عضو هیئت علمی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران با تاکید بر اینکه اسلام و آموزه های دینی با حضور زن در جامعه و فعالیت او تعارضی ندارد، موانع تاریخی موجود در راه رشد زنان را تحلیل و بیان کرد که نسل گرفتار حصارهای ذهنی نتیجه نداشتن آموزش و پرورش اثربخش خواهد بود.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران، دکتر فاطمه زیباکلام در گفت و گو با خبرنگار شفقنا (پایگاه بینالمللی همکاریهای خبری شیعه) با اشاره به اینکه در آموزه های قرآن کریم هیچ تفاوتی بین ارزش انسانی زن و مرد نیست و تنها تاکیدی که از جانب خداوند در تفاوت انسانها مطرح است، تقوای افراد است و تفاوتی میان انسانها و مذکر یا مونث بودن آنها نیست، بیان کرد: منظور از تفاوت، آن دسته از تفاوت هایی نیست که متمایزکننده زن از مرد است؛ منظور این است که همه ابناء بشر چه زن و چه مرد توانایی و پنانسیل گام نهادن در سیر کمال و رشد معنوی و روحی را دارند و هیچ مانعی در قرآن در این راه که ناشی از داشتن ویژگی خاصی مثل زن یا مرد بودن باشد، دیده نشده است.
او درباره توانمندی زنان در جامعه اظهار کرد: زن موجودی است که انرژی بالقوهای در جوامع بشری محسوب میشود که این انرژی بالقوه در صورتی که به فعلیت برسد، میتواند شرایط موجود را به سمت مطلوب مورد نظر رهنمون شود اما بشریت گاهی در مسیر این تبدیل قوه به فعل با تمام ابعاد کارآمد، موانعی ایجاد کرده است. به عبارت دیگر زن در طول تاریخ فراز و فرودهای مختلفی داشته است که میتوان این سیر نوسانی را ناشی از آن دانست که در مسیر این شدن اشکالاتی بروز کرده و مانع تراشی هایی صورت گرفته است. حال اگر بخواهیم این مورد را از دید قرآن و دین بررسی کنیم، به نظر میرسد که تعارض خاصی وجود نداشته باشد مگر در برخی از موارد که باید شأن نزول آیات بررسی شود تا متوجه نکات پنهان در آیات شد و میتوان نتیجه گرفت که اسلام و آموزههای آن به صورت کلی با حضور زن در جامعه و فعالیت او تعارضی ندارد.
او معتقد است: موانعی در طول تاریخ در راه رشد جنس مونث ایجاد شده است که به دو مانع اصلی میتوان اشاره کرد؛ یکی حاکمیتها و جوامع و یکی خود جنس مونث که این مورد دوم بسیار دردناک است. به واقع حصارهای ذهنی مختلفی وجود دارد که وجود این کلیشهها باعث نگرش و رفتارهایی شده است که شایسته نیست و امور مهم تری وجود دارد که ضرورت رسیدگی به آن بیشتر است. حال باید حصارهای ذهنی حضور اجتماعی زنان را از بین برد؛ البته باید متوجه این نکته بود که این مهم باید به صورت تدریجی انجام شود. پس جنس زن باید خود را از نظر ذهنی قوی سازد و سطح خواستههای خود را به مراتب به سطح بالای نیازهای بشری ارتقا دهد.
زیباکلام با اشاره به حضور زنان در محیط های دانشگاهی گفت: متاسفانه شاهدیم که بسیاری از زنانی که وارد بحث آکادمیک شده اند و دارای تحصیلات عالیه هستند، با وجود خوراک ذهنی که برای ایشان به مناسبت حضور و تنفس در فضای علمی ایجاد شده است، دارای نیازهای سطح پایین و کم ارزشی هستند. با توضیحی که ارائه شد میتوان پلی زد بین این نوع تفکر و شرایط نگرش حاصل از حصارهای ذهنی و دنیایی که به سمت سرمایهداری و جذب سرمایه است و شعار مصرف، مصرف، مصرف سر میدهد. دنیایی که برای مقاصد اقتصادی حتی به ایجاد یک دسته از نیاز های کاذب و بی فایده برای کسب سود اقدام میکند؛ در این شرایط وظیفه زن است که خود نگرش بصیرت گونه و باوری که ریشه در بینش دارد، ایجاد کند.
