معصومه آباد یکی از اسرای زن جنگ تحمیلی است که اکنون عضو شورای شهر تهران است. او که پس از پایان دوره اسارت داغ برادر در دل داشت و زخم اسارت بر پیکر، از پای نایستاد و در سنگر دانش پزشکی تا درجه دکترای جنینشناسی از دانشگاه کینکس کالج لندن پیش رفت. از این بانوی آزاده تألیفات پژوهشی و علمی «نطفه تا تولد پرندههای کاغذی»، «دوره درهای بسته»، «مدرسه عشق» و «بدن من چگونه کار میکند»(در ده جلد) منتشر شده است.
او هم اکنون درمراکز بیمارستانی میهن اسلامی به مداوای بیماران مشغول است و البته تجربههای گرانقدر سالهای مقاومت و نبرد را نیز طی سخنرانیها، مصاحبهها و دیدارهای جمعی با گروههای گوناگون اجتماعی در میان می گذارد. به مناسبت هفته دفاع مقدس به سراغ ایشان رفتهایم تا از خاطرات دورهی با شکوه دفاع و مقاومتهای دوره اسارت برای ما سخن بگویند، متن زیر حاصل این گفتو گوست.
خانم آباد شما چند ساله بودید که اسیر شدید و این اسارت در کجا اتفاق افتاد؟
در آن زمان هفده ساله بودم و محلی که به اسارت در آمدم دوازده کلیومتری شهر آبادان بود.
آن لحظهای که به اسارت درآمدید به چه چیزی فکر میکردید؟ یک زن در دام دشمن بعثی چه حسی میتواند داشته باشد؟
ما لحظهای که به اسارت در آمدیم اصلا پیش بینی نمیکردیم. ما در شهر آبادان بودیم و هر چند که در شرایط جنگی بودیم ولی فکر میکردیم که نیروهای بعثیها خیلی دورتر از مرزها هستند یعنی احتمال شهادت و مجروحیت زیر بمباران دشمن وجود داشت ولی واقعا گمان نمیکردیم اسیر شویم. حضور ما بیش تر حضور دفاعی بود مثل وقتی که دزد به خانه میزند. ما از خاک وطن، اعتقادات و اندیشه هایمان دفاع میکردیم. ولی وقتی به اسارت درآمدم یکپارچه احساس مقاومت در برابر دشمن بودم که دشمن از حضور ما بهره برداری سوء و تبلیغاتی نکند. و احساس نکند که ما وحشت زده و ترسیده هستیم.
از روزگار زندان کمی برای ما بگویید. دنیای اسیر دور از وطنی که بی خبر هم هست، چگونه می گذشت ؟
شرایط خیلی سختی بود به خصوص سخت ترین شرایط دوران اسارت ما زندانهای بغداد بود که بلافاصله بعد از دستگیری ما را به آنجا انتقال دادند و برداشت آنها این بود که ما نیروهای بزرگ نظامی هستیم. در آن لحظهای که خود من را به اسارت گرفتند با خوشحالی گفتند: «ما ژنرال زن ایرانی را به اسارت گرفتیم.» برداشت دشمن از این حادثه به من کمک کرد که درک کنم بزرگ هستم و باید رفتار و اعمال و عکسالعملهایم و همین طور تحملم بسیار فراتر از شرایط سنی و جنسیام باشد. در آن وضعیت بدترین چیز بی خبری از کشورمان بود. ما کاملا بیاطلاع بودیم و موقعیت جنگ و رزمندگان را نمیدانستیم ضمن اینکه دشمن تبلیغات بسیار سنگین منفی علیه ما داشتند و مدام میگفتند که سقوط ایران نزدیک است. ما هشت صبح که اسیر شدیم میگفتند ما ظهر ناصریه هستیم -اهواز را به نام ناصریه میشناختند- و فردا به تهران میرسیم. البته اگر مقاومت نیروهای مردمی نبود واقعا دشمن بعثی قصد تجاوز به کلیت خاک ایران را داشت و با خواب تهران به خوزستان آمده بودند. این هجمهی متواتر تبلیغاتی که فضا را خیلی سنگین میکرد برای ما دردآور و آزار دهنده بود و تمام سالهایی که ما در زندان بودیم همواره زیر فشار این تبلیغات بودیم ولی ما همیشه فکر میکردیم از دشمن چیزی جز این نمی توان انتظار داشت و می دانستیم که تلاش برای این است که روحیهی ما را ضعیف کند تا بهره برداری خود را انجام دهد.
معصومه آباد قبل و بعد از اسارت چه تفاوتی باهم داشتند؟
من فکر میکنم اسارت برای من مثل یک دانشگاهی بود که من هم استاد خودم بودم و هم دانشجو . گویی در محضر یک فرزانهی بزرگ که درس الهی به من میداد، داشتم تجربه کسب میکردم. وقتی از زندان بیرون آمدم احساس میکردم آن شرایط، خیلی آبدیده ام کرده است. روزهای خیلی سختی بود اما با این سختیها پخته شدم.
