از دیرباز دو حادثه در کشور ما توانسته تاثیرعمیقی درجامعه، ارزشها و فرهنگ و روابط بین فردی و به ویژه انسجام اجتماعی بگذارد و اگر این مناسبتها وجود نداشت چه بسا هویت ایرانی ما تاکنون بارها مخدوش شده و چیزی از آن باقی نمیماند.
اولین مناسبت دیرینه کشور ما که پیوسته در طول زمان جریان داشته و دارد؛ نوروز است. نوروز فصل رویش، کوشش و شادی است و کارهای مردم دراین زمان شباهت بسیاری به یکدیگر پیدا میکنند. در این ایام مردم به رغم وجود تفاوتها در انجام اموری با هم مشترک هستند و تعامل زیادی با هم برقرار میکنند به همین دلیل در چنین ایامی یک نوع پیوند و همبستگی اجتماعی در بین مردم دیده میشود. مناسبت دیگر که زمینه همبستگی اجتماعی را فراهم میکند، مسئله عاشورا است البته تفاوت بسیاری با نوروز دارد اما از منظر اجتماعی شباهت جدی با هم دارند. مدت زمان زیادی از واقعه عاشورا گذشته است اما عزاداری برای آن واقعه موجب میشود که افراد فعالیتهای روزانه خود را رها کرده و درگیر فعالیتهای عزاداری شوند. عزاداری بستری را فراهم میکند تا افراد ضمن نزدیک شدن به یکدیگر جمعگرایی و همبستگی را جایگزین منفعتگرایی و فردگرایی کنند.
جامعه در ایام غیراز محرم با این مسئله، زیاد مواجه می شود که افراد خارج از جمعهای کوچک خانواده به سرعت با یکدیگر درگیرشده و دربرابر هم قرار میگیرند. این مسئله از جمله مسائلی است که همواره ما را رنج داده است که چرا مردم علیرغم جوشش و پیوستگی در عرصه خصوصی و عمومی اینقدر با هم بیگانه شده و نسبت به هم نامهربان میشوند. با این حال، در ایام عزاداری عرصه عمومی تحول بنیادی را تجربه میکند. ما بارها مشاهده کرده ایم که آدمهایی که همدیگر را طرد میکردند دراین ایام، درهای خانه خود را بر روی آشنا و غریبه باز میگذارند و همه تمایل به ایثار و فداکاری دارند به عبارت بهتر دراین دوران، مردم اگر چیزی داشته باشند به همدیگر میدهند و از هم دریغ نمیکنند.
در چنین شرایطی رابطه صمیمانه با حضور در هیئتهای عزاداری و تکیهها تقویت میشود. مهمترین برکت ایام عزاداری برای محرم این است که همبستگی اجتماعی در جامعه ایران علیرغم تفرقها و تفردها تقویت میشود. به عبارتی، مردم یک سال دیگر بیمه میشوند. درچنین شرایطی، انسان حس میکند که با وجود ناکامی و مدیریت ناکارآمد در عرصه عمومی، این شرایط برای مردم فراهم می شود که بار دیگر در کنار هم قرار بگیرند و همین قرار گرفتن مردم در کنار هم، حس خوبی را برای انسان به ارمغان میآورد.
این احساس خوب، از آثار و پیامدهای بزرگداشت روزهای تاسوعا و عاشورا است که توسط پیشینیان ما پیش گرفته شده و باعث همبستگی اجتماعی بیشتر برای مردم شده است. با این حال، نسل ما نتوانسته است چیزی به آن بیافزاید در حالی که هر اقدامی در این راستا شگون و برکت زیادی به همراه دارد. امید است عرصه عمومی که در این روزگار از وضعیت بدی برخوردار است، بتواند شرایط بهتری را تجربه کند. البته تحقق این مهم به برنامهریزی جدی نیاز دارد و در این میان باید ارزیابی را از خود شروع کرد که هریک از ما چقدر توانسته است چیزی به این واقعه بزرگ بیافزاید و آیا توانسته همبستگی مردم را تقویت کند یا خیر.