طرح هدفمند کردن یارانه ها هرچند توسط بسیاری ازکارشناسان اقتصادی مورد تایید قرار گرفت اما از همان زمانی که استارت این کارزده شد بسیاری نسبت به تبعات سو اجرای این طرح ابراز نگرانی کردند. به باور بسیاری از کارشناسان حوزه سلامت افزایش قیمت ها درگام اول زمینه حذف غذاهای اساسی را فراهم کرد به گونه ای که بسیاری از شهروندان ناخواسته برخی از اقلام غذایی که فاقد فوریت بودند را حذف کردند .
بعد از دو سال از اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها مصرف شیر درکل کشور 14 درصد کاهش یافت و مردم اقبال کمی نسبت به خرید این کالا از خود نشان دادند. این مساله با واکنش وزارت بهداشت روبرو شد. دفتربهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اعلام اینکه شیر نباید از سبد غذایی خانوارها حذف شود نسبت به تبعات حذف شیر هشدار داد و آن را بستر ساز کوتاهی قد نسل آینده معرفی کرد.
دکتر زهرا عبداللهی رییس دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت ضمن هشدار نسبت به تبعات این کاهش در گفتگو با جماران اظهار داشت: بررسیهای انجام شده در سال گذشته این مساله حکایت می کند که به دنبال افزایش قیمت شیر خرید آن از سوی مردم به میزان 14 درصد کاهش یافته است.
*ریزش مشتری
افزایش قیمت شیر ریزش مشتری را بدنبال داشت این امر چندان غیر مترقبه نبود و از همان ابتدا کارشناسان این مساله را پیش بینی می کردند. هومان امیری مدیرعامل اتحادیه صنایع لبنی پاستوریزه استان اصفهان نیز به ریزش مشتری پس از اجرای قانون هدفمندی یارانهها و گران شدن شیردرطول سالهای اخیر اشاره کرد و گفت : هنوز آماری از ریزش مشتری در سال جاری نداریم اما فروش شیر به کارخانه ها 22 درصد افت داشته است.
دکتر مجید حاجی فرجی رییس انستیتو تحقیقات تغذیهای و صنایع غذایی کشور هم با ابراز نگرانی از حذف تدریجی شیر و مواد لبنی از سبد غذایی اقشار کمدرآمد در پی افزایش قیمت شیر اظهار داشت: رویکرد سیاستگذاران به این مقوله به گونهای باشد که شیر، لبنیات و پروتئینهای مورد نیاز تامین شود تا جامعه به سمت حذف این اقلام از سبد غذایی و در نتیجه جایگزین کردن مواد غذایی نامناسب حرکت نکند. متاسفانه اگر بازار این اقلام غذایی ضروری کنترل نشود، باید انتظار داشته باشیم در آینده عوارضی نظیر سونامی بیماری پوکی استخوان، عدم رشد کافی کودکان، بروز اختلالات خلقی و جسمی به سراغ ما بیاید.
وی در ادامه افزود: با توجه به مباحثی نظیر مشکلات استخوانی در میان مردم، رشد کودکان و نوجوانان، پوکی استخوان در میانسالان و سالمندان و از سویی مشکل کاهش شدید ویتامین «د» میتوان گفت کاهش مصرف شیر موجبات شیوع عوارض بالینی را فراهم میکند. ما بر این باوریم که در اجرای قانون هدفمندسازی یارانهها که قانونی مترقی است، نباید اقلام اساسی که نیاز افراد را تامین میکنند از سبد غذایی خانوار حذف شوند. باید توجه داشت که علاوه بر کلسیم، بخشی از نیاز روزانه افراد به پروتئین از طریق لبنیات تامین میشود که متاسفانه قیمت این مواد غذایی هم بالا رفته است؛ از این رو باید هرچه زودتر تدابیر لازم اتخاذ شود تا مانع از حذف این اقلام از سبد غذایی خانوار شد.
