جماران ـ حسین سلطان زاده: کارنامه دکتر رضا قراخانلو با حضور در معاونت فرهنگی و آموزشی سازمان تربیت بدنی و همچنین ریاست کمیته ملی المپیک به بالاترین بخشهای ورزش در دهه گذشته ارتقاء یافت، اما او اکنون در دانشگاه است و برای دانشجویان تدریس میکند. علاوه بر آن چندی پیش و با تغییراتی که در دولت روی داد، از سوی وزیر علوم، به ریاست پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی وزارت علوم برگزیده شد.
پایگاه اطلاع رسانی جماران در این باره، گفتوگویی با وی پیرامون نگاه حضرت امام (ره) به ورزش و مجموعه مسئله های فرهنگی و مدیریتی در ورزش داشته که در پی می آید.
این گزاره امام خمینی امروزه در بسیاری از مجموعه ورزشی دیده می شود که «من خودم ورزشکار نیستم اما ورزشکارها را دوست دارم» (صحیفه امام،ج16،ص80) به نظر می رسد این شعار را نوعی ترغیب ورزش همگانی است، در حالی که جامعه ما هنوز راه زیادی تا تحقق این سیاست دارد.
این جمله امام دو قسمت دارد. آن قسمتی که میفرمایند: اما ورزشکارها را دوست دارم، نشان دهنده علاقه ایشان به ورزش و ورزشکاری است. در واقع میتوان گفت یک تشویق ورزشکاران از زبان حضرت امام بود. باتوجه به عظمت روحی و جایگاه رفیعی که حضرت امام داشتند. این نوع اظهار لطف امام، بسیار مشوق حوزه ورزش بود. آن اما این گزاره امام که میفرمایند "من خودم ورزشکار نیستم"، نوعی تواضع ایشان است. اتفاقا امام ورزشکار هم بودند.
بر اساس چه مدرکی این حرف را میگویید؟
حضرت امام فوتبالیست و والیبالیست نبودند ولی واقعیت این است. اما برای شخصی که در سن 90 سالگی هر روز چند برنامه منظم پیاده روی داشت را می توان یک عضو جامعه ورزشکاران همگانی محسوب کرد. علاوه بر این که ما به طور عملی و جدی تایید ایشان را برای حوزه ورزش داریم؛ میدانیم که امام در جوانیهایش تیراندازی، سوارکاری میکرده و طوری که از ایشان تعریف میکنند، شخص ورزیده و سالم و قبراقی بودهاند. برای سن حضرت امام از این بهتر و منظمتر، نمیتوان ورزش را تایید و تشویق کرد. اما از این جمله که عبور کنیم؛ حضرت امام در دیدارهایی که با ورزشیها داشتند، تاییدات ایشان از این حوزه، متقن و مشخص است. همانطور که میدانید ایشان بسیاری از قهرمانان را به حضور میپذیرفتند و وقتی که قهرمانان را میدیدند بسیار شاد میشدند. مثلا یکی از روزهایی که امام میخندیدند و و مزاحی میکردند روزهایی بود که ایشان ورزشیها را میپذیرفتند. اساسا تاکیدی که ایشان بر سیره حضرت رسول (ص) داشتند خود به نوعی دعوت ایشان بر ورزش بود چرا که موضوع ورزش بارها از سوی پیامبر و آموزههای دینی ما مورد تأیید قرار گرفته است و بر سلامتی تأکید دارد.
موضوع الگوپذیری جوانان از برخی چهرهها، از جمله چهرههای ورزشی، این زمینه را میطلبد که ورزشکاران، از نقاط قوت فرهنگی و شخصیتی برخوردار باشند، اما گاه شرایط کنونی و فضای فعلی عملا ناقض این پیش فرض است.
در بعد ایجابی، ما، توصیههای حضرت امام به رعایت اخلاق، تقوا و دیانت را بارها مشاهده میکنیم. این اصول شامل همه بخشها از جمله خانواده ورزش، اعم از ورزشکار و ورزش دوست و مدیران و مربیان ورزشی نیز میشود. اما اینکه به طور مشخص حضرت امام در مورد ورزش حرفهای، صحبتی را کرده باشند، چیزی در ذهنم نیست. ولی مشکلاتی که امروزه وجود دارد، اگرچه که ورزشکاران و جوانان ورزشی ما هم سهمی در آن دارند، و بالاخره آنها هم مسئول اعمال خودشان هستند، ولی واقعیت این است که بیشتر به نظام مدیریت، سیستم اداره کردن ورزش در کشور ما و حتی فراتر از از ورزش، به فضای اقتصادی و فرهنگی کشور باز میگردد. بنابر این اگر ما ناهنجاریهایی را در بعضی از بخشهای ورزش میبینیم، بیشتر ریشه در محیط ملی ما دارد که شامل اقتصاد و فرهنگ و مسایل سیاسی جاری در کشور است و در کنار آن به کم توجهی به این موضوعات در مدیریت ورزش ما به مفهوم عام کلمه باز میگردد.
مثلا اگر در باشگاهی مدیر و مربی، این حساسیتها را داشته باشند، آن خطاهای فرهنگی کمتر اتفاق میافتد. در حال حاضر میبینم بعضی از باشگاههای ما در مقایسه با باشگاههای دیگر مقیدتر و فرهنگیتر هستند. حتی یک ورزشکار زمانی که در باشگاهی خاص عضویت دارد کمترین خطا را دارد؛ اما زمانی که سال بعد باشگاه خود را تغییر میدهد تغییر رویه میدهد. بنابراین واقعیت این است که باید تا حد زیادی این موارد را وابسته به مدیریتها بدانیم.
