جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

نگاهی به اردوهای جهادی- ۱

گاهی تاثیر فعالیت فرهنگی در اردوهای جهادی بیشتر از فعالیت های عمرانی است

کد خبر: ۳۱۷۳۰

اشاره: از سال 1368 که یک جمع خودجوش 28 نفره از فارغ التحصیلان یکی از دبیرستان های تهران در بهمن و اواخر اسفند 68 به مناطق جنگ زده آبادان سفر کردند، تا به امروز که طبق گفته مسئولین بسیج دانشجویی، سالانه بیش از دوهزار اردوی جهادی در سراسر کشور فعالیت دارند، وجود و فعالیت این اردوها درکنار تشویق های بسیار، با تردید های متعددی هم همراه بوده است. اردوهای جهادی، متشکل از افرادی در رده سنی نوجوان یا جوان با سازمان دهی های مختلف، عموما با هماهنگی سازمان ها و استانداری های مختلف، دو کار عمده در منطقه انجام می دهند: یا عملیات عمرانی که به ساخت و ترمیم منازل، مراکز بهداشتی و خدماتی و ساختمان های صنعتی و کشاورزی ختم می شود و یا فعالیت فرهنگی که به ترویج و توسعه آموزشی و پرورشی در حوزه های مختلف اخلاقی، دینی، بهداشتی، اجتماعی و حتی کارآفرینی منتهی می گردد. پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، تلاش می کند طی مصاحبه ها و میزگردهایی گوشه ای از تلاش این جوانان جهادگر را از زبان خود آنها در معرض دید قرار دهد. متن زیر گفت و گوی جماران با سرکار خانم ریحانه صارمی است که تاکنون تجربه شرکت در اردوهای جهادی مستقل و دانشجویی و مسوولیت فرهنگی یکی از این اردوها را بر عهده داشته است:

شما مسئول فرهنگی و بخش بانوان یکی از اردوهای جهادی بودید. سابقه شما در اردوها جهادی تا چه اندازه ای است؟ تا به حال با چه گروه ها و به چه مناطقی سفر کرده اید و کارتان به عنوان کار فرهنگی چیست؟

من چهار دوره سابقه شرکت در اردوهای جهادی و فعالیت در بخش فرهنگی آن را دارم. در این چهار دوره اردوی جهادی ما در روستای باغلق (خراسان شمالی)، بخش درح (خراسان جنوبی)، روستای زیارت (بوشهر) و بخش خاروانا (آذربایجان شرقی) برگزار شد. فعالیت فرهنگی تعریف شده ما در اردوهای جهادی در وهله اول به منظور ارتباط برقرار کردن با مردم روستاست. در خلال این ارتباط، دو طرفِ رابطه هم از یکدیگر نکات زیادی را یاد می گیرند، هم مسائل زیادی را به هم آموزش می دهند. از زمانی که یک تیم با هدف برگزاری اردوی جهادی وارد یک منطقه می شود، خواه ناخواه این ارتباط را با اهالی منطقه برقرار می­کند و اثرگذاری فرهنگی ای با خود به همراه می آورد. هدف کار فرهنگی این اردوها، سامان دادن به این ارتباط و اثرگذاری است.

تیم شما دقیقا به دنبال چیست و معنای کار فرهنگی را چه می داند؟

همانطور که فعالیت عمرانی گروه­های جهادی نوعی پاسخگویی به نیازهای مادی ساکنین روستاست، فعالیت فرهنگی هدف خود را نیازهای معنوی روستاییان قرار می­دهد. مخاطب فعالیت فرهنگی ذهن و روح افراد است. نکته حائز اهمیت در فعالیت فرهنگی شناخت این نیازها و پاسخگویی صحیح به آن است.

