فرازهایی از فرمایشات امام خمینی(س) به مناسبت فرخنده میلاد کریم اهلبیت:، حضرت امام حسن مجتبى(ع) و هفته اکرام به شرح ذیل است:
احادیثى در خصوص ارزش و اهمیت انفاق
۱. در آیه شریفه وارد است: «لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتّى تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّونَ» یعنی
هرگز به خوبى نایل نشوید، مگر آنکه در راه خداوند انفاق کنید از آنچه دوست مى دارید.»
... در حدیث است که حضرت امیرعلیه السلام، جامهاى خریدارى فرمود و از آن خوشش آمد و آنرا صدقه داد و فرمود: شنیدم رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مىفرمود: "کسىکه اختیار کند غیر را بر خودش، خداوند بهشت را روز قیامت براى او اختیار کند و کسى که دوست داشته باشد چیزى را، پس آنرا براى خدا قرار دهد، خداى تعالى روز قیامت فرماید: بندگان به یکدیگر جزا مىدادند به معروف و من جزاى تو را امروز بهشت دهم.
و روایت شده که یکى از اصحاب، وقتى همین آیه شریفه وارد شد، یک باغى داشت، بین خویشاوندانش قسمت کرد و آنرا از همه اموالش بیشتر دوست داشت. پس رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: «خوشا به حال تو! خوشا به حال تو! که این حال سودمندى است براى تو».(۱)
۲. ... «ما اتخذ الله ابراهیم خلیلا الا لاطعام الطعام»
جابر گوید: شنیدم رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مى فرمود: نگرفت خدا ابراهیم را دوست، مگر براى خورانیدن طعام و نمازکردن در شب و حال آنکه مردم خواب بودند.(۲)
۳. بالاتر از ۷۰ حج و ...
در روایت است که... اگر کسى اهل بیت مسلمى را کفایت کند، گرسنگى آنها را رفع کند و بدن آنها را بپوشاند و آبروى آنها را حفظ کند، از هفتاد حج محبوبتر است، با آنکه یک حج از هفتاد عتق رقبه بالاتر است، با آنکه در عتق رقبه وارد است که هر کس بندهاى را آزاد کند، خداوند به هر عضوى از آن، عضوى از او را از آتش جهنم آزاد فرماید.(۳)
۴. دوست داشتم براى خودْ پیش فرستم
... براى جناب ابوذر غفارى میهمانى آمد. فرمود به او ... از برای من شترهایى است، برو بهترین آنها را بیاور. میهمان رفت و یک شتر لاغرى آورد. ابوذر فرمود: به من خیانت کردى. گفت بهترین شترها شتر فحل بود، به یادم آمد روز احتیاج شما را به سوی آن ابوذر فرمود: روز احتیاج من به آن روزى است که مرا در قبر مىگذارند، با آنکه خداى تعالى فرماید: «هرگز به برّ و نیکویى نرسید، مگر آنکه انفاق کنید آنچه را دوست مىدارید» و فرمود در مال سه شریک است: یکى قدر است که فرقى نکند پیش آن که خوب یا بد ، آنرا ببرد به هلاکنمودن. دوم وارث است که منتظر مردن تو است و تو [یعنى میهمان] سومى آنهایى. پس اگر توانستى که عاجزتر از آنها نباشى، نباش. خداى تعالى فرماید: «لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتّى تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّونَ» و این شتر محبوب بود پیش من در بین اموالم، پس دوست داشتم براى خودم پیش بفرستم.(۴)
۵. ... «لیس شىء أثقل على الشّیطان من الصّدقة...»
