جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

آیا خشونت در مدارس متوقف می شود؟

مدارس کشور از آموزش گفت و گو به دانش آموزان ناتوانند/جامعه عصبی، خشونت را باز تولید می کند

کد خبر: ۶۷۹۰۸
مدارس کشور از آموزش گفت و گو به دانش آموزان ناتوانند/جامعه عصبی، خشونت را باز تولید می کند

آنچه که در پی می آید؛ یادداشت اختصاصی آقای محمد دشتی کارشناس ارشد مدیریت فرهنگی و کارشناس آموزش و پرورش برای سایت جماران است.در این یادداشت علل وجود خشونت در جامعه و نقش آموزش و پرورش در پیش گیری از خشونت بررسی شده است و در پایان به ارائه ی راه حل می پردازد.جماران با استقبال از یادداشت های کارشناسان و معلمان و مدیران نظام آموزشی در این زمینه متن کامل تحلیل آقای محمد دشتی را در ادامه تقدیم خوانندگان گرامی می کند.

حادثه بهت آور قتل معلم عزیز بروجردی ،محسن خشخاشی ،بار دیگر باب سخن را گشود . امیدواریم این حادثه ، ما را اندکی به خود آورد و از تکرار حوادثی این چنین تلخ، در کشورمان ایران و همه پهنه گیتی ،جلوگیری شود. شاید بتوان گفت محسن خشخاشی یک قربانی بود که آن روز و آن لحظه که دانش آموزش به جای استفاده از قوه سخن و گفت و گو، کارد آشپزخانه دردست گرفته بود، با بد شانسی در آن کلاس درس حضور داشت و اگر حادثه و سرنوشت جور دیگری رقم می خورد، امروز نام من و تک تک معلمان می توانست جایگزین نام و لقب وی باشد و خانواده های ما داغدار از دست رفتن پدر و سرپرست زندگیشان باشند.

خشونت همراه همیشگی بشر!

رگه های خشونت، پرخاشگری، سلطه جویی و برتری طلبی در نوع افراطی آن، ریشه در تاریخ زندگی اجتماعی بشر دارد و هر گاه که چاقو جایگزین زبان شده است، فاجعه آفریده است.

سخن گفتن از پدیده ای مانند خشونت ،آنقدر فراگیر هست که نتوانیم به آسانی انگشت اتهام را به سوی فرد، جامعه، مسئولان و متولیان یک وزارتخانه یا نهاد فرهنگی و اجتماعی نشانه برویم و از سویی دیگر، وجود چنین پدیده ای آنقدر مهلک و خطرناک هست که همه، در تمام سطوح و لایه های فردی و اجتماعی، پاسخگو باشند. و صد البته که این پاسخگویی و میزان اثر گذاری افراد و جامعه ،در چنین حادثه ای، متفاوت است و باید با موشکافی در علل و دلایل آن، هر کس به سهم خود قدمی موثر در کاهش چنین رفتارهایی بردارد.

بیان این سخن که چون نمی توانیم با هم حرف بزنیم، همدیگر را می کشیم شاید درابتدا کمی ثقیل و خشن به نظر برسد و گفته شود که چنین نمونه هایی ،که عدم توان سخن گفتن و گفت و گو باعث قتل کسی شده باشد، انگشت شمار است، اما باید توجه داشته باشیم که حادثه ای مثل قتل محسن خشخاشی به عنوان یک تراژدی، به مثابه تهدید به قتل تمام معلمانی است که در معرض چنین خطری قرار دارند و باید راه چاره ای برای آن اندیشیده شود؛ راه چاره ای که شاید به معنای باز اندیشی و تجدید نظر در عملکرد، کارکرد و شخصیت و هویت رفتاری یک جامعه به بزرگی کشور ایران باشد. پس این استدلال که اگر نتوانیم با هم حرف بزنیم، قتل و خشونت و پرخاشگری ما را تهدید خواهد کرد، با همه خشونت پنهانی که در خود دارد، جای تفکر و تامل دارد و باید بسیار بدان اندیشید.

