حجت الاسلام و المسلمین سید محمد حسن مخبر در مراسم «یاد یار صادق امام» که روز دوشنبه 11 اسفند ماه در مسجد رفعت شهر مقدس قم برگزار شد در سخنانی ضمن شرح آیه 119 از سوره مائده به ذکر فضائل اخلاقی مرحوم دکتر سید صادق طباطبایی پرداخت.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی جماران مخبر گفت: قرآن کریم در مسأله قیامت به ابعاد مختلفی می پردازد یکی از ابعادی که قرآن نسبت به آن توجه می دهد و روز قیامت را با آن حوادث یاد می کند احوال روز قیامت است. زندگی ما در دنیا ناچار با یک سری نظام ها و روابط تعریف می شود به گونه ای که اگر آن قوانین و نظام های حاکم در میان انسان ها از میان برود یا نباشد زندگی انسان در دنیا مختل می شود.
اما قرآن کریم اشاره می کند که همین نظام هایی که در دنیا سبب استحکام زندگی بشر است در هنگامه قیامت از میان می رود و هیچ کدام به کار نمی آید و برای انسان سودمند نیست. از میان احوالاتی که قرآن یاد می کند، قطع ارتباط ها و پیوندها است. نمی شود تصور کرد که انسان روی زمین زندگی کند اما ارتباط و پیوند با یکدیگر نداشته باشد. از پیوند میان 2 فرد پیوند دوستی و محبت تا پیوند خویشاوندی پیوند برقرار نکند. تمام چرخ زندگی من وشما با این پیوندها می گردد. اما به قیامت که می رسد تمام این پیوندها از هم می گسلد و هیچ یک دیگر کارآیی ندارد. تعبیر قرآن کریم این است: یوم لایغنی مولی شیئا و لا هم ینصرون (سوره دخان، آیه 41) آن روز روزی خواهد بود که هیچ دوستی به واسطه پیوند دوستی حاضر نیست بار دوستش را بردارد، حاضر نیست دوستش را یاری کند، امکانش نیست، این نظام از هم منفک می شود، این رابطه قطع می شود.
کما اینکه قرآن اشاره می کند که نه تنها روابط دوستی بلکه تمام اسباب، تمام روابط، تمام وسیله ها، همه در آن روز ناکارآمد می شود. چیزی که دنیای ما بر محور آن تدبیر می شود. همه کارمان به اسباب و وسایل می گذرد. عمران دنیا به وسیله همین اسباب و وسایل است که شکل می گیرد اما همین که صبح قیامت دمید تمام این اسباب و وسایل ناکارآمد و ناسودمند می شود.
یکی دیگر از مواردی که در زندگی دنیای ما بسیار کارآمد است، که اگر نبود زندگی انسان در دنیا به سامان نمی شد هوشمندی بشر و توانایی بشر برای چاره جویی است. بشر در دنیا با هر مسأله و مشکلی مواجه شد از خرد خویش کمک خواست؛ هوشمندی خودش را به استخدام گرفت، توانایی دیگران را به استخدام گرفت، چاره ای اندیشید و از آن مشکل بیرون آمد. تمام این هوشمندی و چاره اندیشی که در دنیا گره از کار بشر باز می کند چون صبح قیامت بدمد به ناچاری مبتلا می شود. دیگر هوشمندی، ذکاوت و چاره جویی به کار انسان نخواهد آمد.
باز در دنیا برای ما مهم است و در زندگی ما آثار واقعی دارد که از کدام تیره و تبار هستیم؟ مهم است که از کدام بستر برخواسته ایم؟ وجود ما در کدام زمینه نشو و نما کرده است؟ اجداد و انساب ما مهم هستند. نه فقط مهم هستند بلکه آثار عجیبی از خود به جای می گذارند. صالح بودن پدران ما تا نسل ها خودش را نشان می دهد. همه ما در ماجرای حضرت موسی (ع) و حضرت خضر (ع) آن را دیدیم، وقتی که آن دیوار در حال تخریب را دوباره بنا کردند حضرت موسی (ع) از حضرت خضر (ع) سؤال کردند که چرا این دیوار را دوباره ساختید؟ پاسخ این است که زیر این دیوار گنجی است از آن 2 یتیم که پدر آنها فرد صالحی بود و خدا می خواهد به پاس صلاح پدر این گنج به دست فرزندان برسد. این جور مسأله نسب در دنیا برای ما مؤثر است اما همین مسأله نسب به قیامت که می رسد گسسته می شود و آنجا دیگر مهم نیست که من فرزند که و از کدام تیره و تبار هستم. آنجا انسان سر سفره خودش می نشیند. وقتی صبح قیامت طلوع می کند حتی عزیزترین پیوندها هم گسسته می شود. آن روز هرکس گرفتار کار خویش است به گونه ای که به دیگری نمی رسد.
