوان گفته بود اگر وی فقط شعر «زمستان» را سروده بود کافی بود برای این که یکی درخشانترین شاعران معاصر ایران باشد. این کتاب چنین چیزی است و به تنهایی این ارزش را دارد. نباید شهیدی را بعد از مرگش پیدا می کردیم، او یک ذخیره بود و آن زمان که می توانست صحبت کند باید پیدا می شد.
وی همچنین خاطرنشان ساخت: روزنامه نگاری ایرانی با آلام فراوانی درگیر است، از داغ و درفش گرفته تا کمبودهای مالی و هزار مصیبت دیگر. غیر از فعالین مؤسساتی که وابسته به خاستگاه های دولتی هستند، به ندرت می شود روزنامه نگاری را پیدا کرد که با حقوق روزنامه نگاری بتواند زندگی خود را بگذراند. خوف و رجاهای مکرری که روزنامه نگاری هر روز سطر به سطر باید تحمل کند، جای خود را دارد. به نظرم دانشگاه ها نباید از این مصائب کناره بگیرند. مراکز آموزشی ما از این آلام و مصائب فاصله دارند.
کتاب شهیدی خواص پسند است
محمد قائد، روزنامه نگار و مترجم آخرین فردی بود که در این مراسم گفت. او با اشاره به عدم انتشار کتاب شهیدی در ایران گفت: امیدوارم بشود کتابش را منتشر کرد. این کتاب خواص فهم و خواص پسند است، بنابراین نباید نگران پیامدها و انعکاس آن در جامعه بود؛ زیرا کسانی که این کتاب را می خوانند آدم هایی حرفه ای هستند که قدرت تشخیص و ارزیابی دارند.
شایان ذکر است سید حسین شهیدی استاد علوم ارتباطات و پژوهشگر رسانه بود. شهیدی دکترای خود در رشته روزنامه نگاری را از کالج سنت آنتونی دانشگاه آکسفورد دریافت کرد و از او تألیف «روزنامه نگاری در ایران: از رسالت تا حرفه» و ترجمه «ایرانیان» اثر همایون کاتوزیان به یادگار مانده است. تدریس در دانشگاه بیروت و تربیت خبرنگاران زن در افغانستان از دیگر فعالیت های شهیدی بود. شهیدی در پی ابتلا به بیماری قلبی، ۲۱ فروردین ۱۳۹۳ در آستانه ۶۱ سالگی در لندن درگذشت.
در مراسم بزرگداشت مرحوم حسین شهیدی مطرح شد؛
پدیده ای کم یاب در روزنامه نگاری ایران
کد خبر:
۸۲۳۹۹