خشونت آسیبی فراگیر در جغرافیای جهان

البته همان طور که در ابتدای سخن هم اشاره شد، این خشونت و اقتدارطلبی افراطی ،تنها مختص کشور ما نیست؛ به عنوان نمونه ،دراردیبهشت ماه سال جاری، دانش آموزی 16 سال در کشور انگلیس ،معلم 61 ساله خود را با ضربات چاقو به قتل رساند و اکنون درانتظار حکم دادگاه به سر می برد. پس تقلیل چنین امری به یک وزارتخانه خاص، نهادی فرهنگی و اجتماعی یا شاگرد و معلم می تواند در تشخیص اصل مساله انحراف به وجود بیاورد. به نظر می رسد پیدا کردن دلیل اصلی چنین رفتارهایی و مقابله با صفت و و یژگی اصلی که باعث بروز آن می شود بسیار اساسی تر از پرداختن به بحث های فرافکنانه و اتهام زنی هایی است که جز باز تولید خشونت، راه به جایی دیگر نخواهند برد و البته پرداختن به مسائل مختلف در سطوح اجتماعی برای پاسخگویی نهادهای مسئول، امری است که نباید از نظر دور داشته شود.

این موضوع که مدارس ما قادر به برقراری دیالوگ و ایجاد جو و فضای گفت و گوی صمیمانه و موثر نیستند، قابل کتمان نیست . یکی از آسیب هایی که خانواده ها، اولیاء مدارس و مسئولان را رنج می دهد این است که فرزندان ما بعد از 12 سال تحصیل در نظام آموزشی،‌ آنچنان که باید قادر به گفت و گو و برقراری ارتباط موثر با هم سن و سالان خود، خانواده، اجتماع و جامعه خود نیستند و از همین رهگذر نیز، آسیب های اجتماعی فراوانی دامان آنان را می گیرد و گاه منجر به خسارات و اشکالات عمده ای در زندگی فردی و اجتماعی آنان می شود.

البته این موضوع، ریشه در وضعیت اجتماعی، خانوادگی و فرهنگی جامعه دارد و همان طور که اشاره شد در چنین موضوعی همه سطوح اجتماعی، خانوادگی و فردی باید پاسخگوی نقش و مسئولیت خود باشند.

جامعه عصبی، خشونت را باز تولید می کند

نگاهی هر چند کوتاه به عملکرد رسانه ها، تعاملات اجتماعی، رویکردهای فرهنگی و اجتماعی و رفتارشناسی ما نشان از وجود جامعه ای عصبی دارد که باید برای درمان آن فکری کرد.

به عنوان مثال، فضای کلی و حاکم بر رسانه ای مهم و تاثیر گذار مانند تلویزیون نشان از این دارد که این رسانه، به دلایل مختلف و حداقل در چند ده سال گذشته، مروج فضای عصبیت و پرخاشگری بوده و حداقل در فیلم های سینمایی و آثاری که معمولا خانواده ها مخاطب آن هستند،‌ نوعی از ناآرمی،‌ پرخاشگری همراه با عصبیت و خشونت رسانه ای را به نمایش گذاشته است. به گونه ای که معمولا نقش های اصلی فیلم، دراغلب آثار سینمایی و تلویزیونی در حال بگو مگو،‌مشاجره، دعوا و سر و صدا هستند و محیطی را فرهم می آورند که ممکن است در عین جذابیت و کسب توجه مخاطب ،روح و روان او را به سوی خشونتی پنهان سوق دهند. چنین آثاری ،معمولا، باعث می شوند که فرد بعد از تماشای یک فیلم و یا سریال تلویزیونی، به جای احساس آرامش و سبکی، گرایش به پرخاشگری و تندگویی و تند خویی پیدا کند و درمجموع چیزی به عنوان دیالوگ و گفت و گو و ارتباط دو سویه و تعاملی را به رسمیت نشناسد.