ما نقل قولهای دیگری نیز از امام در باره ورزش داریم؟
بله. نقل قولهای زیادی از حضرت امام وجود دارد؛ مثلا " من امیدوارم که شما ورزشکارها ... به على- علیه السلام- اقتدا کنید"_ صحیفه امام،ج7،ص 262] و یا موارد مشابه دیگر. ما از امام در این خصوص عبارات متعددی را داریم که در محیطهای ورزشی نیز دیده میشود. اساس بحثی را هم که امام مطرح کردند موضوع غلبه بر نفس اماره بود و این را بزرگترین ورزش و مساله میدانستند. باید گفت که چارچوب کار در این خصوص روشن است و فکر میکنم ما همچون بقیه بخشهای مملکتمان تنها باید بر روی اصولمان حساستر و مراقبتر باشیم. از نظر مدیریتی هم دانشمندان، متخصصان و افراد متعهد باید در ورزش حضور داشته باشند. وقتی در ورزش افراد نااهل و غیر متخصص ورود میکنند؛ همین میشود که بر سرمان آمده است. حتی اگر آن آدمها در حوزههای دیگری بسیار موفق و ارزشی هم باشند، ولی چون ورزش را نمیشناسند، و هنگامی که مدیرعامل باشگاههای معروف ورزشی ما میشوند، میبینیم که نمیتوانند در این فضا، موفق باشند. مثلا یک فرد نظامی یا یک چهره شناخته شده دیگر که در محیط کار خودش وجهه قابل قبولی داشته، ولی هنگامی که به ورزش و مدیریت آن ورود میکند،
میبینید در مدیریتهایشان موفق نیستند. بنابراین این نوع مدیریت ها ناقض سیاست و اندیشه امام خمینی است.
به نظر شما چه باید کرد تا نیات حضرت امام در ورزش برآورده شود؟
مهمترین مساله این است که افرادی باید در ورزش مدیریت کنند که تعهد اخلاقی را داشته باشند، پاک دست باشند خوش نام باشند، و البته به همین میزان متخصص و آشنای به امور باشند.
به نظر میرسد یکی از مشکلات کنونی مدیران ورزشی، عدم شناخت از ورزش نیز باشد.
بدون تردید همین طور است؛ شاید برخی فکر کنند وقتی سخن از بخشهایی همچون مخابرات، هواپیمایی و وزارت نفت میشود، مسایل فنی اهمیت بالایی پیدا میکنند اما وقتی صحبت از ورزش میشود همه فکر میکنند که مدیریت در این بخش بسیار ساده است. این مساله، همان خطایی است که اتفاق میافتد. ورزشیها جامعهشناسی و روانشناسی خاص خودشان را دارند؛ ورزش چارچوبهای ارزشی خاص خودش را دارد. کار ارزشی در ورزش میتوان انجام داد، اما مدل کار ویژه است. بنابراین، میبینیم که برای ورزش، جامعهشناسی، روانشناسی و تاریخ ورزش تعریف میشود. زمانی که این موارد مورد توجه قرار نگیرد، زمینه ساز موارد و معضلاتی میشود. به طور مثال، پول که با هدف کمک و نجات بخشی به ورزش آمده، تبدیل به بزرگترین معضل ورزش و عامل آسیب رسان و مخرب میشود. زیرا مدیریت این پول در فضای ورزش تخصص میخواهد؛ که ما نداریم و تبدیل به مشکلات میشوند.
در این خصوص باید به تبعاتی که موضوع برد و باخت به دنبال دارد، نیز اشاره کرد.
موضوع برد و باخت و پیروزی و شکست در ورزش مفهوم خاصی دارد. متاسفانه وقتی که این مفهوم درک نمیشود، مدیرعامل باشگاه میخواهد به هر قیمتی برنده شود؛ حتی به قیمت خلاف مالی و دروغ و دغل و.... این ورزش نیست. و این باعث میشود مربی ورزشی برای رضایت مدیر خود، دست به هر کاری میزند. به طور خلاصه باید گفت ورزش به عنوان یک نیاز بشری، چارچوبها و تعاریف خاص خودش را دارد و آدمهای اهل باید در بخش مدیریتی آن قرار بگیرند.
البته موضوع دیگری نیز در میان است! اگر ما یک برنامه نود پزشکی، نظامی یا اقتصادی یا سیاسی داشته باشیم، فکر میکنید مسایل و کوتایی های آنها کمتر از ورزش است؟!! خوب است که برنامههای 90 را در این زمینه ها هم داشته باشیم.
چه پیش آمد که باشگاههای ورزشی ما به سمت چنین مدیرانی رفتند؟ مدیرانی که با حضورشان در این عرصه، هم سابقه مدیریت خود را زیر سوال بردند، هم باشگاهها یا فدراسیونها را خراب کردند و هم مردم و تماشاگران را ناامید؟
به نظر من در این جا نقش مسئولان رده بالای کشور، دولت و مجلس بسیار مهم است که در حوزه ورزش زمینهای را فراهم کنند که اهل ورزش بتوانند به جامعه خدمت کنند و به پیشبرد کشور کمک کنند. بنابراین نقطه شروع، دولت، مجلس و مراکز سیاستگزاری حتی بالاتر از اینهاست. اما در درون خانواده ورزش نیروهای بسیار خوبی تربیت شدهاند. انقلاب ما در تامین منابع انسانی متخصص در ورزش در کنار سایر موارد گامهای بزرگ برداشت. ولی این نکته تلخ را هم به عنوان نقد از درون نیز باید بگوییم که در اینکه تفکر علمی و تخصصی توسط انسانهای خوشنام و پاک دست، در ورزش جاری و ساری شود، دارای مشکل هستیم.