یکی از دغدغه های اصلی بخش فرهنگی ما این است که نگاه شهری خود را در روستا اعمال نکنیم. مسأله شهری برای روستاییان نیافرینیم و پاسخ های غیرقابل درک به نیازهای آنها ندهیم. این دغدغه ما در راستای همان هدایت ارتباط است که پیشتر به آن اشاره کردم. در نتیجه فعالیت ما چند محوریت دارد. محوریت نخست ما برقراری ارتباطی با احترام و محبت است، ارتباطی همدلانه که شکاف نگاه فرادست-فرودست را پوشش دهد و عزت نفسی به اهالی روستا انتقال دهد. محوریت دوم ما انتقال برخی مفاهیم اخلاقی-اجتماعی پایه است که فارغ از نگاه فرهنگی، قابل تعمیم است. این مفاهیم شامل مورادی همچون احساس مسئولیت، اتحاد، صبر و توکل، نوع دوستی، خلاقیت، اتکا به نفس و ... می شود. محوریت سوم ما ایجاد تجربه ای لذت بخش و اثرگذار در خاطر افراد است. در طی فعالیت های فرهنگی سعی ما بر این است که از طرق مختلف و بسته به مخاطب همه این محوریت ها را تحت پوشش قرار دهیم.

اثرگذاری کار خود را تا چه اندازه می بینید؟

اثر گذاری کار فرهنگی مسأله ای غیرقابل تشخیص است. خصوصا در بازه کوتاهی که اردو برگزار میشود. آنچه که ما عموما در بازخوردهای ساکنین می بینیم آن است که مفاهیمی که ما قصد انتقال آنها را داشته ایم، منتقل شده اند و پیام مد نظر ما توسط آنان دریافت شده است. اما اینکه تا چه اندازه دوام داشته باشد مسأله ای است که سنجش متفاوتی می طلبد. با این وجود من معتقدم که وظیفه ما صرفا انتقال این پیام به طور صحیح است به طوری که در محتوای آن در ذهن فرد نقش ببندد و همه ابعاد آن را در بر بگیرد. به اعتقاد من در کار فرهنگی روا نیست که برای تبعیت از این پیامِ منتقل شده تدابیری چیده شود. تصمیم با خود فرد است که بخواهد به آن تن دهد یا از توجه به آن سر باز بزند.

بعضی ها معتقدند حضور شما بچه شهری ها در مناطقی با فرهنگ بسته و قوام یافته می تواند تبعات منفی و آسیب های جدی به بار بیاورد و یا حداقل تهاجم فرهنگی بی صدایی را تشدید می کند. خود این امر که بچه اصطلاح بچه شهری ها برای کار فرهنگی بالاتر از بچه روستایی ها قرار می گیرند هم قابل تامل است.

به نظر من حساسیت کاملا به جایی است. اردوهای جهادی ما از آن جهت که اعضایشان عمدتا دانشجو و پایتخت نشین هستند، توان تأثیرگذاری بیشتری در روستا دارند. اگر این تأثیرگذاری هدایت نشود می تواند منجر به آسیبهایی بشود که شما از آن با عنوان تهاجم فرهنگی یاد کردید. در رابطه روستاییان و دانشجویان ناخواسته رابطه فرادست و فرودستی وجود دارد که مسأله را پیچیده می کند. اما اعتقاد ما بر این است که می توان از این قدرت تأثیرگذاری در جهت های مثبتی بهره گرفت. برای مثال حتی در جهت از بین بردن خود این رابطه فرادستی و فرودستی. به اعتقاد من یک روستایی دیر یا زود در ارتباط با شهرنشینان و یا پایتخت نشینان قرار خواهد گرفت، از طریق مدرسه و دانشگاه و یا حداقل سفر. این ارتباط غیر قابل اجتناب است، همانطور که ارتباط کشورها غیرقابل اجتناب است. ترس از تهاجم فرهنگی نباید ما را به پاک کردن صورت مسأله سوق دهد، بلکه نحوه این ارتباط باید هدایت شود. فعالیت های فرهنگی اردوهای جهادی، ضمن اینکه سعی دارند این ارتباط را در فضایی سالمتر و برابرتر برقرار کنند، شناختی به مردم روستا می دهند که با استفاده از آن شناخت آن­ها بتوانند مواجهه های بعدی خود را، خود سمت و سو دهند. و البته این مسأله تنها یکی از دستاوردهای فعالیت فرهنگی است.

