احمد صاحب ناسی، عضو مجمع فرهنگیان ایران اسلامی در تحلیل وضعیت فعلی آموزش و پرورش ایران به جماران گفت:« وضعیت اقتصادی آموزش و پرورش بسیار شکننده و نابسامان است و بیش از 85 درصد بودجه آن صرف حقوق و مزایای معلمان می شود.
وی افزود: اختصاص فقط 7/ 9 درصد از کل بودجه کشور به وزارت آموزش و پرورش، که بیش از یک سوم کارکنان دولت را تشکیل می دهد، خود گویای بسیاری از کاستی ها است. به عنوان مثال، در بسیاری از سال ها یا سرانه ای به مدارس پرداخت نمی شود و یا میزان آن کمتر از هزینه های جاری آن ها است و مدیران مدارس برای تأمین هزینه ها، از اولیای دانش آموزان در قالب کمک به مدرسه پول دریافت می کنند و این خود داستانی است که همه ساله با شروع ثبت نام دانش آموزان در مدارس آغاز و با اعتراض اولیا و ورود رسانه ها به موضوع و تأکید مسؤولان بر اجباری نبودن اخذ کمک به مدرسه و ممنوعیت اخذ هر گونه پولی در هنگام ثبت نام، تشکیل ستاد های بازرسی و دعوت از مردم برای ارسال شکایات، تشکیل پرونده و احیاناً صدور احکام برای برخی مدیران متخلف به پایان می رسد و به این گونه صورت مسأله پاک می گردد. اما در چند سال اخیر سیاست تبدیل مدارس دولتی به هیأت امنایی در دستور کار قرار گرفته است. و تنها اتفاقی که در این مدارس رخ داده دریافت شهریه و جبران بخشی از هزینه های اداره مدرسه از این راه بوده است. این در حالی است که طبق قانون اساسی تا پایان دوره متوسطه آموزش باید رایگان باشد.»
این فعال صنفی با بیان این که وزارت آموزش و پرورش برای نوسازی مدارس فرسوده و تأسیس مدارس جدید، به خصوص در شهرک های تازه تأسیس در شهرهای مختلف به منابع مالی بسیار زیادی نیاز دارد،گفت :«این در حالی است که در ده سال گذشته، عملاً آموزش و پرورش این وظیفه ی مهم و حیاتی خود را بر دوش مجمع خیرین مدرسه ساز نهاده است. مشوق های قانونی هم برای ورود سرمایه داران و بنگاه داران اقتصادی به این عرصه در نظر گرفته شده است. به نظر می رسد این سیاست نادرست و ناکارآمد که موجب ایجاد رانت، فرار مالیاتی و نفوذ افراد بیرونی به آموزش و پرورش می گردد، باید اصلاح شود و مثل همه جای دنیا از بنگاه های اقتصادی مالیات لازم و کافی به موقع اخذ و به آموزش و پرورش تزریق شود.»
وی افزود :« سازمان عریض و طویل توسعه و نوسازی مدارس ناکارآمد و غیر پاسخگو است؛ بررسی عملکرد آن در سال های اخیر، به خصوص ضعف در طراحی و ساخت فضاهای آموزشی مناسب، بالا بودن قیمت تمام شده، تهیه و توزیع نامناسب تجهیزات آموزشی، نیاز به تجدید نظر جدی در ساختار آن را ضروری می نماید و شاید تبدیل آن به یک معاونت بتواند تا حدودی به رفع برخی نواقص موجود کمک نماید.»
صاحب ناسی با بیان این که نظام آموزشی طبقاتی معضل دیگر آموزش و پرورش ایران است که بخشی از نارضایتی شغلی معلمان ناشی از آن است. ابراز داشت :«این معضل معلول جداسازی دانش آموزان با انگیزه و متعلق به طبقات اجتماعی متوسط و برخوردار از دیگر دانش آموزان در قالب مدارس خاص (شاهد، تیزهوشان، نمونه، فرهنگیان،ایثارگران، غیر انتفاعی، هیأت امنایی و ... ) است. به تبع این جداسازی امکانات آموزشی هم نا همگن توزیع می شود. حاصل آن که معلمان، به ویژه در دوره متوسطه، که خود را ناگزیر از تحمل دانش آموزان بی انگیزه و دارای ناهنجاری های رفتاری و عاطفی در کلاس های شلوغ و پر ازدحام می بیند، احساس می کنند که ظلم مضاعفی را متحمل می شوند. از طرف دیگر، که برای تدریس معلمان در مدارس خاص ضوابط حرفه ای مشخصی وجود ندارد و اعمال سلیقه و رابطه و توصیه از بیرون و درون آموزش و پرورش جای خالی ضوابط علمی و حرفه ای را گرفته است.»