کمی در مقام صبر صحبت کنید. چه چیزی باعث میشد شما، یک دختر هجده ساله، شرایط سخت اسارت را تاب بیاورید. آن روزها روشن ترین نقطه ذهن شما چه بود؟
من همیشه افکار مثبتی را در ذهنم رشد میدادم و هیچ وقت به نقطههای منفی فکر نمیکردم حتی در آن اوج نا امیدی و قتی پیش بینی ما از جنگ یک ماه بود و بعد یک سال شد و همین طور ادامه پیدا میکرد و از طرفی حتی نمیدانستیم که سرنوشت جنگ چه شده است و در بیخبری مطلق بودیم ولی در شرایط سخت همواره افکار مثبتی را درذهن ترسیم میکردم که موجب می شد تاب بیاورم و احساس ناتوانی و ناامیدی نکنم. همواره توام با امیدواری بردباری هم هست. از لوازم امید صبر است، فاصله رسیدن به هدف خیلی زیباست. من این احساس رضایت را در تمام طول اسارت داشتم و مثل پرنده ای بودم که «پرواز را فراموش نکردم.» ضمن اینکه دست و پا بسته بودم همیشه به متن پرواز فکر میکردم. و این فکر پرواز و آرزوی پرواز همیشه آدم را زنده نگاه میدارد.
شما در دوران اسارت مدتی در زندان الرشید عراق بودید. از خاطرات آنجا برایمان روایت کنید.
خاطرات دوران زندان الرشید خاطرات خوبی است از آن جهت که یک خلوت تحمیلی بود. تنهایی و سکوتی که بر من تحمیل شده بود. ولی همین فرصت خوبی بود که مرا به تفکر وادارد. دوران قبل از جنگ من شبانه روز کار میکردم و فقط زمانی متوجه میشدم که کار نمیکنم و در حال خواب هستم که چشم هایم توان باز ماندن نداشت. ولی در زندان بسیار به گذشته میاندیشیدم و برنامه ریزی برای آینده، هرچند که این امکان وجود داشت که آیندهای در کار نباشد و آن روزگار تا پایان عمر من همیشگی میشد. ولی همواره این جنس فکر کردن و شاید بهتر است بگویم خیال پردازی به آدم کمک میکند که روزهای خوبی را تصور کند. از هر زاویهای که به تصویری بنگرید، آن را آن گونه خواهید دید. خانم زینب کبری(س) در حادثه عاشورا عبارتی میفرمایندکه: «جز زیبایی چیزی نمی بینم». در صورتی ظاهر صحنه هایی که توصیف میشود زیبایی ندارد در حالی که دریافت و برداشت ایشان از آن ماجرا فراتر از نگاه ظاهری است و یک باطنی دارد که هر چشمی نمیبیند. وقتی که شرایط زندان را هم تحمل میکنید اگر احساس کنید که برای یک اعتقاد، آرمان و ارزش است، سختی سهل میشود و این صبر زیبا میشود.
دربارهی امام بگویید ، بگوئید امام خمینی در دنیای یک زن آزاده چه جایگاهی دارد؟
جایگاه بسیار بسیار رفیعی دارد. آنچه به همهی ما صبر و تحمل میداد عشق به امام بود. احساس میکردیم هیچ جایی نباید کوتاه بیاییم هیچ جا نباید و در مقاومت کم بگذاریم که دشمن تصور کند از اندازه امام کم شده و خود را به عنوان نماینده و سفیر امام میدانستیم. به خصوص که در اسارت گاهی ما را «بنت الخمینی» صدا میزدند. وقتی میدیدند که ما روی مسئله حجاب و اعتقادات خیلی مراقبت داریم، میگفتند چون ما همهی اینها را از امام داشتیم و امام محور عشق شده بودند اینها «بنات الخمینی» هستند و این استواری ما را تقویت میکرد.
