جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

آیت الله کریمی پیرامون خصوصیات امام خمینی:

کار خلافی را تشخیص می دادند تخطئه می کردند و مهم نبود این خلاف از چه کسی یا چه کسانی سر زده است

کد خبر: ۲۶۱۰۶
کار خلافی را تشخیص می دادند تخطئه می کردند و مهم نبود این خلاف از چه کسی یا چه کسانی سر زده است

آیت‌الله شیخ کریمی جهرمی، عالمی است که بیش از پنجاه سال به تدریس و تالیف و تبلیغ و نشر معارف اهل بیت علیهم السلام اشتغال دارد و بیش از دو دهه به تدریس دروس خارج فقه و اصول مشغول است. ایشان از شاگردان و مریدان حضرت امام خمینی(س) بوده و نیز از محضر آیات عظام گلپایگانی، اراکی، سلطانی طباطبایی، مرتضی حائری، داماد، میرزا هاشم آملی و بسیاری بزرگان دیگر بهره های فراوانی برده است. آیت‌الله کریمی جهرمی بیش از 84 اثر علمی در حوزه‌های مختلف قرآنی، فقهی، اصولی و اخلاقی را تالیف کرده است. آیت‌الله کریمی جهرمی در کنار حضور در همایش‌ها و کنگره‌های علمی داخلی و خارجی و ارائه مقالات فراوان، بیش از 84 اثر علمی را در حوزه‌های مختلف قرآنی، فقهی، اصولی، اخلاقی، کلامی و عرفانی به زبان های عربی و فارسی منتشر ساخته است. ایشان همواره اصول فکری و اخلاقی و ذی طلبگی خود را حفظ کرده و هر کسی را در اولین برخورد جذب صفای باطن، تواضع و فروتنی و خلوص نیت خویش می‌سازد.

نحوه آشنایی حضرتعالی با حضرت امام چگونه بود؟

موفقیت روز افزون شما عزیزان را در بزرگداشت یاد و خاطره و آثار و دستاوردهای زعیم عالیقدر و رهبر فقید و بزرگوار، مرحوم امام خمینی اعلی الله مقامه را از خدای قادر متعال خواهانم. بعد ازچندسالی از تشرفم به قم کم و بیش نام مبارک آقای حاج آقا روح الله خمینی را از بعضی از اشخاص و شاید بیشتر از طبقه طلاب و روحانیون می‌شنیدم بعد از ارتحال سید الطائفه مرحوم آقای حاج آقا حسین بروجردی اعلی الله مقامه نامشان در ردیف مراجع بزرگ شیعه جلوه گر شد باپیدایش زمینه های مخالفت با رژیم ناصالح آشنایی بیشتری پیش آمد و جایگاه ایشان در نظرم عالی تر و بالاتر جلوه می کرد. از همان ایام بود که در درس خارج ایشان شرکت کردم. و رفته رفته با کتاب‌های ایشان که بعضی از سابق چاپ شده بود و بعضی در همان ایام به طبع رسیده بود آشنا شدم مثلا کتاب اسرار هزار ساله ایشان در پاسخ به آن نویسنده منحرف که به فارسی نوشته شده بود‌.

دو جلد کتاب مکاسب محرمه آن بزرگوار که درس‌های فقه ایشان بود را با کتب دیگر ایشان مطالعه می‌کردم، حاشیه مرحوم امام بر عروه الوثقی که به صورت منفصل یعنی جدای از عروه چاپ شده بود و نیز حاشیه ایشان بر وسیله النجاه مرحوم آیت‌الله العظمی آقای سید ابوالحسن اصفهانی قدس سره که مستقل و بدون متن وسیله چاپ شده بود به واسطه جناب شیخ حسن صانعی به این بنده اهدا شد که البته حاشیه وسیله ایشان تاریخ طبع ندارد ولی حاشیه بر عروه الوثقی ایشان در تاریخ ذی الحجه 1380 به چاپ رسیده بود و بر حسب یادداشت بنده در صفحه اول آن در تاریخ جمادی الثانی 1381 یعنی حدودا شش ماه بعد از چاپ آن را به دست آورده بودم . و همان اوقات بود که به خاطر شرکت در درس اصول‌شان سه جلد تقریرات اصول ایشان را که به قلم شاگرد محترم ایشان حضرت آیت الله سبحانی بود تهیه کردم در هر دو درس ایشان که آن ایام داشتند یعنی درس فقه و اصول شرکت می‌کردم و با عالم مهذب حضرت آیت‌الله آقای حاج شیخ محمدتقی دانش آشتیانی این دروس را مباحثه می‌کردیم. ضمنا گاهی در نماز جماعت آن بزرگوار که در منزل شان در محله یخچال قاضی اقامه می‌کردند شرکت می‌ کردم و نزدیک ایشان قرار می‌گرفتم که صدای دلنشین ایشان را در قرائت نماز بشنوم. ایشان بعد از پایان نماز مغرب و عشا در اتاقی که رو به مشرق بود می‌نشستند و علاقه‌مندان و دلدادگان شان در آنجا به حضورشان مشرف می‌شدند. اینجانب هم گاهی به آن اتاق می‌رفتم و روبه روی ایشان می نشستم و از دیدارشان و چهره زیبا و معنوی شان احساس لذت می‌کردم یکبار که خبر آزادی ایشان ظاهرا از حصر اولی که در تهران بودند را شنیدیم و آن زمان در مدرسه مرحوم آیت‌الله العظمی بروجردی رضوان الله علیه بودم با آنکه شب بود ولی با کمال اشتیاق و نشاط مانند بسیاری از اشخاص دیگر به منزل ایشان رفتم تا ایشان را ملاقات کنم این بود سیر آشنایی بنده با آن مرد بزرگ جهانی.