وی ادامه داد :«این گونه جداسازی دانش آموزان، یکی از عوامل افت تحصیلی در میان آنان و نارضایتی شغلی فرهنگیان است. چرا که این کار عملاً فضای کلاس های مدارس عادی دولتی را، که بخش عمده دانش آموزان کشور در آن ها به تحصیل مشغول اند، بی روح و خالی از انگیزه و حس رقابت علمی لازم برای یادگیری و پیشرفت تحصیلی کرده است. تدریس در چنین شرایطی برای هر معلمی تلخ و عذاب آور بوده، به مرور او را بی انگیزه خواهد کرد.»
عضو مجمع فرهنگیان ایران اسلامی با بیان این که افت تحصیلی بالا به خصوص در دوره متوسطه، یکی دیگر از مشکلات است ،گفت :« وزارت آموزش و پرورش با این که یک سویه و یک جانبه تمام تصمیم گیریها و برنامه ریزی ها را انجام می دهد، اما مسؤلیت عواقب آن را برعهده نمی گیرد. به عنوان مثال، وزارت آموزش و پروش هیچ گاه مسؤلیت افت تحصیلی دانش آموزان را بر عهده نمی گیرد و تمام مسؤولیت ها را متوجه معلمان می داند. »
احمد صاحب ناسی تصریح کرد :« تراکم بالای دانش آموزان در مدارس و کلاس ها و عواقب منفی فراوان مترتب بر آن - از جمله پایین آمدن کیفیت آموزشی و افت تحصیلی، مصروف شدن عمده ی وقت و توان معلمان و مسؤولان مدارس برای ایجاد نظم در فضا های آموزشی و کلاس های درس، درگیری های مکرر دانش آموزان با یکدیگر و با معلمان - خود مشکلی است که ریشه در کمبود بودجه عمرانی آموزش و پرورش و فقدان برآورد های درست از آمار جمعیتی دانش آموزان و برنامه ریزی صحیح و حساب شده مبتنی بر آن دارد.»
وی اینکه فضاهای آموزشی بسته و نا مناسب، امکان جنب و جوش و فعالیت های فیزیکی و ورزشی را از دانش آموزان می گیرد؛ به طوریکه دانش آموزان فضای فیزیکی مدارس و کلاس ها را به زندان تشبیه می کنند و با اکراه در آن ها حاضر می شوند،را از دیگر مشکلات امروز آموزش وپرورش تلقی نمود.
این فعال صنفی با انتقاد از اصرار بر آموزش مطالب و مفاهیم نظری و تئوریک، بدون این که کاربردی برای آنها تعریف و امکان آموزش عملی آنها فراهم شده باشد.گفت :« طرح موضوعات و مباحثی که با نیازها و علایق واقعی دانش آموزان نسبت چندانی ندارد و نا دیده گرفتن واقعیت های جامعه و وجود یک نوع دوگانگی بین آموزش رسمی در مدارس و واقعیت های حاکم بر جامعه. از مشکلات و مواردی است که معلمان همواره از آن انتقاد می کنند.
وی اظهار کرد :« استخدام افراد در آموزش و پرورش با نگاه مصلحت جویانه و احیاناً سیاسی، بدون توجه به صلاحیت های حرفه ای و تخصصی. از جمله استخدام دستوری نیرو های شاغل در نهضت سواد آموزی، تبدیل وضعیت دفتر داران و نیرو های خدماتی آموزش و پرورش به نیرو های آموزشی و پرورشی مدارس و اخیراً استخدام صدها هزار نفر بدون برگزاری آزمون استخدامی، از مشکلات دیگری است که آموزش و پرورش باآن دست به گریبان است.»