چرا باید شیر مصرف کنیم؟
شیریکی از منابع با ارزش و اصلی در هرم غذایی است و بدن انسان پس از گروه غلات، میوه و سبزیجات به این منبع غذایی نیاز دارد. دکتر زهرا عبداللهی، رییس دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، شیر را منبعی مهم در تامین کلسیم و پروتئین مورد نیاز بدن خواند و افزود: مصرف این ماده غذایی مهم جهت جلوگیری از پوکی استخوان مطرح است. در شرایطی که اکنون هم در زمینه پوکی استخوان با مشکلاتی مواجهیم، ادامه روند کنونی کاهش مصرف شیر میتواند بار بیماریها و شکستگیهای استخوانی را افزایش دهد و هزینههای مراقبتی زیادی را به دنبال داشته باشد. مصرف نکردن شیر اگر جبران نشود، در اولین قدم به تامین نشدن کلسیم و بروز ضعف اسکلتی منجر میشود. کلسیم به همراه فسفر و ویتامینهای ب و ث از منابع اصلی تشکیل اسکلت هستند.
گفتنی است علاوه بر مشکلاتی که کمبود کلسیم برای اسکلت و دندانها ایجاد میکند، نقصان در دریافت این ماده میتواند به بروز تحریکات عصبی و گرفتگی عضلات منجر شود و ضربان قلب را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
دکتر محراب مرزبان، جراح و فوق تخصص قلب نیز به مصرف برخی از مواد غذایی برای کاهش اثرات نامطلوب ریزگردها اشاره کرد وبه ایسنا گفت: خوردن شیر کمچرب میتواند اثرات منفی ریزگردها را کاهش دهد و از ورود آنها به خون جلوگیری کند.
*مصرف سرانه
در این میان یک سوال مهم مطرح می شود و این سوال آن است که سرانه مصرف شیر در ایران چقدر است؟
مهرنوش امجدی دبیر فدراسیون بینالمللی شیر ایران با اشاره به اینکه آمار و اطلاعاتی از میزان دقیق تولید شیر در ایران وجود ندارد، میگوید: براساس برخی گزارشهای منتشر شده سرانه مصرف شیر در ایران کمتر از 100 کیلوگرم است. در حالی که سرانه مصرف شیر در دنیا از 160 به 195 کیلوگرم رسیده است.
وی با اشاره به اینکه ایران با وجود سابقه بیش از سه دههای عضویت در فدراسیون بین المللی شیر هنوز «خانه شیر» ندارد، میگوید: طرح ایجاد خانه شیر در ایران از چند سال پیش در مجلس مطرح شده اما هنوز به نتیجهای نرسیده است.
او با اشاره به این که تمامی کشورهای مطرح در تولید شیر دارای خانه شیر هستند، میگوید: متاسفانه در زمینه آمار مربوط به تولید شیرهیچ مرجع دقیقی وجود ندارد؛ به طوری که مرکز آمار ایران یک عدد درباره تولید شیراعلام کرده و وزارت جهاد با اختلاف چند میلیون تنی عدد دیگری را به عنوان میزان تولید شیر کشور اعلام میکند.
*سخن آخر
سرانه مصرف شیر در ایران بسیار کمتر از کشورهای دیگر است و با افزایش هزینههای تولید شیر که افزایش قیمت شیر برای مصرفکننده را به دنبال دارد در آینده نزدیک شاهد کاهش بیشتر مصرف این ماده با اهمیت و گسترش بیماریهای استخوانی خواهیم بود. اما گذشته از بحث توان مالی و قیمت شیر نمیتوان تغییر سبک زندگی افراد جامعه را هم نادیده گرفت؛ چرا که افراد تمایل بیشتری به نوشیدنیهای قندی غیرمفید نظیر نوشابه، آبمیوه و.. نشان میدهند و آمار مصرف این مواد در سالهای اخیر از کاهش مصرف با وجود افزایش قیمتها خبر میدهد.