خاطرات خاصی هم از امام(س) دارید ؟

تفصیل خاطرات بنده در کتاب صحیفه دل - 2 تابستان 1379 از ص 119 تا ص 132 آمده و طالبین می‌توانند مراجعه و ملاحظه فرمایند. و نیز قسمتی در روزنامه کیهان با عنوان «در سایه خورشید» آمده و می‌توانید به شماره‌های 31خرداد 1380، شماره شنبه 20مرداد 1380، سه شنبه 9مرداد 1380، سه شنبه 22 مرداد 1380، یکشنبه 11 شهریور 1380، شنبه 3 تیر 1380، چهارشنبه 20 تیر 1380 ، شنبه 23تیر 1380 و پنجشنبه 14تیر 1380 مراجعه فرمایید.

اکنون به مواردی مختصر از خاطرات سازنده‌ای که از آن رجل الهی دارم اشاره می‌کنم. به خاطر دارم روزی در اثناء درس‌شان در مسجد اعظم و هنگامی که مطلبی را مطرح کرده و در اطراف آن بحث می‌کردند، یکی از آقایان تلامذه در مقام اشکال بر مطلب ایشان بر آمد و گفت: «آقا ضیاء» چنین و چنان می‌گوید.و بالاخره می‌خواست با ذکر مطلب مرحوم محقق عراقی نقیضی بر کلام ایشان وارد کند. مرحوم امام از تعبیر او نسبت به اسم آن محقق گرانقدر ناراحت شده، فرمودند: آقا نگو «آقا ضیاء» بلکه بگویید «آقای آقا ضیاءالدین».

آری آن مرد بزرگ و عظیم نمی‌پسندید که نام یک محقق نامدار و بزرگ این چنین عادی و خفیف برده شود و در خلال مطالب علمی او را به یک نکته مهم اخلاقی توجه دادند که نباید اسم بزرگان را با تعبیرات کوچک و یا خدای نخواسته حقارت آمیز ذکر کرد بلکه باید نام آنان را با بزرگی و کلمات فخیم و بلند آورد چنانکه در شعر آمده:

بزرگش نخوانند اهل خرد
که نام بزرگان به زشتی برد

همچنین با فرارسیدن فصل تابستان و تعطیلی دروس حوزه، رژیم درنظر داشت پس از تعطیلی فصل تابستان از ورودطلاب وفضلایی که از شهر و دیار خود برمی‌گردند جلوگیری نماید تا در نتیجه قم از طلاب و فضلا خالی بماند، امام و علمای بزرگ اعوان و انصار و یاران‌شان را از دست بدهند و حوزه علمیه از هم پاشیده شود و پایگاه تجمع و حرکت مخالفان حکومت طاغوت متلاشی گردد و حرکت و جوششی که در قم و از ناحیه ایشان آغاز شده به خاموشی و سردی بیانجامد. امام و علمای بزرگ این توطئه شیطانی و خباثت بار را احساس کردند و از این رو درس را در آن فصل گرما آن هم گرمای شهر قم تعطیل نکردند و همچنان بحث‌های علمی و فقهی خود را ادامه دادند.

مرحوم امام قدس سره الشریف در آن مقطع خاص و آن شرایط استثنایی به جای آمدن به مسجد اعظم در منزل خودشان درس می‌گفتند و آقایان طلاب و محصلین و علما و فضلا و خلاصه تلامذه به منزل ایشان می‌رفتند و از بیانات رسا و مطالب علمی وی بهره‌مند می‌شدند‌. در آن ایام مسائل مستحدثه را عنوان بحث قرار داده و موضوعات تازه پدید آمده را مطرح می‌کردند و درباره حکم آن‌ها از نظر شرعی تحقیق و تنقیب می‌فرمودند که به طور طبیعی خواهان این گونه مباحث و جویندگان و طالبان این چنین ابحاث زیاد هستند.

کرسی بحث و تحقیق ایشان در اتاق کنار درب منزل قرار داشت و آن اتاق و اتاق متصل و تمام حیاط منزل را آقایان شاگردان نشسته بودند و از افاضات عالیه ایشان استفاده می‌کردند.