وی افزود:«ناتوانی آموزش و پرورش از مدیریت صحیح منابع انسانی خود؛ نگاه ابزاری و سیاسی افراد بیرون از این دستگاه به ویژه نمایندگان مجلس و سهم خواهی آنان در عزل و نصب مدیران این وزارت خانه یکی از موانع جدی امکان مدیریت صحیح و علمی منابع انسانی آن است که عملا هر گونه نوآوری و تحولی را نا ممکن نموده است» .
صاحب ناسی در پاسخ به این سوال که چرا آموزش و پرورش ما به این وضعیت رسیده است،گفت :«به دلیل وسعت، عمق و پیچیدگی آموزش و پرورش، و تأثیر گذاری عوامل ریز و درشت بسیار و مؤلفه های گوناگون در آن، برای رسیدن به پاسخی جامع، باید همه ی جوانب قضیه بررسی و مورد مداقه قرار گیرد. به طور کلی و در هر جامعه ای وضعیت آموزش و پرورش، معلول فرهنگ حاکم بر آن جامعه، طرز تفکر دولتمردان و سیاست گذاران آن و نیز وضعیت اقتصادی و اجتماعی و میزان رشد یافتگی یا عقب ماندگی آن است.»
وی تصریح کرد :«از آنجا که همه ی این عوامل به دنبال بازتولید خود از طریق سیستم آموزش رسمی هستند، یک نوع رابطه دو طرفه و یک بده بستان بین آن ها و سیستم آموزشی به وجود می آید. بنابر این، یکی از شروط رسیدن جوامع به رشد همه جانبه و رهایی از عقب ماندگی در حوزه های مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، اعطای استقلال نسبی حرفه ای به آموزش و پرورش و کاستن از نفوذ و تأثیر گذاری افراد و گروه های خارج از آموزش و پرورش در آن است.»
عضو مجمع قرهنگیان ایران اسلامی با بیان این که کشور ما نیز از این قاعده مستثنی نیست ، اضافه کرد:« واقعیت آن است که نبود یک نگاه علمی وجامع و نیز برنامه عملی و قابل اجرای مدون میان مدت و بلند مدت برای وزارت آموزش و پرورش، نگاه سیاسی و مقطعی دولت و مجلس در دوره های مختلف و در کل قرار نگرفتن آموزش و پرورش در اولویت اول آنها، همگی دست به دست هم داده وآموزش و پرورش ما را در وضعیتی قرار داده که امروزه شاهد آن هستیم. بحرانی که از اواخر دهه هفتاد خود را نمایان ساخته و همگان را به چالش فرا خوانده است. و در این شرایط بیشترین آسیب و فشار متوجه معلمان است. اما نوع مواجهه دولت ها با آن، عموماً سطحی و مقطعی و با انگیزه های تبلیغاتی، سیاسی و در مواردی امنیتی بوده است.»
صاحب ناسی افزود :«به عنوان مثال هرگاه معلمان به نابسمانی های موجود در این وزارت خانه معترض شده اند، از یک سو در بایکوت خبری و رسانه ای قرار گرفته اند و از دیگر سو، زیاده خواه و یا گاه همسو با بیگانگان و ضدیت با نظام ممعرفی شده اند. و یا با توسل به شگرد های تبلیغاتی و عوام فریبانه سعی شده با آنها مقابله شود. عموم فرهنگیان بزرگ نمایی رسانه ای تغییرات ناچیز در حقوق و مزایا، یا تسهیلات رفاهی، بانکی و بیمه ای ارائه شده به خود شان را از این جنس می دانند که به قصد اقناع افکار عمومی در مورد تلاش دولت ها برای بهبود وضعیت معیشتی معلمان و زیاده خواه جلوه دادن آنها انجام می گیرد. آن ها بر این باورند که دیگر کارکنان دولت پیش و بیش از معلمان از این قبیل تسهیلات بر خوردار بوده و هستند بدون اینکه در رسانه های عمومی و به کرات اعلام شده باشد؛ این سیاست ها و رفتار های دوگانه ی دولتها، برای معلمان بسیار آزار دهنده است. با توجه به اظهارات معلمان و بیانیه های صادر شده از سوی تشکل های فرهنگیان، انگیزه و سمت و سوی اصلی اعتراض آنها، رفع تبعیض های گوناگون و برقراری عدالت در میان کارکنان دولت است. »
صاحب ناسی در پاسخ به این سوال که به نظر شما علت نارضایتی معلمان چیست، گفت :«نارضایتی معلمان دارای علل گوناگونی است، بخشی از این علل ریشه در ساختار بیمار و ناکارآمد وزارت آموزش و پرورش دارد. بخشی مقطعی است و بخش مهمی جنبه روانی دارد.ساختار ناکار آمد آموزش و پرورش موجب پایین آمدن بهره وری، نداشتن چشم انداز روشنی از ارتقای شغلی و تحلیل رفتن توان جسمی و روحی و روانی به دلیل شرایط نا مساعد کاری، و در نتیجه نارضایتی شغلی می شود.»