فکر می کنید خانم ها برای کار فرهنگی مزیتی نسبت به آقایان دارند و یا صرفا سختی کار عمرانی و خانه سازی آنها را به سمت کار فرهنگی سوق می دهد؟

در سوال شما این پیش فرض نهفته است که فعالیت عمرانی ارجح بر فعالیت فرهنگی است، و اگر کسی فعالیت فرهنگی را بر فعالیت عمرانی ترجیح دهد یا توان خاصی در این زمینه دارد که در فعالیت عمرانی ندارد، یا توان انجام فعالیت عمرانی را ندارد. در حالی که به نظر من اهمیت فعالیت فرهنگی در روستا بسیار بالاست و بعضا بسیار بیشتر از اثرگذاری فعالیت های عمرانی است. اما اگر سوال شما را اینگونه تغییر دهیم که فعالیت فرهنگی برای خانم ها بهتر است یا آقایان جواب من این است: انتخاب نوع فعالیت فرهنگی به مخاطبین بستگی دارد. فعالیت فرهنگی هم برای خانم ها و هم برای آقایان روستا امری مثبت است اما عمدتا خانم های روستا از آنرو که خانه دار هستند و در بسیاری موارد، دیگر قالیبافی و کشاورزی و امثال آن را نمی کنند، در مقایسه با آقایانشان زمان آزادتری دارند و بیشتر از برنامه ها استقبال می کنند.

تلخ ترین و زیبا ترین چیزی که در مراوده با بچه ها و اهالی روستا دیده اید و در تجربه های مختلف شما تکرار شده است چیست؟

در کل مسأله تلخی در خاطرم نیست. همانطور که قبلا هم اشاره کردم سبک مراوده ما با روستاییان از نوع آموختن و تعلیم است. بسیاری از مسائلی که در روستا هست عضوی از زندگی آن­هاست و رویکرد من به شخصه آن است که این مسائل را، بیش از آن حد که در ذهن خود روستاییان پررنگ است، برای خود بااهمیت نکنم. اگر پرخاش باشد یا محبت از آن حیث که عنصری فرهنگی است سعی می­کنم به یک چشم به آن نگاه کنم. اگر فقر باشد یا بلایی طبیعی مادامی که خود روستاییان به راحتی با آن کنار می­آیند من نیز آن را می­پذیرم. امکان این تأثرپذیری را من زمانی در خود می بینم که شناختی کامل و جامع از فرهنگ و زندگی روستا پیدا کنم، متأسفانه تا کنون در این سفرها نتوانسته ام به این حد از شناخت برسم. زیباترین چیز حسرتی است که هر بار در پایان اردوها با خود می برم. حسرت مانند آن­ها نبودن و با آن­ها نبودن.

بزرگترین مساله و مشکل شما در اردو و با مسئولین اردوها چیست؟ مثلا بعضی ها می گویند فضای اردوها پسرانه است و رابطه مسئولین اردو با دخترها خوب نیست. اگر تایید می کنید این را بخاطر مذهبی بودن آنها می دانید؟ اصلا این «خوب نیست» یعنی چه؟

من با گسترده بودن این مسأله اینطور که شما مطرح کرده اید موافق نیستم، با این حال یکی از مشکلات ما در اردو آن است که معمولا در اردوهای جهادی فعالیت فرهنگی به عنوان فعالیتی غیرضروری و اضافه مورد توجه قرار می گیرد و آنچنان که باید و شاید به آن توجه نمی شود. دلیل چنین نگاهی این است که اردوهای جهادی با فعالیت عمرانی آغاز شده اند و فعالیت های دیگر مانند فعالیت فرهنگی بعدا به برنامه های اردوهای جهادی اضافه شده است. به نظر می رسد اگر فعالیت های فرهنگی تأمل شده و برنامه ریزی شده اجرا شوند، فعالیت فرهنگی می تواند جایگاه خود را در اردوهای جهادی تثبیت کند.

انتهای پیام

دیدگاه شما