در رابطه با همین خاطره یادشده خاطره دیگری که الهام بخش برای اهل علم و مشتغلین حوزه علمیه قم و سایر حوزه های علمیه است را یادآور می شوم در همین ایامی که در منزل درس می گفتند اینجانب در اتاق یادشده نزدیک آن بزرگوار و روبروی ایشان می نشستم که هم از درس و هم از چهره نورانی و قیافه جذاب ایشان و هم حرکات و سکنات و مقارنات درسشان بهره مند شوم. روزی در اثناء درس نوبت به استدلال به روایت رسید کتاب شریف وسائل الشیعه مرحوم شیخ حرّ جبل عاملی را باز کردند و روایتی را که محل شاهد بحث و موید نظر فقهی ایشان بود قرائت کرده و بدان استدلال کردند در این هنگام یکی از آقایان گفت: شماره روایت و باب آن چیست؟ آن مرد عظیم با صلابت خاص خود دستی را به سوی او تکان داده و فرمود: مراجعه کنید!

درواقع ایشان می‌خواستند به او و همه آقایان طلاب و فضلا بفهمانند که نباید طلاب منتظر باشند که کلیات و جزئیات مطالب را استاد آماده کرده و تحت اختیار آنان بگذارد بلکه باید طالب علم خود اهل تلاش باشد و حرکت و پویایی داشته باشد و مراجعه کند و خود آشنا با مظان روایات باشد و بفهمد که این روایت مثلا مناسبت با چه بابی دارد تا در این مراجعات و دیدن کتاب و فحص و غور کردن در کتاب استعداد اجتهادی او شکوفا شود و از شانیت به فصلیت برسد و نیر بداند که باید سعی و تلاش خود را ضمیمه کار و فعالیت و افاضات و تحقیقات استاد کند تا نحوی تعامل و همکاری علمی به وجود آید و نوعی حرکت علمی جمعی تحقق بیابد.

این کلمه و این رفتار و این عمل و پاسخی که آن استاد والامقام به آن طلبه محترم دادند برای بنده چنان اثری داشت که همواره در ذهن دارم و کرارا آن را در مجلس درس برای آقایان محترم فضلا و طلاب نقل کرده ام . باشد که از این رهگذر آنان به سوی حرکت سریع‌تر علمی و تلاش افزون‌تر در راه تحصیل علم و کمال، تشویق و ترغیب شوند. بالاخره این یک تنبیه و آگاهی بخشی برای طالبان علم بود که در هر مطلبی هرچند در حول و حوش درس باشد منتظر رسیدگی استاد نشوند وگرنه ممکن است این انتظار منجر به توقف و رکود گردد بلکه باید خود نیز در تکمیل و تنظیم و ترتیب درس ها و مصدریابی آن تلاش خود را به کار ببرند.

به یاد دارم روزی در اثناء درس در مسجد اعظم در رابطه با مطلبی که مطرح کرده بودند یکی از آقایان تلامذه ایراد کرد و اشکال نمود و با فرموده و جواب ایشان قانع نشد و مدتی ازاین اشکال آن شخص و جواب آن استاد گرانقدر گذشت و نقض و ابرام و رد و ایراد و جواب پایان نیافت. در این هنگام آقا فرمودند: هم تو داری بی مطالعه حرف می‌زنی، هم من. با این تفاوت که من وقت ندارم و تو وقت هم داری و مطالعه نمی‌کنی! و با این جمله به سروصدا و اشکال و جواب خاتمه دادند. و این‌طور به یادم می‌آید که این جریان در ایامی واقع شد که پس از مدت نه چندان زیادی ایشان را بازداشت کردند و تبعید نمودند.

به خاطر دارم، در باب بیع فضولی و اینکه آیا اجازه‌ای که بعد می‌آید؛ ناقل است یا کاشف و تصویر اینکه اجازه به نحو شرط متاخر اخذ شود، فرمودند: شخصی به حضور مرحوم ... آمد و گفت برای من استخاره‌ای بگیرید که من عاشق شده‌ام. آن آقا فرمودند عاشق چه کسی شده‌ای؟ او گفت: نمی‌دانم و استخاره هم برای تعیین شخص اوست و اینکه عاشق چه کسی بشوم!!