وی افزود :« تحلیل رفتن توان جسمی و روحی و روانی معلمان به دلیل تدریس در شرایط غیر استاندارد، از جمله آمار بالای دانش آموزان در کلاس های درس، کمبود امکانات آموزشی لازم ، وضعیت فیزیکی و محیطی غیر استاندارد مکان های آموزشی، نا هنجاری های عدیده ی رفتاری، روانی و عاطفی و ضعف انگیزه در میان دانش آموزان، و فقدان حمایت های قانونی لازم از آنها در برابر دانش آموزان و اولیای آنها از دیگر عوامل نارضایتی معلمان است.»
به گفته صاحب ناسی، عدم حاکمیت شایسته سالاری در آموزش و پرورش،ناتوانی معلمان از تأمین هزینه های زندگی و روی آوردن به شغل دوم و «مشکلات معیشتی ناشی از پایین بودن حقوق و مزایا» از دیگر عوامل نارضایتی معلمان است.»
وی با بیان این که تبعیض و بی عدالتی سبب آزردگی معلمان کشور شده است،گفت:«فرهنگیان با وجود این که درمیان کارکنان دولت از مدارک تحصیلی بالاتر و با کیفت تری برخوردارند، شاهد تبعیض فاحش بین خود و دیگر کارکنان دولت اعم از لشکری و کشوری بوده و از این بابت آزرده خاطر هستند؛ تبعیضی که موجب فقر اقتصادی و در نتیجه کاسته شدن از منزلت اجتماعی آنان در مقایسه با دیگر کارکنان دولت - که از قضا می توانند جزء یکی از اعضای خانواده یا دوستان و همسایگان شان باشند - می شود. معلمان از اینکه آشکارا زیاد و زیادی تلقی می شوند ناراحتند.»
وی افزود:« در حال حاضر یکی از دلایل اعتراض معلمان عملکرد کنونی وزارتخانه است. با اینکه آقای دکتر فانی از مدیران با تجربه و خوب آموزش و پرورش هستند اما در این پست نتوانسته اند انتظارات فرهنگیان را،که در پیروزی انتخاباتی آقای دکتر روحانی نقش مهمی ایفا کردند، برآورده کنند. ایشان با مجلسی بیش از حد مماشات می کند که با رویکردی کاملاً سیاسی و جناحی به وزیر کارآزموده و مورد وثوق بدنه آموزش و پرورش رأی اعتماد نداد و با این اقدام خود عملاً به فرهنگیان بی اعتنایی نمود. تداوم حضور مجریان سیاست های دولت قبل در پست های کلیدی و دخالت ها و سهم خواهی های نمایندگان مجلس در تعیین مدیران ادارات چیزی نیست که معلمان بتوانند از کنار آن به راحتی بگذرند. در واقع کوتاه آمدن در مقابل مجلسی که به آموزش و پرورش نگاه ابزاری دارد خطای استراتژیکی محسوب می شود»
عضومجمع فرهنگیان ایران اسلامی با بیان این که معلمان انتظار داشتند بر سر آموزش و پرورش معامله نشود، افزود: « در بدو امر تصور بر این بود که دولت تدبیر و امید با جایگزین کردن نیرو های نا کارآمد با نیرو های کارآمد ضمن رعایت شایسته سالاری زمینه اصلاح امور و تحقق شعار های دکتر روحانی را فراهم می آورد اما گذشت زمان نشان داد که وزارتخانه در مقابله حربه استیضاح منفعل شده و حاضر است هر امتیازی بدهد تا از این مرحله عبور کند. این چیزی نبود که معلمان از دولت تدبیر و امید انتظار داشتند. حضور نیرو های دولت گذشته در معاونت ها، حراست ها و ادارات گزینش عملا جابجایی نیرو ها را ناممکن و یا بسیار کند و محدود نموده است.»
