جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

آیا خشونت در مدارس متوقف می شود؟

بهبود وضعیت در آموزش و پروش ،نیازمند عزم ملی است/ تصویب قانون، برای حمایت از حقوق معلمان ضروری است

در بین مقاطع تحصیلی، مهم ترین دوره در همه جای دنیا، دوره ی پیش دبستانی و ابتدایی است. ولی متأسفانه در کشور ما همیشه بدترین، ضعیف ترین و نازل ترین قوانین را برای دوره ی پیش دبستانی و دبستان وضع می کنند و حقوق و مدارک معلمان این مقطع، در سطح پایین تری قرار دارد. زمانی که شاکله ی فکری بچه ها در حال شکل گیری است؛ با سیستم ضعیفی مواجه می شوند و در دوره های راهنمایی و دبیرستان به مشکل بر می خورند؛ چون از ابتدا پایه ی کار محکم قرار داده نشده است.

کد خبر: ۶۶۸۴۸
بهبود وضعیت در آموزش و پروش ،نیازمند عزم ملی است/ تصویب قانون، برای حمایت از حقوق معلمان ضروری است

جماران:اسماعیل عبدی ،دبیر کل کانون صنفی معلمان ایران(تهران ) است.به بهانه ی قتل مرحوم خشخاشی و وجود خشونت در مدارس کشور،درباره ی وضعیت مدارس و علل فاجعه ی پیش آمده با ایشان به گفت و گو نشستیم که در ادامه ،مشروح آن می آید.

جناب آقای عبدی، از نظر شما، واقعه ای که برای معلم بروجردی پیش آمد و منجر به کشته شدن ایشان شد؛ تنها یک حادثه و تخلف انسانی صرف بود؛ یا ریشه در نظام تعلیم و تربیت کشور داشت؟

در کشور ما هم معلم و هم دانش آموز، درون سیستمی ناکارآمد قرار گرفته اند؛ به طوری که سال هاست کارشناسان، فعالان مدنی، کانون های صنفی و تشکل های اجتماعی، نسبت به این وضعیت اعلام هشدار کرده اند. با تصویب طرح تجمیع و ساماندهی نیروی انسانی در زمان وزارت آقای علی احمدی، بسیاری از تشکل های اجتماعی، ضمن موضع گیری اعلام کردند که تجمیع دانش آموزان، صرفاً به خاطر صرفه جویی انجام می شود و بعدها آثار مهلک خود را نشان خواهد داد. متأسفانه مسئولان وقت، به این نظرات وقعی نگذاشتند و اکنون می بینیم که اثرات آن، خود را با بروز اتفاقاتی ناگوار، پیرامون دانش آموزان و معلمان نشان می دهد.

به طور کلی رفتار خشونت آمیز، قابل دفاع نیست. ما خشونت معلم در برابر دانش آموز و همچنین خشونت دانش آموز در برابر معلم را تأیید نمی کنیم. متأسفانه گزارش هایی از خشونت دانش آموز نسبت به آموزگار، به دبیرخانه کانون صنفی معلمان رسیده است که بدترین آن، همین حادثه ای بود که برای همکار عزیزمان، محسن خشخاشی، دبیر فیزیک در شهر بروجرد اتفاق افتاد. تاکنون حوادثی از این دست بسیار داشتیم، اما چون منجر به فوت همکار نبودند؛ چندان رسانه ای نشدند. این اتفاقات برای بار اول نیفتاده و قطعاً در این سیستم و با این رویکرد نازل مسئولان، آخرین مورد هم نخواهد بود.

ـ می توانیم بگوییم این مسئله (معلم آزاری) یکی از چالش های مهم نظام تعلیم و تربیت است؟

ـ به طور کلی، افراطیگری و خشونت در منطقه و کشورهای اطراف وجود دارد. در اطراف ایران، داعش، القاعده حتی در خود کشور، جندالله در سیستان و بلوچستان و قسمت هایی از پاکستان، فعال هستند و گروه های تکفیری، عمل افراطی گری را به شدت انجام می دهند. برداشت های نادرست از مفاهیم ایدئولوژیک، ارزش های کاذب عرفی و امر به معروف بدون شناخت، منجر به کنش های قومی و قبیله ای می شود. مثلاً در خصوص اسیدپاشی های اخیر، جامعه بر این باور بود که دست کم، تعدادی از این اسیدپاشی ها، به خاطر برداشت های نادرست از مفاهیم ایدئولوژیک است و افراد با برداشت های خود، وارد مسائل دینی می شوند و این اتفاقات ناگوار رقم می خورد.