در همان ایام خطرناک که گاهی کماندوهای بی باک و هتاک حمله ور می‌شدند و مجلس را به هم می‌زدند، اشخاص را مجروح و مصدوم و به برخی مراکز حمله می‌کردند و آن را تخریب می‌کردند مرحوم حجت الاسلام و المسلمین آقای سیدمحمدحسن طباطبایی فرزند شریف مرحوم سیدالطائفه آقای بروجردی که تولیت مسجد را به عهده داشتند برای حفظ مسجد به آقایان بزرگ و مراجع معظمی که در مسجد اعظم تدریس می‌کرده‌اند و از جمله مرحوم امام قدس سره الشریف پیام می‌دهند که امکان دارد کماندوها و ماموران رژیم به مسجد حمله کنند و اسید بپاشند و فرش‌های مسجد را بسوزانند و شیشه‌های در و پنجره‌ها را بشکنند. اکنون اگر متعهد می‌شوید که اگر چنین جریانی پیش آمد جبران خسارت مسجد را بکنید اشکال ندارد که در مسجد تدریس داشته باشید. آقایان معظم می‌پذیرند و عهده‌دار می‌شوند ولی مرحوم امام نمی‌پذیرند و مثلا می‌فرمایند: اگر چنین شد خب همان‌ها که ساختند آن را مرمت هم می‌کنند و ضایعات آن را جبران خواهند نمود و خلاصه درس خود را از مسجد به صحن کوچک که ایوان طلا دارد منتقل می‌کنند ایشان برای تدریس بر منبر می‌نشستند و تلامذه و طلاب و فضلا هم روی فرش‌هایی که پهن می‌شده یا روی زمین می‌نشستند و دو سه روزی جریان بدین نحو گذشت که البته انعکاس خوبی نداشت، از این رو مرحوم آقای محمدحسن رضوان الله علیه از مرحوم امام می‌خواهند که درس خود را به مسجد برگردانند و به جای همیشگی درس خود بازگردند و تدریس کنند و آن بزرگوار هم به جای اول بازگشتند.

پرجاذبه ترین خصالی که از امام به یاد دارید کدام است؟

آنچه از صفات و خصائل ایشان برای بنده پرجاذبه بود چند چیز است: 1: هنگامی که کار خلافی را تشخیص می‌دادند تخطئه می‌کردند و مهم نبود که این کار خلاف از چه کسی یا چه کسانی سر زده است. حتی اگر کسانی با انگیزه علاقه‌مندی به ایشان دست به کار خلافی می‌زدند ایشان ابراز انزجار می‌کردند. اوایل انقلاب اول بود که جو خاصی در حوزه به وجود آمده بود جوی زشت و نفرت انگیز که حرف و نقل‌های بی‌حساب و جسارت و توهین به آقایان بزرگ و زعمای حوزه مبارکه اوج گرفته بود. تازه جوانان بی‌اطلاعی که تازه از شهر یا روستایشان آمده بودند به آسانی به بزرگان دین توهین می کردند و به حساب خود همه این ناروایی‌ها و خلافکاری‌ها را در راه امام و وظیفه خود می‌دانستند.

مرحوم امام قدس سره به دنبال این حرکت زشت و انحرافی یک سخنرانی ناصحانه و مهیجی کردند که فرازهایی از آن جاوید و تکان دهنده است فرمودند: من یک نصیحت می‌کنم به طلاب جوان که تازه آمده اند و حاد و تندند اگر چنانچه کسی شطر کلمه‌ای به یک نفر از مراجع اسلام اهانت کند بین او و خدای تبارک و تعالی ولایت منقطع می‌شود. این سخنرانی پرشور و خصوصا جمله مزبور تاثیر به سزا و جدی داشت و آرامش و سکوتی به وجود آمد و به آن حرف و نقل‌های نسنجیده و فاقد ارزش و اعتبار پایان داد شد. حقا که اصل این اقدام بسیار اعجاب انگیز بود و تصور می‌کنم برای نسل‌های بعد نیز تاثیرگذار و الهام بخش خواهد بود.

2: با آنکه جایگاه خود را کاملا نگه می‌داشتند و از کارهایی که شخصیت آن انسان بزرگ را لکه دار می‌ساخت سخت اجتناب می‌کردند ولی مع ذلک از تعریف و تمجید زیاده از حد و مبالغه گویی و ستایش‌های افزون از حد نیز بیزار بودند. و گاهی رسما اظهار تنفر و انزجار می‌کرد. چنان‌که در جریان سخنرانی یک سخنران زبردست و مشهور که در حضور ایشان وی را به یک سبک خاصی ستود و از جمله چیزی شبیه این مطلب را گفت که ای امام خود را ظاهر کن و پرده را کنار بزن و خود را آن‌ونه که هستی بنمایان. ایشان از شنیدن این جملات برآشفتند و انزجار شدید خود را از این تعابیر و ستایش های اغراق آمیز ابراز داشتند.

در جریان دیگری هنگام ملاقات عده‌ای از روحانیون با ایشان‌، روحانی محترمی که شخصیت والایی داشت در محضر ایشان از آن بزرگ مرد ستایش‌های بسیار بالایی کرد و او کسی نبود که بدون اعتقاد این سخنان را بگوید و خلاصه از روی باور خود را ارائه کرد و امام قدس سره سخت اعتراض کردند و کار او را ناشایست شمردند‌.

