جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

نیابت امام

یادداشتی از: سید محمود صادقی

کد خبر: ۲۶۸۵۹
نیابت امام

1. تبلور حقیقی مکتب و دین حق در حیات انسانی را باید در جامه قرآن کریم و سنت معصومانه اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) به مشاهده نشست. ملتی که این دو حقیقت کامل را معیار و ملاک حرکت کمالی خود قرا دهد، ملکه کمال و پیروزی را در آغوش خواهد گرفت. هماهنگی و انسجام میان آیات قرآن کریم و سنت معصومانه اهل بیت (علیهم السلام) آرامش، طمأنینه، انسجام و هماهنگی میان پیروان این مکتب را در پی خواهد داشت.

جامع ترین صورت انسجام و هماهنگی میان پیروان مکتب را می توان در اندیشه وحیانی «امامت» و «امت» متبلور یافت، چراکه اطمینان به راه، اجتماع انسانی در مسیر آن و نیز اعتقاد و باور به درستی و صحت آن، تنها با اتکا به رکن وثیق امامت امکان پذیر است. امامت به مثابه بزرگ راهی است که در آن، هم راه روشن است و هم مقصد آشکار؛ ایمنی مسیر و نیل به منزل گاه مقصود در آن ضمانت شده و انحراف، گمراهی و ناکامی در آن متصور نیست: «فَلَعَمْرِی مَا الْإِمَامُ إِلَّا الْحَاکِمُ بِالْکِتَابِ الْقَائِمُ بِالْقِسْطِ الدَّائِنُ بِدِینِ الْحَقِّ الْحَابِسُ نَفْسَهُ عَلَى ذَلِکَ لِلَّهِ وَ السَّلَامُ» (بحارالأنوار،ج 44، ص334).

عترت طاهره پیامبر (علیهم السلام)که در جامه انسانهای کامل معصوم، سپهر نیلگون امامت را نظم و نسق بخشیده‌اند، عالمان و اندیشمندان الهی را در کسوت وارثان خویش در میان مردمان معرفی کرده‌اند؛ به این معنی، عالمان ربانی هر یک به اندازه گوهر فروزان درون خویش از امامان معصوم نیابت دارند و هر یک به اندازه شعاع نوری که از ایشان ساطع می‌شود، به سان ستاره ای، در این سپهر نیلگون می درخشند. لیکن این آسمان آبی، در پس هزاره ها، طلوع شمس جهان فروغی را نیز به خود می بیند که با شعاع نوری گسترده خود، فروغ ستارگان را به محاق می برد.

حضرت امام روح الله الموسوی الخمینی، در جامع نیابت از امامان معصوم، چراغ علم و معرفت را در پیش روی انسان سرگردان در وادی تیه عصر مدرن فروغ بخشیده و با اثاره دفائن عقول مردمان، عرصه علم و دین را حیاتی دیگر داده اند؛ نگاهی کوتاه به حیات متألهانه آن نادره حکیم عصر، نیابت وی از امامان معصوم (علیهم السلام)را به روشنی گواهی می دهد.

2. نیابت امام از امام علی (علیه السلام): اصل تعهد، بر معرفت و توان بنا نهاده شده است و انسان به دلیل آگاهی و توانمندی بیشتر، تعهدی خاص با معبود خود دارد. قرآن کریم، در سوره مبارکه احزاب، از دو تعهد ویژه الهی سخن به میان می آورد؛ نخست‌ تعهدپیامبران «وَإِذْأَخَذْنَامِنَ النَّبِیِّنَ مِیثَاقَهُمْ وَ مِنکَ وَ مِن نُّوحٍ وَ إِبْرَاهِیمَ وَ مُوسىَ وَ عِیسىَ ابْنِ مَرْیمَ‏َ وَ أَخَذْنَا‌مِنْهُم‌مِّیثَاقًاغَلِیظًا»(آیه7) و دیگر معاهده‌ وارثان‌ ایشان «منَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُواْ مَاعَاهَدُواْ اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضىَ‏ نحَْبَهُ وَ مِنهُْم مَّن یَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِیلا» (آیه23) به این بیان مردان الهی به دلیل خصوصیات خاص خود، تعهدی ویژه با پروردگار خود دارند، تا فلاح و رستگاری خلایق را بر رفاه و عافیت طلبی، جنگ با ظالمان را بر ننگ زندگی با ستمگران، و قیام را بر قعود ترجیح دهند.