تصور می کنم افراطی گری و خشونت موجود در بدنه ی آموزش و پرورش، بازتولید مدل های بزرگ تری در جامعه است. وقتی انتقاد یک نفر منجر به زندانی شدن، انفصال، تبعید و اخراج او می انجامد؛ در مدل های کوچک تر هم ممکن است این اتفاقات به وجود بیاید. رسانه ها، کتب درسی و خانواده ها می توانند در تعدیل این شرایط، نقش بسزایی داشته باشند. خود خانواده ها می توانند از طریق برخورد مستقیم با فرزندان و عزیزان خود، این موضوع را جا بیندازند، ولی نقش رسانه ها هم بسیار مهم است.

مفاهیم و درون مایه های کتاب های درسی، طوری تنظیم شده اند که مسائل دینی را به کتاب و نمره فرو می کاهند و شاهد هستیم که دانش آموزان، به ویژه در دوره ی دبیرستان، از مفاهیم دینی گریزان شده اند و بعضاً حتی نسبت به مسائل دینی، موضع های منفی می گیرند. این نشان می دهد که نظر کارشناسان، در این رابطه، درست بوده است و مسئولین محترم باید نسبت به این هشدارها، جدی تر برخورد کنند. به نظر من، آموزش کارآمد مقابله علمی و عملی با افراطی گری و خشونت، در دل نهادهای مدنی و سازمان های مردم نهاد قرار دارد. یعنی اگر سازمان های مردم نهاد برای نفی خشونت دایر گردد و از طریق فضای مجازی، سایت هایی طراحی شود و ارتباطاتی گرفته شود که افراد از طریق آن سایت ها و ارتباطات، به طور مستمر، تحت آموزش قرار بگیرند؛ آن گاه می توان بازخورد مثبت این اقدامات را در جامعه دید.


ـ به نظر شما برنامه های معاونت پرورشی و یا مشاوران مدارس، چقدر می تواند در کاهش این مسئله مفید واقع شود؟ اخباری به گوش می رسد که مدارس ما از مشاوران تحصیل کردهی این رشته خالی است.

ـ مشاوران زحمت خود را می کشند، ولی در همه ی مدارس، مشاوران به شکل فعال و کارآمد رفتار نمی کنند. خود سیستم آموزش و پرورش، نسبت به مشاوران مدارس، رفتار دقیقی ندارد و در برخی مناطق، شاهد تعدیل نیرو در این بخش بودیم. یعنی همکاران ما که در مشاوره تحصیل کرده اند، از مشاوره منع شدند و مجبور شدند در جاهای دیگر فعالیت کنند؛ در حالی که در بیشتر مدارس به ویژ‌ه مدارس راهنمایی، علی رغم ضرورت حضور مشاور، اصلاً مشاوری وجود ندارد یا اگر هم هست؛ به کارهای حاشیه ای مشغول است مثلاً از آن ها برای برقراری نظم مدرسه کمک گرفته می شود. به طور کلی، نقش مشاوران می تواند بسیار جدی باشد. من حداقل در مورد فرزندم، شاهد بودم که به خاطر ارتباط خوب با مشاور مدرسه، بسیاری از مشکلاتش برطرف شد. دانش آموزانی که ارتباط بهتری با مشاور مدرسه دارند؛ می توانند به مرور زمان، مشکلات اخلاقی و رفتاری خود را رفع کنند.