3: با داشتن مذاق عرفانی و یا سرشار بودن از این حالات، صبغه‌های معروفی که اشخاص غالبا در آن حال و هواها به خود می‌گیرند و یا عناوینی که خود را با آن عناوین در جامعه متمایز می‌سازند و تحزب‌هایی که ایجاد کرده و دم و دستگاهی برای خود قرار می‌دهند. او این صبغه‌ها را به خود نگرفت و از اتخاذ آن عناوین به کلی برکنار بود عرفان او عرفان زلال اهل بیت و عترت طاهره علیهم السلام بود و نشنیدم که سخنی از سرسپردگی بگوید و یا با پدیدآورندگان آن رشته های مختلف سر و سودایی داشته باشد. او محل عبادت را مسجد می‌دانست و در برابر مسجد، محل عبادت دیگر و به نام دیگر انتخاب نکرد و بر اثر تعبد و پایبندی به شعائر الهی که درجانش ریشه داشت در نماز جماعت علمای والامقام گذاشته مانند مرحوم آیت‌الله العظمی آقای سیدمحمدتقی خوانساری قدس سره شرکت می‌کرد که این فصل سرفصلی برای اهل علم و سرمشقی جالب برای طلاب و محصلین حوزه‌های علمیه است و خصوصا در این برهه از زمان که ادعا‌ها اوج گرفته و فرقه‌زایی شیطانی رشدی فوق‌العاده پیدا کرده از مردها گذشته زنان نیز این اشتها را پیدا کرده‌اند. از سالخوردگان و کهنسالان گذشته جوانان و نوجوانان نیز هوس ادعای پیغمبری و امامت کرده‌اند توجه به این نکته بسیار لازم است.

نهاد روحانیت مطلوب چگونه نهادی است؟

آن روحانیتی است که دارای مزایایی باشد:

  1. جامع و کثیر الاطراف باشد عالم و روحانی باید بکوشد و اندوخته های علمی فراوان داشته باشد عالم مایه دار و روحانی پرمایه موفقیت های بالایی را در جامعه کسب می کند و خدمات ارزنده و موثر و پایداری را به مردم ارائه خواهدداد.
  2. خودیافته و دارای سلامت روح و جان باشد و خود را در برابر ذات لایزال الهی اندک و ناچیز ببیند حب به خدا در همه وجود او نفوذ کرده و با حیات او عجین شده باشد هدایت های الهی را ارج نهاده و اجر و پاداش خدایی را فوق ارزش های ظاهری و مادی و فناپذیر بداند و به جد معتقد باشد که (ما عندکم ینفد و ماعندالله باق) هرچه در نزد شماست تمام شدنی و رو به نیستی است و آنچه در نزد خداست باقی و پایدار خواهد بود.

روحانیتی که با این طرز تفکر زندگی کند و در جامعه حرکت نماید زندگیش زندگی پایدار و حرکت او به سوی بقا و جاودانگی است وگرنه روبه سوی نیستی و نابودی برای همیشه در حرکت و شتاب خواهد بود.

  1. ناصح و خیرخواه جامعه باشد و بداند که خداوند بزرگ، آفریدگار همه مخلوقات و جامعه انسانی است و طبعا بندگان خود را دوست می دارد. روحانیت مطلوب روحانیتی است فکر اصلاح امور جامعه و سامان دادن به زندگی آنان را در سر داشته باشد و امر معیشت مردم را مهم بشمارد نکند کسانی در جامعه باشند که زیر کابوس فقر و تهیدستی از پای درآیند و ملجا و پناهگاهی نداشته باشند.

روحانیت مطلوب روحانیتی است که باوجود گرفتاری های بی شمار جامعه رو به اشرافیت نیاورد و از توسعه و تجمل بپرهیزد تا با طبقات ضعیف همسو شده و اندکی از فشار روحی آنان بکاهد و به گفته شاعر حکیم و نغزگوی مان :

من از بی نوایی نیَم روی زرد
غم بی نوایان رُخم زرد کرد

مهمتر و بالاتر، اندیشه ی بالا بردن سطح معارف و ایمان و اعتقاد جامعه و اصلاح اندیشه و اخلاق و رفتار مردم را داشته باشد و نهایت سعی و تلاش و توان خود را بکار برد که جامعه را از ذلت دروغ و خلافگری و نفاق و دورویی و خیانت و بی حیایی و بی دردی و تعدی و تجاوز به حقوق یکدیگر برهاند و آنان را به زندگی عزت مدار طهارت نفس و راستگویی و حفظ امانت و رعایت حقوق دیگران و عفو و اغماض و ایثار سوق دهد.

  1. زمان شناس و جامعه شناس باشد تا نیازمندی های عادی و معنوی و فرهنگی مردم را شناسایی کرده و تشخیص دهد و حرکت خیرخواهانه خود را با آن همسو نموده و در آن جهت تلاش کند.

آری این است نهاد روحانیت مطلوب و این است ضرورت های حوزه علمیه امروز.