ابن سنان گوید: فرمود حضرت صادق(علیه السلام): هیچچیز گرانتر نیست بر شیطان از صدقه بر مؤمن. و آن واقع شود در دست پروردگار تبارک و تعالى، پیش از آنکه واقع شود در دست بنده.(۵)
چرا «لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّون»؟
... دیلمى در ارشاد القلوب از حضرت امیر المؤمنین علیه السلام روایت کند که رسول اکرم صلّى اللَّه علیه و آله فرمود: «در شب معراج خداى تعالى فرمود: «اى احمد، اگر بندهاى نماز اهل آسمان و زمین را بخواند و روزه اهل آسمان و زمین را بگیرد و چون ملائکه طعام نخورد و جامه عابدان را بپوشد پس از آن در قلب او ببینم ذرّهاى از حبّ دنیا یا سمعه آن یا ریاست آن یا اشتهار آن یا زینت آن، با من مجاورت نمىکند در منزلم و از قلب او محبّت خود را بیرون مىکنم و قلب او را تاریک مىکنم تا مرا فراموش کند و نمىچشانم به او شیرینى محبّت خود را.»» «91» پر واضح است که محبّت دنیا با محبّت خداى تعالى جمع نشود. و احادیث در این باب بیشتر از آن است که در این اوراق بگنجد. و چون معلوم شد که حبّ دنیا مبدأ و منشأ تمام مفاسد است، بر انسان عاقل علاقمند به سعادت خود لازم است این درخت را از دل ریشه کن کند. و طریق علاج عملى آن است که معامله به ضدّ کند: پس اگر به مال و منال علاقه دارد، با بسط ید و صدقات واجبه و مستحبّه ریشه آن را از دل بکند. و یکى از نکات صدقات همین کم شدن علاقه به دنیا است، و لهذا مستحبّ است که انسان چیزى را که دوست
مىدارد و مورد علاقهاش هست صدقه دهد، چنانچه در کتاب کریم الهى مىفرماید: لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّون. (۶)
... انسان با علاقه مندى و محبت به مال و منال و زخارف دنیویه بزرگ شده است و تربیت گردیده و این علاقه در اعماق قلب او جایگزین گردیده. و منشأ بیشتر مفاسد اخلاقى و اعمالى، بلکه مفاسد دینى، همین علاقه است... پس اگر انسان به واسطه صدقات و ایثار بر نفس، این علاقه را بتواند سلب کند یا کم کند، البته قطع ماده فساد و جرثومه قبایح را کرده، و طریق نیل به حصول معارف و انقطاع به عالم غیب و ملکوت و حصول ملکات فاضله و اخلاق کامله را براى خود مفتوح نموده. و این یکى از نکات بزرگ انفاقات مالیه واجبه و مستحبه است.(۷)
در فواید و کثرت صدقه دادن
«فرمود حضرت صادق، علیه السلام، که حضرت رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرمود: زمین قیامت آتش است، مگر سایه مؤمن و جوار آن که صدقه او را سایه اندازد و حفظ نماید.» و در روایت است که «صدقه را خداى تعالى تربیت فرماید مثل شماها که بچه شتر را تربیت مىکنید. و اگر نصف خرما صدقه دهید، خداى تعالى آن را تربیت مىفرماید و در روز قیامت آن را مىدهند به بنده در صورتى که مثل کوه احد یا بزرگتر از آن است.» و از این قبیل حدیث بسیار است. و در احادیث کثیره وارد است که صدقه مردنهاى بد را دفع مىنماید،و روزى را نازل مىکند، و قرض را ادا مىکند، و عمر را زیاد کند، و هفتاد طور مردن بد را دفع کند، و خداى تعالى عوض آن را از ده تا صد هزار عطا فرماید، و اسباب زیادت مال گردد، و در صبح هر کس صدقه دهد، از بلاهاى آسمانى در آن روز ایمن گردد، و اگر در اوّل شب بدهد، از بلاهاى آسمانى در آن شب ایمن باشد، و مداواى مریضها با صدقه شود (۸)
در ...حدیث ... می فرماید«در صدقه، جهد کن تا گمان کنى که اسراف کردى، با آنکه اسراف نکردى. [از این مطلب]ظاهر شود که مطلوب در صدقه، کثرت آن است و به هر اندازه رسد، اسراف نیست.
در حدیث(۹) است که حضرت امام حسن مجتبى، سلام الله علیه، سهمرتبه قسمت کرد اموال خود را با فقرا به طور تنصیف ، حتى اگر داراى دو جفت نعلین ... یا دو ثوب بود، تنصیف فرمود.
این[گونه] احادیث منافات ندارد با احادیثى که دلالت کند بر آنکه کثرت صدقه به قدرىکه معیشت بر عیال سخت شود، ... اسراف است و خداوند دعاى کسى را که انفاق کند و براى معیشت خود و عیالش چیزى نگذارد، قبول نفرماید و در حدیث است که افضل صدقه، صدقهاى است که از زیادت کفاف باشد.
وجه عدم منافات، آن است که کثرت و جهد در صدقه لازم نیست به قدرى باشد که موجب سختى بر عیال شود. چه بسا اشخاصى که نصف مال یا بیشتر آنرا صدقه دهند و کفاف خود و عیال آنها محفوظ ماند، بهطورىکه در ضیق معاش و سختى نیفتند.(۱۰)
سرمشق براى همه
[امیرالمؤمنین(ع)] مثل سایر عملهها کار مىکرد... کار مىکرد و وقف مىکرد. همانروزىکه با او بیعت کردند، بیل و کلنگش را برداشت و رفت سراغ کارى که انجام مى داد ... یک چشمهاى را مىخواست حفر کند، [وقتى] خودش با دست خودش حفر کرد. وقتی[آب] در آمد ... [براى فقرا وقف کرد].(۱۲)
کارشان باید سرمشق باشد براى همه ما.(۱۳)
حمل مخفیانه غذا بر دوش حاکمِ...!