سیستم آموزش و پرورش در قسمت مشاوره، ناکارآمد است و ربطی به این دولت ندارد. دولت های پیشین هم درگیر این قضیه بوده اند. به ویژه در دولت دکتر احمدی نژاد، قسمت پرورشی بسیار پررنگ شد و قسمت مشاوره مورد کم توجهی قرار گرفت. قطعاً این افراط و تفریط ها، به بدنه آسیب می رساند؛ بنابراین، رفتارها باید به تعادل برسند. دولت ها به شکل سلیقه ای و سیاسی با این موضوعات برخورد می کنند. دولت احمدی نژاد، کاملاً ایدئولوژیک برخورد می کرد و معاونت پرورشی را احیا کرد. اما نتایج این اقدام با هزینه های صرف شده و تصمیمات اتخاذ شده در آن بخش، هم سنخ و هم ردیف نیستند. یعنی بازخورد این زحمات مثبت نبوده و این مسئله باید آسیب شناسی شود.

من با ورود مسائل ایدئولوژیک به کتاب های درسی و مدارس و فرو کاستن مسائل دینی به نمره، کاملاً مخالف هستم. هم از طرف معاونت پرورشی و هم از طرف مشاوران، برای تغییر خلق و خوی دانش آموزان تلاش های زیادی صورت گرفته است، ولی چون سیستم ناکارآمد است؛ خود به خود در این سیستم ناکارآمد، کنش هایی صورت می گیرد که بازخورد لازم را نخواهد داشت.

ـ به نظر شما آیا ما در مدارس، با کمبود مشاور رو به رو هستیم؟ اگر چنین است؛ چراگفته می شود که ما ،در آموزش و پرورش، نیروی مازاد داریم؟

ـ از قدیم، مشکل نیروی انسانی، موضوع اصلی وزراتخانه بود. در کشوری به وسعت ایران، قطعاً هر وزیر و دولتی که بر سر کار بیاید؛ با این مشکل مواجه است. ما روستا، مناطق دور افتاده و صعب العبور زیادی داریم و برای توزیع نیروی انسانی مشکل وجود دارد. وزارتخانه اعلام کرده به ازای هر دوازده دانش آموز، یک معلم وجود دارد. یعنی ما حدود دوازده میلیون دانش آموز و یک میلیون معلم داریم بنابر این قصد دارند 200 تا 300 هزار نفر از این معلمان محترم را تعدیل کنند. بخشی از این موضوع، از دولت پیشین به ارث رسیده و ما شاهد استخدام صد و شانزده هزار تن از طرف دولت دهم بودیم؛ در سیستمی که آقای حاج بابایی ادعا می کرد هیچ نیرویی به جز دانشگاه فرهنگیان جذب نمی شود. مثلاً شخصی سرایدار استخدام و به عنوان کار خدماتی وارد شده و اکنون بعد از یکی دو سال، به نیروی تدریس تبدیل شده و کار آموزشی انجام می دهد! در حقیقت در دولت پیشین، 116 هزار نفر، بدون ضابطه ی دقیق و علمی جذب شدند.

وقتی دولت فعلی روی کار آمد، اول باید معلمان پیمانی را تبدیل وضعیت می کرد ؛که متأسفانه به دلیل اینکه ردیف استخدامی هااستفاده شده بود؛ موفق به این کار نشد. از طرف دیگر، بازمانده های معلمان شرکتی مطالباتی داشتند. نیروهای شرکتی در دوره ی آقای علی احمدی،وزیر آموزش و پرورش دولت نهم، جذب آموزش شده بودند. شرکت هایی از طریق مزایده در آن شرکت می کردند و هر کدام که برنده می شدند؛ با افراد جویای کار قرارداد می بستند. تعدادی دیگر معلمان شرکتی، پیش دبستانی، حق التدریس، آزاد و پیمانی بودند که حجم مطالباتشان بالا رفته بود،. نیروهای آزاد با حقوق سیصد هزار تومان، بدون بیمه، جذب آموزش و پرورش شده اند و فعالیت می کنند.