بیوت مراجع عظام تقلید در طول تاریخ تشیع چه تاثیری در اداره حوزه علمیه داشته است؟

طبع قضیه ایجاب می‌کند که چند نقش را ایفا کنند و نوعا خارجیت قضیه هم این‌گونه بوده است.

یک: نقش وساطت بین مراجع عظام و مردم چه آنکه احاطه بر همه حوائج ارباب حوائج و خواسته ها و درخواست های مردم برای یک زعیم و رئیس عملا امکان پذیر نیست چنانکه پرسش های دینی و استفتاآت گوناگون را یک نفر هر اندازه مجهز و ممحض باشد نمی‌تواند بشنود و حفظ کند تا پاسخ لازم و مناسب را بدهد. بیوت محترم عهده دار این وساطت مقدس و حفظ روابط پرارزش مردم و مقلدان و مراجعان با مردم می باشند بالاخره گاهی رسیدگی به مراجعات با مباشرت مرجع انجام می شده و گاهی مع الواسطه.

دو: بیوت محترم عملا بازوی شخص مرجع بوده و آن شخصیت بزرگ با امداد و کمک آنان آرمان‌های ریز و کلان خود را تحقق می‌بخشد و خواسته‌های آنان را که در مسیر شرع و برای پیشبرد جامعه در دو بعد مادی و معنوی عملی می‌سازند.

سه: انتظام بخشی به امور داخلی و خارج از بیت و تنظیم کارها و واگذاری هر بخشی از بخش های گوناگون به عناصر قابل و لازم غالبا در عهده بیوت بوده و هست.

چهار: شناسایی افراد مستحق و گرفتاران واقعی از شیادان دروغگو و حرفه ای و مواظبت بر حال مستمندان بلکه نام نویسی و ترتیب دفتر ماهانه و امثال ذالک. مناسب است اضافه کنم که در رابطه با همین وظایف و نقش هایی که بیوت مراجع برعهده دارند و ایفا می کنند گاهی با حوادث ناگواری هم مواجه می شوند که دو مورد را به اختصار نمونه می دهیم:

  1. شهادت فرزند ارجمند مرحوم سیدالفقهاء آیت الله العظمی آقای سید ابوالحسن اصفهانی اعلی الله مقامه مرحوم حجت الاسلام آقای سید حسن که جوانی آراسته به علم و عمل و اخلاق بود. آری او در صفوف جماعت پدر عالیقدرش به دست یک روحانی نمای ظالم و قسی القلب به قتل رسید و به شهادت نائل شد. و پدر بزرگوار ش به سوگ مبتلا گردید. تفصیل قضیه را می توانید در کتاب «حیات جاودانی» بنگرید.
  2. قتل شهادت گونه فرزند گرامی مرجع بزرگ حضرت آیت الله العظمی گلپایگانی در جریان امدادرسانی زلزله زدگان طبس. آری اودر بین راه یزد و طبس بر اثر تصادف - یا ساختگی رژیم یا واقعی - جان خود را از دست داد و به اجداد پاکش پیوست.

ضرورت و جایگاه اخلاق در حوزه علمیه راچگونه ارزیابی می کنید؟

ضرورت و نیاز به اخلاق و جایگاه رفیع و بلندای مقام آن با کمی توجه به حال جامعه اعم از حوزوی و یاغیرحوزوی محسوس و ملموس است.بی گمان نقش اول رادرزندگی انسان-تامادامی که زنده است - اخلاق ایفا می کند.

به تعبیر شاعر:

اقوام روزگار به اخلاق زنده‌اند
قومی که گشت فاقد اخلاق مردنی ست

همه این جهات در حوزه ها صدق می‌کند خصوصا آنکه پایان کار حوزویان در حوزه رو آوردن به جامعه و سر و کار پیدا کردن با افواج و امواج مردمی با هدف ارشاد و تهذیب و تعلیم و تربیت و امر به معروف و نهی از منکر است و تحقق هریک از این مفاهیم نیازمند به اخلاق نیکو و تحمل و صبر و ثبات و سایر شعبه های اخلاقی است و در حقیقت اخلاق بزرگترین اسلحه موثر و کاربرد علما و دانشمندان و کل جامعه روحانیت از مرجع تقلید و مدرس و استاد و شاگرد و خطیب و ناطق و امام جمعه و جماعت و نویسندگان است.

ارزیابی حضرتعالی نسبت به عملکرد حوزه علمیه امروز در مجتهد پروری و عالم پروری چیست؟

در کل آقایان محترم برای ارتقاء شأن حوزه و پیشبرد حوزویان اقداماتی کرده اند هرچند بنده در ریز قضایا و اقدامات آقایان ورود ندارم و لیکن به حسب ظاهر اقدامات چشمگیر و نافذی در محور مخصوص یعنی «باب اجتهاد را»‌، حداقل بنده سراغ ندارم.