این هشدار که جامعه ما به دلایل مختلف از گفت و گو و سخن گفتن با همدیگر فاصله گرفته و به خشونت و پرخاشگری میل می کند، موضوعی نیست که بتوان آن را پنهان کرد و متاسفانه این امر بر عملکرد فرزندان ما و دانش آموزان درمحیط خانه،‌مدرسه و اجتماع هم اثر گذاشته است و متاسفانه تبعات منفی زیادی را به دنبال داشته است.

شاید اولین شرط گفت و گو به رسمیت شناختن حق دیگران باشد. این موضوع مسئله ای است که درهر ارتباطی جایگاه خاصی دارد و تنها مختص به گفت و گو و تعامل دو دوست، پدر و مادر، ‌اعضای یک خانواده،‌ افراد یک جامعه و فرهنگ خاص هم نیست و حتی درگفت و گوهای دو طرفی که باهم اختلافاتی ریشه دار و عمیق دارند نیز به چشم می خورد. بشر از ابتدای آغاز زندگی اجتماعی خود به یاد ندارد که ملت و یا دولتی با جنگ و خشونت به یکدیگر نزدیک شده باشند و صلح،‌گفت و گو و تعامل تنها راهی بوده است که ملت ها و دولت ها را به هم پیوند داده است. شاید درگیری، خشونت، گزینش راه های مخاطره آمیز و همراه با پرخاشگری در برهه ای از تاریخ تنها راه چاره و روشی برای مقابله با ظلم و سلطه جویی حاکمیت هایی باشد که حق دیگران را به رسمیت نشناخته و بادست اندازی به منابع اقتصادی و مالی کشورهای طرف مقابل قصد چپاول آنان را داشته اند، اما در چنین فرضی هم ،خشونت و پرخاشگری و قطع رابطه هیچگاه چاره کار نبوده است. اشاره به این موضوعات کلی شاید بی ربط به مسئله خشونت در مدارس به نظر برسد،‌اما باید توجه داشته باشیم به جز سهم اختصاصی مراکز آموزشی و نقش خاص و منحصر بفرد آن ها،‌به هیچ وجه نمی توان از نقش وپی ریزی اجتماعی این موضوع و تاثیر آن بر کل اجتماع و از جمله مدارس و معلمان و دانش آموزان غافل شد.

سخن گفتن، ‌هم دلی و خشونت، خشونت می آورد

نظام اجتماعی به عنوان یک سیستم درهم تنیده، ضمن این که از تک تک اجزای خود تاثیر می گیرد،‌ برآنها و عملکرد فردی و اجتماعی همه زیر بخش های خود تاثیر می گذارد و در کارکرد آنان نقش دارد. وقتی که ما در خانواده ها با کوچکترین حرفی بر انگیخته می شویم و به جای گفت و گو،‌به رسمیت شناختن حق دیگران و حفظ شان و جایگاه خود و فرزندانمان،‌به آنها پرخاش می کنیم، وقتی که با کوچکترین اتفاقی در ترافیک شهر، به جای تامل و خونسردی دست به قفل فرمان و آچار می شویم،‌ زمانی که برای بزرگترها و افراد کهنسال هیچ امکان و تسهیلی در سطح جامعه قائل نیستیم و بلند شدن از روی صندلی برای نشستن افراد مسن در مترو و اتوبوس و وسائل حمل و نقل عمومی امری فراموش شده است، چگونه انتظار داریم که فرزندان ما در مدارس دست به خشونت نزنند و معلمان ما بتوانند نقش معلمی خود را به درستی ایفا کنند.

البته که خشونت، پرخاشگری و رفتارهای افراطی در هیچ زمان و مکانی توجیه عقلانی ندارند و نباید به رسمیت شناخته شوند، اما واقعیت این است که اگر زمینه بروز خشونت را نخشکانیم، متاسفانه خشونت خواهد بود و همه ما باید شاهد تبعات ویرانگر آن در جامعه باشیم.