وی در پاسخ به این سوال که معلمان از چه راه هایی می توانند خواسته های خویش را پیگیری نمایند گفت: «واقعیت آن است که حربه تحصن و تجمع وقتی کاربرد دارد که یک دولت به خواسته های به جا و امکان پذیر بخشی از کارکنان خود و یا دیگر اصناف جامعه بی توجه بوده و بنا به ملاحظاتی حاضر نباشد به آنها تن بدهد. اما وقتی دولت با وجود اینکه در مقام نظر و دیدگاه با خواسته های معلمان همراه بوده و آن ها را به حق می داند ولی به دلایل مختلف توان و امکان تحقق آن خواسته ها را ندارد استفاده از این حربه جواب نمی دهد. همچنین باید توجه کرد که این روش قبلاً سنجیده شده و برای فرهنگیان هزینه زیادی به دنبال داشته، بدون اینکه آن ها را به هدف های شان رسانده باشد.»
صاحب ناسی تصریح کرد: «از سوی دیگر، این رویه اعتراض وقتی نتیجه بخش خواهد بود که از سوی تشکل ها و سندکاهای قوی و فراگیری طراحی شده باشند. باید هدف مشخص و محدودی تعریف شده باشد که عینی و در کوتاه مدت یا میان مدت قابل حصول باشد. با این اوصاف فرهنگیان برای بهبود وضعیت آموزش و پرورش، ابتدا باید به تشکیل و تقویت تشکل های صنفی اقدام نمایند. سپس با در نظر گرفتن شرایط کشور و امکانات دولت، خواسته های خود را اولویت بندی کرده و به ترتیب اولویت طرح نموده و برای دست یافتن به آن ها به چانه زنی با دولت و مجلس بپردازند.»
صاحب ناسی خطاب به دولت تدبیر و امید گفت: «دولت باید به اعتراضات معلمان توجه نماید و با استفاده از رسانه ها و تریبون هایی که در دست دارند به انعکاس آن ها بپردازند تا معلمان کما کان دولت و شخص رئیس جمهور را حامی خود بدانند.لازم است شخص رئیس جمهور در دیدار های عمومی و خصوصی به مشکلات معلمان بپردازد و با آنان به گفت وگو بنشیند و با اتخاذ تدابیری در کوتاه مدت و میان مدت برخی از خواسته های آنان را برآورده سازد.»
وی در پاسخ به این سوال که چه پیشنهادهایی برای بهبود وضعیت آموزش و پرورش دارید، گفت: «برای اصلاح و بهبود شرایط موجود آموزش و پرورش، باید عوامل خارجی مداخله گر در آن شناسایی شده، با تغییر قوانین موجود و وضع قوانین جدید، امکان مداخله آنها به حداقل برسد.»
وی ادامه داد: «تأسیس یک نظام حرفه ای و تخصصی دموکراتیک و مستقل با عنوان «نظام معلمی» و وضع قوانین لازم برای تثبیت و تقویت جایگاه آن در سیاست گذاری ها و تصمیم سازی ها، و سپردن تمام امور حرفه ای مربوط به «جذب و استخدام» نیرو های آموزشی برای آموزش و پرورش بسیار راه گشا خواهد بود. ظاهراًدر پیش نویس سند تحول بنیادین ، چنین تشکیلاتی پیش بینی شده بوده که متاسفانه در نسخه نهایی حذف گردیده است. ایجاد تغییرات در این سند و تأسیس چنین تشکیلاتی می تواند عامل مهمی در جلوگیری از اعمال سلیقه ها و نفوذ افراد و جریانات در مسأله " استخدام " در آموزش و پرورش باشد .»
صاحب ناسی تفکیک نیرو های ستاد و صف با توجه به وظایف و کارکرد های کاملاً متفاوت آن ها، را نیز گام مؤثر دیگری در توسعه آموزش و پرورش ایران دانست.