و اکنون بعضی از اموری که مانع رشد انسان در مراحل علمی و دست یابی به مقام شامخ اجتهاد است رامختصرا یادآورمی شویم باشد سخنانی به صواب و پیشنهاداتی صحیح باشد و بتوان در مسیر نیل مشتغلین و طلاب و فضلا به آن مقام والا به کار گرفت.

یک: تعطیلات فراوان: متاسفانه حوزه تعطیلات بسیار دارد یعنی علاوه بر تعطیلات تابستانی و تعطیلی ماه مبارک و ایام نوروز . ایام دهه محرم و دهه آخر ماه صفر تعطیلات گوناگون دیگری دارد به مناسبت های مذهبی و دولتی و اجتماعی و غیر اینها حوزه تعطیل می شود. و چنان شده که نزدیک است گفته شود طلاب و لااقل گروهی از آنان با تعطیلی انس دارند و از آن خوشحال و مسرور می شوند و گاهی برای تحقق آن پیشنهاد دارند و سروصدا راه می اندازند. اگر اسم و عنوان درستی و مناسبت صحیح و قابل تصویبی داشت که به جای خود و اگر نداشت یک اسم و عنوان خودساخته و مسخره مانند بین‌التعطیلین را عنوان می‌کنند تا بتوانند یک روز بیشتر دروس حوزه را به تعطیلی بکشانند. این رویکرد نامبارک فاجعه است و گواه رکود و توقف علمیت و اجتهاد است. نیل به مقام والای اجتهاد: اشتغال و حرکت بی وقفه و لاینقطع و مدام و مستمر را می‌طلبد تا انسان به جایی برسد این جانب گاهی این نقیصه و این ضایعه که حیات علمی حوزه و اجتهاد را تهدید می‌کند را به سالاران کاروان و گاهی در جلسه درس تذکر داده‌ام ولی تاکنون اثر بارزی از قبول و اجابت ندیده‌ام. به هرحال تعطیلی فراوان سیر حرکت علمی را متوقف می‌سازد و باب اجتهاد و فقاهت را مسدود می‌سازد و اینک به طلاب و مشتغلین عرض می‌کنم اگر حل این قضیه غیر ممکن شده خود شما آقایان دل‌تان به حال خودتان و به حال اسلام بسوزد و برای روزهای تعطیلی درس مخصوصی بگذارید و یا در روزهای تعطیلی به صورت فردی به تحکیم مبانی علمی خود بپردازید و بهره‌برداری کنید.

دو: روش آموزشی سنتی حوزه که به طور طبیعی مجتهدپرور بود از حوزه رخت بربسته. در آن روش عالی: پیش مطالعه و پس مطالعه و مباحثه بین اثنین و یا گروهی، نسبت به درس روز قبل بود از این پیش اگر وارد مدرسه فیضیه یا مسجد اعظم می شدید صدای غلغله طلاب به مباحثه با یکدیگر فضا را پر کرده بود می گفتند و می شنیدند و نقض کرده و ابرام می نمودند و مطلب را زیر و بالا می کردند و طبیعتا زمینه اجتهاد و آمادگی آن تحقق می یافت ولی هنگامی که طلبه بدون پیش مطالعه در درس، شرکت کند بعد هم مطالعه و مباحثه آن را نداشته باشد کجا می تواند به رتبه شامخ و بلند اجتهاد برسد. اکنون وقت آن است که گردانندگان حوزه سنت سیئه و راه گشای سنتی را در حوزه دائر و ترویج کنند تا آنچه که مطلوب و هدف اصلی حوزه ها بود یعنی مجتهدپروری و عالم پروری احیا شود و رونق پیدا کند.

سه: به نظر می‌رسد که بر اثر شرایط خاص، اجتهاد در نظر گروهی از طلاب و محصلان و مشتغلین، امری ساده تلقی شده است و از این رو آن تلاش لازم و حرکت و جدیت مناسب به کار گرفته نمی‌شود و به تعبیر دیگر گویا اجتهاد در نظر گروهی از اهل علم، مفهوم وسیعی پیدا کرده که البته با لحاظ این مطلب حاجت به تلاش و جدیت فراوان نیست و از این رو احیانا کسانی که تا مرز اجتهاد فاصله دارند بدشان نمی آید که این عنوان را به خود بگیرند و بدین شاخصه معرفی بشوند. در حالی که اجتهاد در نظر ماهران فن و رؤسا و اساتید فقاهت، امری گران و دامنه ای صعب العبور و قله ای صعب الوصول است و سعی و تلاش زیادی را می‌طلبد.

این مقامی است که عَلَم العلم و التقی مرحوم شیخ مرتضی انصاری که خود ترجمان تحقیق و اجتهاد عالی است در ضمن کلمات‌شان می‌گویند: وفقنا الله للاجتهاد الذی هو اشد من طول الجهاد. خدا ما را برای اجتهاد موفق بدارد. اجتهادی که از مدت های طولانی در جبهه بودن و جهاد با دشمن کردن سخت تر می باشد.