حیات عارفانه امام موحدان و امیر مؤمنان را که خود قرآن ناطق است، باید مصداق بارز تفسیر عملی این آیه کریمه معرفی کرد: «أَمَا وَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّةَ وَبَرَأَ النَّسَمَةَ لَوْ لَاحُضُورُ الْحَاضِرِ وَقِیَامُ الْحُجَّةِ بِوُجُودِ النَّاصِرِ وَ مَا أَخَذَاللَّهُ عَلَى الْعُلَمَاءِ أَلَّا یُقَارُّوا عَلَى کِظَّةِ ظَالِمٍ وَ لَاسَغَبِمَ ظْلُومٍ لَأَلْقَیْت حَبْلَهَا عَلَى غَارِبِهَا وَ لَسَقَیْتُ آخِرَهَا بِکَأْسِ أَوَّلِهَا» (نهج البلاغة، خطبه 3).

خروش جهانی حضرت روح الله الموسوی الخمینی در مبارزه با استبداد، استعمار، استثمار و استحمار ملت های مظلوم جهان را باید در نیابت وی از امام عارفان و مظلومان علی (علیه السلام) جست و جو کرد. (و رزقنی منه رزقاً حسناً)

3. نیابت از امام حسین (علیه السلام): انهدام جاهلیتِ پس از رحلت پیامبر اسلام و کشف حجاب از چهره اسلام ناب، مهم ترین ویژگی حیات حماسی - عرفانی امام حسین (علیه السلام) است. انسان کامل معصوم که دربارگاه رفیع توحید، جامه علم و عمل در بر می کند، و وجود خویش را مظهر اسماء جلالی و جمالی الهی می بیند، وجه بی وجهی جلال و جمال مطلق را همه همت خویش قرار می دهد و در برابر حاکم جور، ندای «هیهات مناالذلةأبى الله ذلک لنا» (الاحتجاج، ج2 ص99) سر می دهد و هرگز ید بیضای حسینی خود را در مساس با دستان آلوده ظالم نمی آلاید: «لَاأُعْطِیکُمْ بِیَدِی إِعْطَاءَ الذَّلِیلِ وَلَاأَفِرُّ فِرَارَ الْعَبِید» (الارشاد، ج2 ص 98).

گرچه بر اساس روایت علوی «لَایُقَاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ صمِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَحَدٌ وَ لَایُسَوَّى بِهِم» (نهج البلاغة، خطبه 2)، هیچ یک از افراد این امت با آن انوار هدایت مقایسه نمی شود؛ لیکن می توان حیات سراسر شور حضرت روح الله الموسوی الخمینی را نزدیک ترین مثال برای حیات امام حسین (علیه السلام) در عصر حاضر معرفی کرد و نیابت ایشان را از سالار شهیدان، در وجوه مختلف به تحلیل نشست. امام شهید در مناجات عارفانه خود قیام خونین خویش را چنین توصیف می کند: «اللَّهُمَّ إِنَّکَ تَعْلَمُ أَنَّهُ لَمْ یَکُنِ الَّذِی کَانَ مِنَّا مُنَافَسَةً فِی سُلْطَانٍ وَ لَاالْتِمَاسَ شَیْ‏ءٍ مِنْ فُضُولِ الْحُطَامِ وَلَکِنْ لِنَرِدَ الْمَعَالِمَ مِنْ دِینِکَ وَ نُظْهِرَ الْإِصْلَاحَ فِی بِلَادِکَ فَیَأْمَنَ الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبَادِکَ وَ تُقَامَ الْمُعَطَّلَةُ مِنْ حُدُودِک». (نهج البلاغه، خطبه131)

تاریخ گواهی می دهد که خمینی کبیر نیز در این راه به امام خود اقتدا کرده و هر گونه تنافس در جاه و مقام و اسراف و اتراف و رفاه طلبی را برخود حرام کرد و تنها برای احیای احکام و شعائر دین در این مسیر گام برداشت.