در حدیث است که هفت طایفه است که خداى تعالى در پناه خودش آنها را حفظ فرماید، در روزىکه پناهى جز پناه او نیست. یکى از آنها کسى است که صدقه بدهد و پنهان کند، حتى آنکه دست راست او نفهمد آنچه دست چپش انفاق کند.(۱۴)
بزرگتر(ین) مرد عالم بعد از رسول الله(ص)، حضرت امیر(ع)، آن وقتىکه خلافت (مملکتى) چندین (برابر) مملکت ایران (را بر عهده) داشتند، از مصر و تمام عربستان و عراق و ایران و مقدارى از اروپا زیر سلطه ایشان بود، وقتىکه ما رفتار همچو سردار بزرگ (را) ملاحظه مىکنیم، (مىبینیم که) شبها بهطورىکه نقل شده است، تنها، دور مىگردیدند و بر دوش مبارکشان غذا حمل مىکردند (و بین) اشخاصى که یتیم بودند، فقیر بودند، تقسیم مىکردند و این معلوم نبود، الا بعد از اینکه شهید شدند.(۱۵)
آنچه اهمیت دارد، «على حبه» است
آنچه در نزد خدا ارزشش از همه بالاتر است، ایثار از روى اخلاص است. همانکه خداى تبارک و تعالى در سوره «هَلْ اتى» اهل بیت عصمت: را به آن توصیف مىکند: «یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلى حُبِّهِ ...»؛ اطعامِ طعامْ چیزى نیست، آن هم یک قرص جو، آنکه اهمیت دارد، «على حبه» هست. آن ایثار و اخلاص است که حتى در ترازوى عالم غیب هم نمىشود که سنجش بشود.(۱۶)
به فقرا که عیال خدایند، رسیدگى کنید
فقر زیاد است. این باید در هر شهرى، اهالى شهر کمک بکنند، اینها بندگان خدایند که گرفتار هستند. خداى تبارک و تعالى عنایت دارد به بندگان خودش. این مستمندها، فقیرها، عیال خدا هستند، اداره باید بشوند اینها. فقرا را خداى تبارک و تعالى امر کرده است که باید اداره شان بکنیم.(۱۷)
به داد اینها برسید... . نباید حالا مثل آن وقت باشد؛ یکدسته آن بالاها بنشینند و تفریح بکنند و پایشان را روى هم بیندازند و لَم بدهند به مبلهاى گرانقیمت و بخندند به این جمعیتهاى زحمتکش.(۱۸)
... با اطلاعى که از حال مردم بىبضاعت بىپناه دارم، براى فصل زمستان آنها نگران و متأثرم. از متمکنین محترم و اهالى خیرخواه ملت ایران - ایدهم الله تعالى - تقاضا دارم که در هر استان یا شهرستانى هستند، در فکر مستمندان محترم محل خود باشند و راضى نشوند محترمین بىبضاعت و فقراى بىپناه از سرما و سختى معاش رنج ببرند.(۱۹)
... امیدوارم کسانىکه تمکن دارند،... گمان نکنند سعادتشان به این زیادىها است. ... آدمى که کم دارد، ولى به اندازه معاش دارد، این آدم ... لذت همین زندگى مادى را ... بیشتر مىبرد (تا کسى)که صد تا کاخ دارد و هر روز و هر شب در زحمت حفظ اینها است.لذت زندگى را او نمىتواند بفهمد چی است. (۲۰)
علماى بلاد! مردم را به این ضرورت دعوت کنید
لازم است خود ملت به فکر فقرا باشند...، لازم است علماى اعلام بلاد، مردم را به این امر ضرورى دعوت بفرمایند(۲۱) (که) آنهائی که دارند به اینها کمک بکنند. و این جمعیتهایى که هستند از ایتام، از فقرا، از مستمندان، از مستضعفین، به اینها رسیدگى بکنند.(۲۲)
۱) شرح چهل حدیث، ص ۴۹۱
۲) چهل حدیث، ص ۲۰۴
۳) شرح چهل حدیث، صص ۴۹۰ - ۴۹۱
۴) شرح چهل حدیث، صص ۴۹۱ - ۴۹۲
۵) شرح چهل حدیث، ص ۴۸۹
۶) آداب الصلوة، صص ۵۰ - ۵۱
۷) شرح چهل حدیث، ص ۴۹۲
۸) شرح چهل حدیث، ص ۴۹۰
۹) قال الصادق«ع»: إنّ الحسن بنعلىّ«ع»، قاسم ربّه ثلاث مرّات حتّى نعلا و نعلا و ثوبّا و ثوبا و دینارا و دینارا. وسائل الشیعة، ج ۶، ص ۳۳۶.
۱۰) شرح چهل حدیث، صص ۴۹۳ - ۴۹۴
۱۱) صحیفه امام، ج ۴، ص ۳۹۷
۱۲) صحیفه امام، ج ۴، ص ۱۷۹
۱۳) صحیفه امام، ج ۱۶، ص ۲۳۸
۱۴) شرح چهل حدیث، ص ۴۹۳
۱۵) صحیفه امام، ج ۶، ص ۴۴۱
۱۶) صحیفه امام، ج ۱۶، ص197
۱۷) صحیفه امام، ج ۱۰، ص 334
۱۸) صحیفه امام، ج ۱۱، صص ۱۷ و ۱۸
۱۹) صحیفه امام، ج ۲، ص ۵۱
۲۰) صحیفه امام، ج ۱۷، ص ۳۸۴
۲۱) صحیفه امام، ج ۱، ص ۴۱۴
۲۲) صحیفه امام، ج ۱۲، ص ۲۰۱