درس پژوهی، شیوه ای ژاپنی برای گفت و گوی معلم و دانش آموز

درچند سال اخیر، به خصوص بعد از اتفاقات واحدی که در سطح جهانی برای بازنگری در روشهای آموزشی، برنامه های درسی و مدیریت و اداره مدارس صورت گرفت و در پی برگزاری آزمون های تیمز و پرلز که توانایی عملی دانش آموزان را در دروسی مثل علوم و ریاضیات و یا مهارت های فردی و اجتماعی اندازه می گرفت، شیوه ای ژاپنی به عنوان درس پژوهی مطرح شد که در اغلب کشورهای جهان از جمله امریکا، ژاپن، آلمان، استرالیا،‌مالزی،‌ایران، چین و بسیاری از کشورهای دیگر مورد توجه قرار گرفت. جدای از بحث های آموزشی و فنی این روش، درس پژوهی روشی است که معلمان از طریق گفت و گو با یکدیگر و با دانش آموزان خود بهترین روش و شیوه تدریس و یادگیری یک موضوع درسی راپیدا و آن را در خصوص تسهیل در امر یادگیری- یاددهی مورد توجه قرار می دهند. اشاره به این موضوع، از آن جهت مهم است که درس پژوهی اساسا بر مدار گفت و گو، سخن گفتن با یکدیگر و به رسمیت شناختن حق دیگران بنا نهاده شده است و تحولی اساسی در نقش مدیر، معلم و دانش آموز ایجاد کرده است به طوری که همه آنها را دردایره ای وسیع، در کنار هم قرار داده است .در این روش ،معلم و دانش آموز، هیچ کدام نیاز به امر و نهی و دستور دادن و احیانا توهین و پرخاشگری نسبت به همدیگر ندارند و همین موضوع باعث شده است که همه اعضای مدرسه ،به عنوان یک خانواده کوچک حرف همدیگر را بشنوند، به حقوق هم احترام بگذارند و هیچ الزامی برای رودرو شدن و به کارگیری ابزار خشونت نسبت به همدیگر نداشته باشند و صد البته وجود مشاوران، مربیان آگاه و با دانش و تجربه و دلسوز، ازایجاد زمینه برای برخی رفتارهای خشن که در محیط های اجتماعی اجتناب ناپذیر هستند،‌جلوگیری می کند.

اگر ریشه خشونت را نخشکانیم در امان نخواهیم بود

مخلص کلام این که، مسئله اصلی در تراژدی قتل یک معلم بی گناه به دست دانش آموزی که هنوز انگیزه اش از این عمل زشت روشن نشده است، بیشتر از یک حادثه تلخ و خشن که با مجازات او پایان خواهد یافت،‌ نشانه ای خطرناک از وجود آسیبی با عنوان عدم گفت و گو و درک متقابل در جامعه کنونی ما است و باید از این زاویه مورد توجه تک تک افراد جامعه قرار گیرد و مسئولان اجتماعی نیز با واکاوی قضیه و تحلیل درست آن چاره ای جدی برای این معضل بیندیشند. وجود گروه های تکفیری،‌ خشونت های لجام گسیخته درجهان،‌ درگیری های سیاسی و نظامی در منطقه و جهان و نسل کشی های بی رحمانه در برخی کشورها نشان از گرایش طبع بشر به سلطه طلبی، ستیزه جویی و به کارگیری ابزار خشونت برای رسیدن به مطامع خود دارد و آن چه در طول تاریخ بشریت توانسته است، ‌مرهمی بر این زخم ها و شفابخش آلام بشر باشد،‌گفت و گو، سخن گفتن و شنیدن و گوش دادن به حرف های یکدیگر است که برای تمرین آن نیاز به برنامه ای ملی و فراگیر داریم. امید آن که چنین روزی قبل از آن که خیلی دیر شده باشد فرا برسد.

انتهای پیام

دیدگاه شما