شاید برایتان جالب باشد بگویم که ما در زندان الرشید وقتی فهمیدیم که جنگ تمام نشده و اردوگاه هایی وجود دارد که اسرا در آن می توانند با خانواده های خود مکاتبه داشته باشند و زیر نظر صلیب سرخ هستند یک دوره اعتصاب غذای بیست و سه روزه داشتیم تا ما را منتقل کنند. اعتصاب غذا تا جایی پیش رفت که ما به بیهوشی و اغما رفتیم چون هرچه به ما میگفتند که حتی اگر از بین بروید، شما را جا به جا نمیکنیم. ما هم گفتیم این تصمیم شماست و ما هم تصمیم آخر خود را گرفتهایم . در شرایط بسیار بحرانی بود که ما را به بیمارستان الرشید منتقل کردند. در آنجا زمانی که سرم وصل کرده بودند، اینها فکر میکردند در آن شرایط کسی که میتواند ما را هدایت کند و باز دارد شخصیتی است که شبیه امام باشد. در آن حال نیمه بیهوشی کسی را که عمامه مشکی لباس روحانی داشت و بسیار شبیه امام بود، طراحی کرده بودند و بالای سر من آمد و گفت: «میدانی این کار انتحار است و انتحار در اسلام حرام است. » آنها به حالت بیهوشی و نیمه هشیاری ما آگاه بودند و میخواستند اینگونه ما را تحت تاثیر قرار دهند. خوب ما آنقدر با امام عجین بودیم که حتی لحن امام را میشناختیم و تکیه کلامهای امام و آهنگ صدای امام را میشناختیم و امکان نداشت کسی بتواند خود را حتی در همان بد حالی نیمه هشیاری جای امام جا بزند. باز آن شخص بالای سرمن گفت:«شما قصد انتحار دارید؟» من چشم باز کردم و با سر تایید کردم باز پرسید:" «آیا میخواهید فعل حرام انجام دهید» باز من تایید کردم. این در واقع نهایت عشق امام در ما بود که حتی دشمن را متوجه کرده بود تنها کسی که میتواند ما را از اعتصاب باز دارد فرمان امام است که چنین صحنه آرایی را راه انداختند . هرچند برای ما جز یک تصویر مضحکه چیزی نبود. این سیاست که جواب نداد در نهایت با سرم های تقویتی ما را هشیار کردند. در همان روز صلیب سرخ آمد و ثبت نام شدیم .
یکی از کلیدی ترین شعارهای انقلاب تحقق اخلاق بود، شما به عنوان کسی که برای این ارزش ها پایمردی کردهاید، وضعیت فعلی اخلاق را در جامعه ایران چگونه ارزیابی میکنید؟
امروز تفاوتهای بسیاری با شرایط قبل انقلاب دارد چون ارزشهایی که امروز هنوز حاضریم برای آنها جانفشانی کنیم و رنجهای زیادی تحمل کنیم همان آرمانهای اخلاقی است. ولی مسلما با ایده آل هایی که امام برای ما ترسیم کرد و آن جامعه آرمانی، بسیار فاصله گرفتهایم. متاسفانه در فراز و نشیب هایی که جامعه ما بعد از دورههای مختلف داشته، دچار پسرفتهای زیادی شدهایم. ببینید در جامعهی ابتدای انقلاب، بدون اینکه کسی، دیگری را نصیحت کند بدون اینکه کسی توصیهای بر اجرای ارزشهای اخلاقی داشته باشد، هر کس خود را مقید میدانست که نه تنها واجبات بلکه مستحبات را رعایت کند ولی امروز متاسفانه در جامعه میبینیم که نسبت به اصول اولیه اخلاق بیاعتنایی صورت میگیرد و از جامعهی اخلاقی داریم فاصله میگیریم و این اصلا رضایت بخش نیست.
امروز اصلی ترین دغدغه معصومه آباد که هم در عرصهی دفاع حضور داشته و هم در عرصه بهبود، پیشرفت و توسعه در حال حاضر فعال است در مواجهه با جامعه فعلی چیست؟
نگرانی و دغدغهی اصلی من فاصله گرفتن از ارزشهایی است که برای تحقق آنها خونهای زیادی ریخته شده و رنج های زیادی کشیده شده است. شما ببینید چهل هزار آزادهای که ما در کشور داریم و اکثریت از بازهی سنی 16 سال تا حداکثر بیست پنج سال بودند در این دوره سنی ماحصل تمام زندگی شان را و بهترین سالهای عمرشان را در تنهایی، فشار و سختی سپری کردهاند و هنوز هم دارند تاوان فشارهای جسمی و روحی آن روزها را میدهند. جانبازان بزرگوار هنوز تن و بدن شان بوی باروت میدهد. این جانبازیها همه برای ارزشهای اصیل انقلاب بود که مبنای اخلاقی داشت و برای اعتلای مکارم اخلاق بوده است. هرچقدر که این فاصله بیش تر شود، نگرانی بیش تر است. اخلاق را اگر داشته باشیم، اقتصاد و سیاست را هم داریم. از دست رفتن اخلاق یعنی از دست رفتن کل جامعه و از بین رفتن تمام ارزشهایی که با روحیهی انقلابی عجین است. ارزشهایی مثل ایثار و فداکاری. امروز اگرچه جنگ تمام شده است ولی مقوله دفاع تمام نشده فقط شکل جنگ تغییر کرده و به گونهای است که ما باید با ترویج روحیه مقاومت و ایثار را در مردم احیا کنیم.
امروز شما اصلی ترین رسالت خود را چه میبینید؟
مثل همیشه ایثار و مقاومت در برابر بسیاری از مشکلات و بحرانهای جامعه ی امروز.