باز اگر بخواهم اشاره کنم در دنیای ما ثروت عامل حیات است. لااقل دنیای ما را در بخشی اداره می کند و حتی در امر خیر نقش دارد. قرآن یکی یکی اینها را نفی می کند. می خواهد به ما بگوید ای انسان تمام آن چیزی که تو در دنیا به عنوان گره گشای کارهای خودت می شناختی، تمام آن چیزهایی که در دنیا برای تو حل کننده معضلات بود، وقتی به قیامت می رسد بی رنگ می شود. «یوم لاینفع مال و لابنون» (سوره شعرا، آیه 88) هیچ چیز دیگر کارآیی ندارد و سودمند نیست. حتی عذرخواهی آنجا سودمند نیست. شما اگر نگاه کنید تعالیم دینی، قرآنی و اسلامی از تشویق انسان ها به پذیرش عذر دیگران پر است. تا جایی که از امام سجاد (ع) نقل است، فرمود که، اگر کسی کنار گوش چپ من چیزی بگوید، به کنار گوش راست من بیاید و عذرخواهی کند از او می گذرم. به فردای قیامت که رسید عذر هم از کسی نمی پذیرند. دوستی و سفارشی در کار نیست.
اگر شفاعت است شفاعت به اذن الهی است. ماجرای شفاعت غیر از این ماجرای خلّه ای است که در دنیا وجود دارد. سفارشاتی که ما از همدیگر می کنیم. که «یوم لا بیع فیه و لا خله و لا شفاعه» (سوره بقره، آیه 254) هیچ کدام از اینها سودمند نیست.
چه کند بشر؟ قرآن در کنار این ناسودمندهای قیامت سخن از سودمندها هم می گوید. گویا می خواهد به انسان این توجه را بدهد که ای انسان اگرچه تو در دنیا ناچاری با این نظام ها زندگی کنی و زندگی دنیای تو به رعایت این پیوندها موقوف است اما بدان اینها همه متاع دنیای توست. آن چیزی که در بازار قیامت از تو خریدار دارد هیچ کدام از اینها نیست. این دنیا باید با آنها زندگی کنی اما آنها را باید در مسیر آن چیزی که برای تو سودمند است به کار بگیری. اگر در یک کلام بخواهم خلاصه کنم آن چیزی که قرآن به عنوان سودمندترین ویژگی برای انسان در قیامت از آن یاد می کند، مسأله صدق است. در روز قیامت آن چیزی که به انسان های صادق سود می رساند، در میان این ناداری ها و فقر مطلقی که انسان آنجا پیدا می کند، آن چیزی که دارایی و ثروت انسان می شود صدق و راستی است.
این نشان می دهد مسأله صدق و ویژگی صدق انسان را تا مقام رضا و مرضی الهی می نشاند. همان طور که از امام صادق (ع) ذیل آیات 88 و 89 سوره شعرا نقل شد که فرمود، «یوم لا ینفع مالا و لا بنون الا من اتمها بقلب سلیم» آنجا حضرت فرمودند صاحب قلب سلیم کسی است که «صاحب نیة صادقه صاحب قلب سلیمه - آن کسی صاحب قلب سلیم است که نیات او در زندگی نیات صادقی باشد» انسانی است که نه در مرحله قول و عمل حتی در مرحله نیت اهل صدق است. وقتی می گوید کاری را برای خدا می کنم برای خدا می کند. حتی بین نیت و زبانش فاصله نیست.