اگر رصد کنید؛ پی می برید که تمام دولت ها با این چالش مواجه بوده اند و اصولاً ربطی به دولت ندارد و به وسعت کشور بر می گردد. اما مسئولان می توانند آن را ساماندهی و مدیریت کنند تا وضعیت بهتر شود. دولت فعلی با حجم مطالبات استخدامی مواجه است و بدنه ی آموزش و پرورش ملتهب است. تعدادی از همکاران ما می توانند با بازنشستگی پیش از موعد، به شکل داوطلبانه خارج شوند. موضوع تعجب انگیز این است که در همه جا به ویژه در مناطق شهری، حدود سی و پنج، چهل نفر در کلاس ها حضور دارند؛ ولی همیشه اعلام می شود که سرانه ی دانش آموز نسبت به معلم، دوازده به یک است. یعنی به ازای هر دوازده دانش آموز، یک معلم وجود دارد که ما عملاً شاهد چنین چیزی نیستیم. بعضی از مدارس در نقاط دورافتاده، با دو سه نفر تشکیل می شوند. وقتی بحث میانگین را مطرح می کنند، عددی که به عنوان معدل ارائه می شود واقعی نیست؛ به دلیل اینکه داده های پِرت روی جامعه، تأثیر شدید می گذارد.

امروز وضعیت به این شکل است. نیازمند یک عزم ملی هستیم که سیستم آموزش و پرورش را بهینه سازی کنیم و در شعارها متوقف نشویم. دولت با شعار کیفیت بخشی، مدارس را به بخش خصوصی واگذار می کند، اما مبلغی که به ازای هر دانش آموز به مدیر مدرسه می دهد، ناچیز است و مدیر برای اینکه بتواند از طریق همان بودجه، مدرسه را اداره کند؛ مجبور به جذب معلمان سطح پایین است. این کار با کیفیت بخشی مغایرت دارد. مسائلی از این قبیل، اجتماع ضدّین است که به بدنه ی آموزش و پرورش ضربه وارد می کند. معتقدم باید کارشناسان در این بخش فعال شوند و برای نهادهای مدنی و تشکل های اجتماعی، ارزش بیشتری قائل شوند تا آموزش و پرورش به سمت نهادینه شدن کیفیت بخشی حرکت کند.

ـ در خصوص بحث معلم آزاری در مدرسه، آیا آیین نامه ای داریم که از معلم در برابر خشونت دانش آموزان حمایت کند؟

ـ منشوری تحت عنوان منشور ملی حقوق دانش آموزان وجود دارد که دارای بندها و ماده های مختلف است. به نظر من، باید برای معلمان نیز چنین منشوری تحت عنوان منشور ملی حقوق معلم نگاشته شود و اجرایی گردد. اما از طرفی، شأن معلم اجلّ از این است که درصدد محافظت او در برابر دانش آموز باشیم. سیستم باید با فرهنگ سازی به سمتی حرکت کند که نیازی به وضع قانون نباشد. جامعه باید به سمتی برود که به معنای واقعی کلمه، برای معلم ارزش قائل شود و معلم آزاری وجود نداشته باشد. پیشتر، معلمان دارای جایگاه و شأن والاتری نزد مردم بودند، ولی متأسفانه امروز، به دلیل مشکلات فرهنگی و تضادهای به وجود آمده، برخی دانش آموزان احترام پیشین را برای معلمان قائل نمی شوند.

به هر حال، من با وضع قانون برای دفاع مخالف نیستم، اما موضوع را چندان پررنگ نمی بینم. اینکه دانش آموز درصدد آزار معلم باشد، عمومیت ندارد. اتفاقاتی نظیر این مسئله، به ندرت پیش می آید که می توان آن را مدیریت کرد. به این صورت که فرهنگ عمومی جامعه از طریق رسانه ها، جراید و نهادهای فرهنگی کشور ساماندهی شود و پیش از این اقدام، وضع قانون در اصل مسئله تغییری ایجاد نخواهد کرد. اصولاً برخورد مستقیم با مسئله جواب نمی دهد. بخش آموزش و پرورش به کار فرهنگی نیاز دارد و آن هم عزمی ملی می طلبد. اولاً مسئولان باید نظام آموزش و پرورش را به عنوان یک ارگان تولیدکننده ببینند؛ نه مصرف کننده. در همه جای دنیا، تولید علم ارزش اول را دارد و بزرگ ترین صنعت، سرمایه گذاری روی علم و دانش است. اما در کشور ما با این مسئله، به شکل ضعیفی برخورد می شود. امیدوارم مسئولان به سمتی بروند که به معنای واقعی کلمه، ارزش و جایگاه معلم را برای جامعه مطرح کنند تا نیازی به وضع قوانین بسیار شدید نباشد. اما در حال حاضر، موافق تصویب قانون و تهیه منشوری هستم که از حقوق معلمان نه تنها در مقابل دانش آموزان، بلکه در همه ی زمینه ها دفاع شود.