اجتهاد مرحوم محقق اردبیلی مورد توجه بزرگان از علما و فقها است. مع ذلک او در بحث صلاه جمعه می فرماید: ضرب شمشیر بر بدن فقیه از درک و فهم این مساله، آسانتر می باشد. آری اختلاف روایات و تضارب اقوال، مساله را اینگونه مشکل گردانیده است. اگر انسان متوجه شأن رفیع و جایگاه بلند اجتهاد باشد سعی و کار و کوشش او برای دریافت این مقام عالی چند برابر خواهد شد. او اکتفا به اوقات و ساعات روز نمی کند بلکه از ساعات شب خصوصا از وقت سحرگاه نیز بهره می گیرد که شاعر عرب می گوید:

بقدر الجد تکتسب المعالی و من طلب العلی سهر اللیالی

و من طلب العلی من غیر کد اضاع العمر فی طلب المحال

به اندازه جد و به میزان سعی و تلاشت مقامات عالیه و رفیعه را به دست می آوری و کسی که بدون زحمت و کار و تلاشگری طالب مقامات بلند باشد او عمر خویشتن را در طلب محال ضایع گردانیده است.

برای خودم خیلی جالب است که این را از خود شما بشنوم به عنوان کسی که هم در انقلاب نقش داشتید و هم از شاگردان علاقه مند به امام بودید و هم از مدرسین بنام حوزه هستید. تکلیف مردم ما مسوولین ما علما و فضلای ما جوان های ما در پاسداشت و تکریم مواریث امام چیست؟

از مهمترین مواریث امام انقلاب است. این انقلاب و این تحولی که ایجاد شد و آن دم و دستگاه خراب، ضایع و ضد اسلام و ضد دین که برچیده شد همه به برکات و اقدامات ایشان و علمای بزرگوار دیگری بود که امام را کمک کردند. ولکن طرح این نقشه از ایشان بوده و الا این حکومتی که این‌طور ریشه دوانیده بود و با تمام حکومت های خارج هم سروکار داشت و همه آن ها پشتوانه اش بودند خیلی بعید بود که کسی بتواند این ریشه ها را بخشکاند و به کلی به این اوضاع و احوال ناجور و نادرستی که به وجود آمده بود خاتمه بدهد. و حالا وظیفه دیگران چیست من خیال می کنم جوابش روشن است زمانی که کسی اینطور خدمتی کرده است و این‌طور ارمغانی به وجود آورده و تحویل جامعه داده حالا ادعایی هم نیست که عیب و ایرادی در کار نیست که خود ایشان هم ادعای این‌گونه نداشتند... البته همین هم وظیفه مردم را سنگین می کند که وظیفه داشتند این را به حد کمال برسانند. الان وظیفه عبارت از این است که تمام نیروهای خود را به کار ببرند دلسوزی های خود را بکنند تا این میراث ارزشمند ایشان ضایع نشود و از بین نرود بلاشک به هرمقداری که زعما ومردم ومومنین و دانش آموختگان بخواهند سستی کنند به همان مقیاس میراث ارزشمند امام تضعیف می شود.

بنابراین وظیفه کلی ما این است که در حفظ و حراست این میراث هیچ کوتاهی نکنیم‌. و الان به این آیه متذکر شدم که «ان الله یامرکم ان تودوا الامانات الی اهلها» این یک امانتی بود که ایشان ساخته و پرداخته به دست امت اسلامی سپردند و رفتند. خدا این امرخدا و صریح قرآن است که "أن تؤدوا الامانات الی اهلها".

حدیث شریفی هست که حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها هنگامی که در مسجد خطبه خواندند، استدلال به این جمله کردند که «المرء یحفظ فی ولده» یعنی اگر یک انسان بزرگ و شریفی در میان جامعه جلوه‌گر شد انسانی که قدیس بود انسانی که مقامات خیلی بالایی داشت اگر بخواهند این مرد را این عنصر بزرگ و عظیم‌الشان را حفاظت کنند یکی از طرق حفاظتش این است که اولاد او را فرزندان او را محافظت کنند و احترامات خاصه برای آنها قائل باشند یعنی اگر بنا باشد خدای نخواسته اندک سستی از ناحیه مردم دراحترامات آنها به بیت امام پیدا شود این منجر به این می‌شود که خود ایشان تحقیر شده‌اند که خود ایشان مورد اهانت قرار گرفته‌اند. پس آن کسانی که ادعا می‌کنند واقعا به امام علاقه‌مند بودند و هستند این‌ها موظفند که طبق همین کلام حضرت صدیقه طاهره که بهترین سند برای ما هست شخص را در اولادش حفظ کنند. لذا همه وظیفه دارند در احترام بیت ایشان بستگان ایشان جدیت لازم داشته باشند تا انشاءالله خداوند متعال هم عنایاتش راشامل حال همه کند و نظام اسلامی بیشتر و بهتر از همیشه پیشروی کند.

انتهای پیام

دیدگاه شما