وقتی به سراغ قرآن می آییم حداقل با 2 تفسیر در مورد صدق مواجه هستیم. یکی صدق قولی و دیگری صدق فعلی است. اینکه انسان وقتی سخن می گوید سخن صادقانه باشد یعنی بین سخن او با واقع مطابقت باشد، چه آنجایی که من دارم خبر از یک واقعیت بیرونی می دهم صادق باشم، ولو به زیان من باشد، و چه آنجایی که خبر از مکون قلبی و باور خودم می دهم.
برخی از بزرگان ما این جمله را فرموده بودند که، فرمود اگر چیزی را که به آن یقین ندارید به گونه ای بگویید که گویا به آن یقین دارید خود این دروغ است. چیزی که بین خودم و خدای خودم که به آن توجه می کنم می بینم که در مورد آن یقین ندارم اما وقتی می خواهم در مورد آن سخن بگویم آن قدر با لحن محکم و قاطع می گویم که انگار یقین دارم، فرمودند همین اختلاف بین قول و باور درونی شما سر از کذب در می آورد.
نکته دیگر در مسأله صدق این است که بی زبان، یعنی بدون گفتار و کلام، رفتار، سلوک، زندگی، منش، ارتباط ما با آدم ها گواه آن چیزی باشد که به زبان ما می آید. بسیار سنگین است نزد خدا که انسان حرفی بزند و به آن عمل نکند. یعنی بین سلوک و قول او و چه بسا بین مکنون قلبی او تفاهم و توافق نباشد.
قرآن می فرماید صدق فعلی از آن کسی است که رفتار و سلوکش باور و کلامش را گواهی می کند. خیلی لازم نیست که حرف انسان را بشنوسند، اگر انسان سلوکش سلوک خالصانه، الهی و صادقانه باشد. چرا برخی از آدم ها این جور هستند که شما حرفی از آنها نمی شنوید اما رفتار، منش و سلوکشان بوی خدا می دهد و انسان را جذب می کند، انسان را هوشیار و متنبه می کند؟ اینکه روایات به ما فرمودند سراغ کسی بروید که دیدنش شما را یاد آخرت می اندازد یعنی چه؟ آیه 31 از سوره فصلت فرمود: فقط دعوت به خدا نمی کند اما عملش به سمت و سوی دیگر برود. انسان چیزی که در قول اوست در زندگی و رفتار او نبیند. قرآن این را حسن اقوال نمی داند. می فرماید احسن اقوال آن قول جامع است. قول جامعی که هم به لحاظ سخن دعوت کننده به سوی خدا است و هم به لحاظ عمل عملش گواه باور اوست.
اهمیت مسأله صدق در زندگی انسان تا جایی است که من این روایت را می گویم، مرحوم شیخ صدوق در امانی این روایت را نقل می کنند، از امام کاظم (ع) تا حضرت نبی اکرم (ص) که فرمود: مردم مبادا فریفته ظواهر آدم ها (به زیاد نماز خواندن، روزه گرفتن، حج رفتن و حتی به مناجات های شبانه) شوید. نگاه کنید ببینید این انسان ها انسان های راستگو و امینی هستند.
آن چنان که آنهایی که بیش از ما با مرحوم دکتر طباطبایی بودند گواهی می کنند و آن قدری که شناخت متأسفانه کوتاه مدت خودم از جناب دکتر شاهد بود،بی اغراق انسان در این مرد، و در زندگی و سلوک و منش او می دید آن چیزی را که او به عنوان باور به آنها اذعان داشت.
در مقطعی که با بعضی از دوستان خدمت ایشان رسیدیم، گرمای محبت، صدق کلامشان و مراقبت بر آن چیزی که می گویند به خاطر من مانده است. اگر چیزی را درست به خاطرشان نبود اصرار نداشتند که بگویند همین است. اگر چه بسیار تیز هوش و پر حافظه بود، می گفت من این طور به خاطر دارم شاید اشتباه بود.