4. نیابت از امام سجاد: زینت محفل یکتا پرستان حضرت امام سجاد (علیه السلام)، راه تزکیه و تضحیه نفس را در عبارتی کوتاه و گویا پیش روی سالکان نهاده است: «أَنَّ الرَّاحِلَ إِلَیْکَ قَرِیبُ الْمَسَافَةِ وَ أَنَّکَ لَاتَحْجُبُ عَنْ خَلْقِکَ وَلَکِنْ تَحْجُبُهُمُ الْأَعْمَالُ السَّیِّئَةُ دُونَک» (بحارالأنوارج 95 ص‏82) تا رسیدن به معبود، مسافتی کوتاه، به اندازه یک گام در میان است که او از هر کس به تو نزدیک تر است: «وَنحَْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنکُمْ» (واقعه85)

گام فاصله بین دو پاست در حرکت و اگر کسی بخواهد یک گام بردارد، باید با دو پا حرکت کند؛ پای اول بر روی خودستایی و پای دوم را در کوی دوست: «یک قدم بر خویشتن نه وان دگر در کوی دوست».

زندگی زکی و پاکیزه حضرت روح الله الموسوی الخمینی را باید نیابت وی از حضرت سید الساجدین امام زین العابدین(علیه السلام) و عمل به این دستور الهی آن امام همام معرفی کرد.

به همین منوال می توان، نیابت امام خمینی(س) از امامان معصوم (علیهم السلام)را یک به یک شماره کرد: امام صبر امام حسن، علم امام باقر و صادق، تسلیم امام کاظم، رضای امام رضا و ... (علیهم السلام) را جملگی در حیات خود نیابت کرده بود و به حق، لایق صفت نایب الامام بود.

5. مصیبت فراق یک انسان می تواند تأثیری شگرف در حیات اجتماعی انسان داشته باشد و البته میزان تأثیرگذاری مصیبت نیز به گستره وجودی انسان از میان رفته وابسته است؛ چنان که امیر مؤمنان علی (علیه السلام) درباره رحلت پیامبر اکرم چنین فرمود: «لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوْتِکَ مَالَمْ یَنْقَطِعْ بِمَوْتِ غَیْرِکَ» (نهج‏ البلاغه، خطبه 235) چراکه پیامبر اسوه جهانیان بود و همه اهل عالم مأمور به تأسی از او.

رحلت عالم ربانی نیز، در گستره وجودی او مؤثر است: «إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ الْفَقِیهُ ثُلِمَ فِی الْإِسْلَامِ ثُلْمَةٌ لَایَسُدُّهَا شَیْ‏ءٌ» (الکافی ج1 ص 38)، گرچه ممکن است، ثلمه فقدان هر فقیهی با ظهور فقیهی دیگر جبران شود، لیکن ثلمه فقدان فقیهان نامداری چون خمینی کبیر که ارمغان گذر هزار ساله تاریخ به جامعه انسانی اند، به حقیقت با ظهور فقیهی دیگر جبران نمی پذیرد، چرا که وی به حقیقت از امامان معصوم(علیهم السلام) نیابت داشت و شایسته است که درباره ایشان بگوییم «لقد انقطع بموتک ما لم ینقطع بموت احد من العلماء الربانیین» (ر.ک: بنیان مرصوص امام خمینی، ص88).

انتهای پیام

دیدگاه شما