او اظهار کرد: زن مسلمان و به ویژه زن ایرانی با وجود فرهنگ غنی و حضور افراد تاریخ ساز و تعیین کننده در این فرهنگ نباید به طور مثال دچار مصرف گرایی شود و به پدیده ها و گوناگونی تکیه بزند که دائم در حال ایجاد است و این جای سوال دارد که چرا با وجود چنین فرهنگ پرباری این انحراف به وجود میآید ؟
این مدرس دانشگاه با تاکید بر لزوم بالابردن آگاهی زنان بیان کرد: زنان باید با تحقیق و مطالعه در این پشتوانه فرهنگی، خود را از لحاظ فکری و ذهنی قوی سازند. قوی شدنی که آدمی را متکی به خود میسازد و باعث میشود که زن خود را به طور مثال به وسیله قدرت مرد تعریف نکند.
زیباکلام به راه های ایجاد این بینش در میان زنان اشاره کرد و افزود: در این میان پای تعلیم و تربیت به میان میآید. به واقع حضور تعلیم و تربیت به عنوان یک راهکار مطرح میشود؛ البته منظور تعلیم و تربیتی است که صحیح و حساب شده باشد یعنی آموزش و پرورشی که در فراگیری شناخت ایجاد کند؛ به گونه ای که فرد در این تغییر، شناخت ایجاد شده را در خود حس کند. آموزش و پرورشی که شعارگرا نباشد و بیشتر به دنبال عمل و ملموس کردن مباحث و مطالب باشد.
از نظر فاطمه زیباکلام نکته جالب توجه و قابل تامل در این مورد این است که بیان برخی از نکات مفید و آگاهی دهنده به صورت مستقیم، تاثیرگذاری چندانی ندارد و باید این نکات به صورت غیرمستقیم بیان شود. به طور مثال وقتی از مقاصد دنیای لیبرال و سرمایهداری بحث میکنیم و به این نتیجه میرسیم که کمپانیهای تولیدی جهت پرکردن جیب خود از هیچ تلاشی فروگذار نمیکنند، باید نسبت به این مورد در ذهن دختر و پسرمان بینش و آگاهی و معرفت ایجاد کنیم؛ مثلا در مورد این دردی که در حال حاضر به خصوص در جامعه ایران شاهد آن هستیم میتوان بحث کرد. در جامعه ای مثل ایران یکی از دغدغه های مردم به ویژه جنس مونث استفاده از مواد و لوازم آرایشی و بهداشتی است که این استفاده به اعتقاد من از حد اعتدال خارج شده و جنبه افراط گرایانه به خود گرفته است و هر روز این دغدغه پررنگ تر میشود. حال با این شرایط دختر ما باید نسبت به این مقاصد و اهدافی که کمپانیهای تولید مواد دنبال میکنند، آگاهی پیدا کند اما این معرفت باید به صورت غیرمستقیم ایجاد شود نه با شعارهایی که معمولا بر در و دیوار در مورد موضوعات مختلف میبینیم. چنین موضوعی باید به اشکال مختلف در برنامه درسی و به صور گوناگون توضیح داده شود، به گونه ای که دانش آموز ما خود با آزادی و اختیار به این نگرش مطرح شده ایمان پیدا کند نه آن را به عنوان تحکم و فرمانی ببیند که در قبال آن موضع بگیرد.
او در ادامه برای تشریح مثال خود، توضیح داد: مثلا در درس شیمی بدون مطرح کردن برخی موضوعات میتوان موادی را که در تولید محصول آرایشی و بهداشتی به کار میرود معرفی کرد و تاثیری که این مواد بر روی اکولوژی بدن دارد را به دانش آموز شناساند. مطمئنا این نگرش باعث میشود که او به انتخاب درستی اقدام کند که این انتخاب صحیح باعث میشود که در صورت ادامه پیدا کردن، او را به انسانی تبدیل کند که همان انسان مورد نظر و ایده آل است.
این استاد دانشگاه تاکید کرد: باید اهداف آموزش و پرورش به گونهای تدوین شود که علاوه بر اینکه در بردارنده ارزشهای مورد نظر جامعه است به گونه ای ملموس باشد که حرکت به سمت تحقق این اهداف لمس شود و قابل اندازه گیری باشد.
زیباکلام در پایان به این نکته اشاره کرد که دخترهای ما دوست دارند در جریان تحرک اجتماعی وارد شوند و از این تحرک استفاده کنند اما باید آموزش و پرورش به گونه ای ارائه شده باشد که این تحرک و حضور اجتماعی با افزایش بینش همراه باشد نه حضور و فعالیتی که منجر به رفتار صحیح نشود و هم چنان کلیشه های ذهنی و نگرشهای غلط باقی بماند. اگر این اتفاق نیفتد، واضح است که آموزش و پرورش اثربخشی خود را نداشته و نتیجهاش بزرگ شدن نسلی است که گرفتار حصارهای ذهنی است.