ـ سؤال آخر، به نظر شما تشکل های صنفی، درباره ی رفع خشونت در جامعه چه نقشی دارند؟

ـ می توان کارهای پژوهشی انجام داد و از طریق سایت کانون های صنفی معلمان، آموزش هایی را به صورت مستمر ارائه داد. مثلاً اینکه ستونی درباره ی نفی خشونت نگاشته شود. افراد تأثیرگذار کانون های صنفی، می توانند در همایش هایی شرکت کنند و در این باره گفتگو کنند. همایش های پرسش و پاسخ دانش آموزان با فعالان صنفی برگزار شود؛ به طوری که به پرسش هایشان پاسخ های دقیق داده شود. دولت باید نخست برای کانون های صنفی، ارزش قائل شود و از آن ها راهکار بخواهد. متأسفانه دولت های نهم و دهم، به ویژه آقای محمود فرشیدی، رسماً اعلام کرد که تشکل های صنفی را به رسمیت نمی شناسد و به مرور زمان، به خاطر اعتراضات صنفی به وجود آمده، برخوردها حالت امنیتی پیدا کرد. فارغ از درست یا نادرست بودن این برخورد و آسیب شناسی هایی که باید صورت گیرد، حداقل دولت فعلی رویکرد بهتری در این زمینه دارد و تشکل صنفی را به رسمیت می شناسد. در امور تشکل ها، مشاور وزیر تعیین کرده و جلساتی به شکل مستمر برگزار می شود. پیشنهاد من این است که خود وزارتخانه از طریق مشاور وزیر در امور تشکل ها، جلساتی را ترتیب دهد تا کانون های صنفی با مسئولان عالی رتبه وزارتخانه دیدار کنند و نکات لازم را به آن ها گوشزد کنند. از مناطق مختلف به ویژه مناطقی که در آن التهاب و بحران زیاد است، گزارش هایی به گوش مسئولان برسد تا بدانند در آن مناطق چگونه رفتار کنند.

پیشنهاد مشخصم این است که وزارتخانه از طریق مشاور وزیر در امور تشکل ها، نماینده های کانون صنفی را به وزارتخانه دعوت کند و نتایج پژوهش های از پیش تعیین شده را از مناطق مختلف دریافت کند تا بر اساس آن، یک برنامه ریزی درازمدت صورت گیرد. این برنامه ریزی می تواند منحصر به این دولت نباشد. مثلاً می توان یک چشم انداز ده ساله را در نظر گرفت و روند تغییر در میزان خشونت را بررسی کرد.به خصوص که استقبال معلمان شهرستان ها ،به واسطه ی سیاست های دولت محترم و همکاری خوب جناب فانی با تشکل ها،به ایجاد تشکل های صنفی شدت و فزونی یافته است.

به نظر من، مدیریت سریع این مسئله امکان پذیر نیست؛ به دلیل اینکه آموزش و پرورش یا اصلاً دغدغه ی این موضوع را نداشته یا اگر داشته، چندان پررنگ نبوده است.

این که جناب فانی در مراسم ختم این معلم عزیز شرکت کرده اند گام های مثبتی بوده که از طرف وزارتخانه و شخص وزیر انجام شده، اما کافی نیست. این اتفاق تلنگری برای مسئولان، معلمان، دانش آموزان، خانواده ها و کل سیستم است تا به سمت جامعه ای برویم که در آن خشونت کمتر باشد.

انتهای پیام

دیدگاه شما