روزی که من خبر رحلت ایشان را شنیدم، اولین چیزی که به ذهن من آمد همان جلسه ای بود که خدمت ایشان بودیم، مربوط به سلوک ایشان بود. ما از ایشان خوانده بودیم و از بزرگانی که مراوده بیشتری با ایشان داشتند شنیده بودیم اما همه آن چیزهایی که از زبان ایشان به عنوان باورها خوانده بودیم و از بزرگ ترها به عنوان حکایات شنیده بودیم در آن یک جلسه به صدق قال و مقال و حال دیدیم. بی اغراق و صادقانه می گویم که ایشان را می توان نمونه این افراد دانست. شخصیتی که در بیت فقاهت چشم به جهان می گشاید. عزیزانی که نامه های امام خمینی (س) را دیدند می دانند که امام اهل تعارف کردن و اهل پخش القاب و عناوین نیست اما نسبت به مرحوم آیت الله سلطانی طباطبایی بسیار محترم برخورد می کنند و محترم می نویسند. حتی جایی دارد که به حال ایشان غبطه می خورد. مرحوم طباطبایی در چنین خانواده و در چنین بستری به دنیا می آید و رشد می کند. تربیت بی نظیر مرحوم آیت الله سلطانی طباطبایی از یک سو، اشراق، تعلق و پیوند مرحوم دکتر طباطبایی با دایی ارزشمند، مجاهد و روشن بینشان امام موسی صدر از سوی دیگر، اشراف امام موسی صدر روی مرحوم طباطبایی و ارتباط عجیب ایشان با امام خمینی (س) از ایشان شخصیت ممتازی می سازد که این شخصیت ممتاز وقتی بر اثر پیوند خانوادگی با مرحوم سید احمد خمینی (رضوان اله تعالی الیه) یادگار ارزنده امام با امام پیوند رکین تری پیدا می کنند تبدیل به معتمد امام می شوند.
خودشان نقل می کنند که در ماجرای رفراندوم قانون اساسی بین این همه انسان هایی که حضور دارند و مبارزینی که در خدمت انقلاب بودند، امام خمینی (س) به ایشان دستور می دهد که هر طور هست رفراندوم جمهوری اسلامی را برگزار کنید و ایشان هم مجدانه پای این دستور امام می ایستند. امروز ما افتخار این را داریم که دوازدهم فروردین را به نام روز جمهوری اسلامی می شناسیم.
تلاش های ایشان به اینجا ختم نمی شود. در زمان جنگ آنهایی که می دانند می دانند که پشت جبهه انقلاب و جنگ ما، خیلی از مواقع تامین تسلیحات ما و تامین مسائل مختلفی که ایران در زمان جنگ با آن مواجه است، و تحریم های عجیب و غریبی هم وجود دارد، با تلاش های مرحوم طباطبایی سر و سامان پیدا می کند. اینها همه افزون بر این است که خود او از مبارزین سابقین در میان مبارزین انقلاب است. زمانی هم که از حوزه سیاست بیرون می روند همچنان خدمات فرهنگی ایشان استمرار پیدا می کند. خاطراتی که از ایشان چاپ شده، قابل ملاحظه است. تعبیر ایشان این بود که من تلاش می کنم آن زوایایی از انقلاب ایران، مجاهدت مردم و عظمت امام خمینی (س) را که کمتر گفته شده، را باز کنم.
رحلت مرحوم دکتر صادق طباطبایی در حقیقت ار میان رفتن برگ دیگری از خاطرات ارزنده نظام جمهوری اسلامی و انقلاب ما بود. انسانی که تربیت شده بیت فقاهت بود به لقا حضرت حق بار یافت اما از این سوگ عده ای را مغموم از دست دادن خویش کرد.
من این ضایعه دردناک را به محضر بیوت معظم مرجعیت، بیت شریف امام خمینی (س) و یادگاران عزیز ایشان، بیت شریف آیت الله سلطانی طباطبایی و بیت شریف آیت الله صدر تسلیت و تعزیت می گویم و دیدید که بزرگان ما علما، مراجع، رهبر معظم انقلاب، همه و همه با انتشار خبر رحلت ایشان پیام تسلیت فرستادند. این در حقیقت افزون بر تجلیل از شخصیت مرحوم طباطبایی، تجلیل از مرجعیت شیعه و احترام به بیوت مرجعیت شیعه بود.
امیدواریم خدای تعالی روح آن فقید سعید را با پدر ارجمندش و اولیا گرانقدرش محشور بفرماید و به خاندان های مصیبت دیده صبر و اجر مرهمت فرماید