جعفر توفیقی وزیر علوم دولت خاتمی است . وی در گفت و گو با پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران پیرامون دیدگاه امام (س) درباره دانشگاه ها سخن گفت.جعفر توفیقی داریان، متولد ۱۳۳۴ در تهران است. او دارای مدرک دکترای تخصصی در رشته مهندسی شیمی از دانشگاه پلیتکنیک بخارست (۱۳۶۵) و استاد گروه مهندسی شیمی دانشکده فنی و عضو هیات علمی دانشگاه تربین مدرس است.به مناسبت بازگشایی دانشگاه ها با وی به گفت و گو نشسته ایم که مشروح آن را می خوانید :
آقای توفیقی حضرت امام (س) چه جایگاهی برای دانشگاه و دانشگاهیان قائل بودند؟
حضرت امام قویترین اظهار نظرات و جملات را درباره نقش دانشگاه ها در توسعه اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور بیان کردند. از جمله بیانات بسیار مهمی که به خاطر دارم این است که فرمودند «دانشگاه مبدا همه تحولات است». ایشان صحبت های زیادی با دانشگاهیان کردند . به نظرم نقطه عطفی که در دیدگاه های حضرت امام وجود دارد و از بین صحبت های که با دانشگاهیان استخراج می شود این است که دانشگاه را به متن تحولات جامعه آوردند. دانشگاه قبل از انقلاب در حاشیه تحولات کشور بود و چندان نقش مشارکتی در توسعه اقتصادی، سیاسی و یا فرهنگی کشور نداشت، ولی بعد از انقلاب و درصحبت های حضرت امام مهمترین نقطه تمرکز صحبت های ایشان این بوده که دانشگاه باید در متن تحولات جامعه باشد و مشکلات مردم و جامعه شناخته شود و تمام ظرفیت علمی دانشگاه و دانشگاهیان از جمله اعضای هیات علمی و دانشجویان باید مصروف توسعه کشور، رفع تنگناها و شناسایی مشکلات باشد. به خاطر دارم که امام در صحبت های خود تعبیری از اسلامی شدن دانشگاه ها دارند که فرمودند دانشگاه اسلامی، دانشگاهی است که در بین مردم و جامعه باشد و مشکلات آن ها را بشناسد و در جهت رفع مشکلات آن ها تلاش کند. جایگاهی که ایشان برای علم و دانش در بیانات خود قائل شدند بسیار چشمگیر است. ایشان در یکی از صحبت های خود تعبیر می کنند که تمام عالم باید دو دسته باشند یعنی یا دانشجو یا معلم باشند . امام اهمیت زیادی را برای دانش و علم قائل بودند و طبیعتا این اهمیت تسری به بحث دانشگاه تسری پیدا می کند. ایشان تاکیدات زیادی بر روی تربیت دانشجو دارند و این که دانشگاه فقط برای علم و تحصیل نیست بلکه مکانی است برای انسان سازی با ویژگی های تربیتی و انسان هایی که معتقد به ارزش های اخلاقی و انسانی باشند. امام تاکید زیادی بر روی ویژگی دانش آموختگان دارند و می فرمایند که دانشجویان باید اعتماد به نفس داشته باشند و مقهور قدرت های شرق و غرب نشوند و بسیار به این فراز تاکید دارند، به عبارتی دانشگاه را وسیله ای برای استقلال علمی کشور می دانند که این مقدمه ای است بر استقلال سیاسی و اقتصادی و مفاهیمی از این قبیل. ایشان درباره اهمیت نقش دانشگاه در توسعه کشور بیانات بسیار زیادی دارند و نقطه عطف دیدگاه امام این است که دانشگاه را از حاشیه به متن آوردند
به نظر شما در حال حاضر چه راهکارهای برای ترویج اندیشه های امام در دانشگا ه ها وجود دارد؟
این اندیشه ها باید مطرح شود. در حال حاضرمجموع دیدگاه های حضرت امام درباره دانشگاه ها جمع بندی و دسته بندی شده که باید ترویج پیدا کند و دانشجویان، صاحبنظران و محققان که بر روی مسائل دانشگاه ، آموزش عالی و توسعه علمی تحقیقات می کنند باید از این دیدگاه ها الهام بگیرند وآن ها را منتشر کنند . به خاطر دارم آموزش عالی فراگیر یا آموزش عالی برای همه یکی از فرازهای امام درباره دانشگاه و اهمیت آن است امام شعارهای که امروزه در مجامع جهانی مطرح می شود در صحبت های خود بیان کرده بودند. در واقع می توان گفت دیدگاه های پیشرو و پیشگامی در فرمایشات امام وجود دارد. موسسات پژوهشی و آموزش عالی که در باره مسائل علمی تحقیق می کنند و مقاله می دهند حتما باید فرمایشات امام را به عنوان یکی از منابع خود داشته باشند و این دیدگاه ها را بسط دهند و مسئولین هم باید این دیدگاه ها را در مدیریت دانشگاه ها و در ارتباط دانشجویان ملاک قرار دهند. ابزارهای زیادی در نظام علمی کشور برای شناخت بیشتر و انتشار دیدگاه های ایشان وجود دارد .
فکر می کنید در حال حاضر دیدگاه های امام در دانشگاه ها بسط داده می شود؟
معتقدم ما ارتباط درست و کاملی با اندیشه های ایشان بر قرار نمی کنیم و بیشتر تابع نظرات شخصی خود هستیم. به طور مثال درباره مباحث مربوط به اسلامی شدن که هرازگاهی سر بلند می کند و مسئله اصلی می شود دیدگاه های امام را مد نظر قرار نمی دهیم .معتقدم دیدگاه هایی که در این رابطه از سوی مسئولین مطرح می شود مغایر با دیدگاه های حضرت امام است. یعنی اگر به تعابیری که حضرت امام درباره اسلامی شدن دانشگاه ها بیان کردند مراجعه کنیم می بینیم که ایشان بسیاری از خطوط را مشخص کرده اند ولی به نظرم تعمق و تامل کافی روی دیدگاه های امام وجود ندارد که به عنوان چارچوب سیاستگذاری در نظام علمی کشور قرار بگیرد. ما باید دیدگاه های امام را بیشتر به عرصه بیاوریم و در تصمیم گیری ها از آن استفاده کنیم.
امام در بیانات خود از وحدت حوزه و دانشگاه بسیار سخن گفته اند. به نظر شما راهکار وحدت حوزه و دانشگاه از نظر ایشان چیست؟
اگر بخواهیم از آموزه های دینی استفاده کنیم ریشه وحدت حوزه و دانشگاه در این بود که یک تفکر واحد و یکپارچه نسبت به حوزه های مختلف علم داشته باشیم و در واقع به این معنا که رسالت حوزه های علمیه را با رسالت دانشگاه ها در تقابل و تضاد نبینیم بلکه آن ها را مجموعه های یکپارچه و متعهد ببینیم؛ یعنی تلاش در حوزه های علمیه برای توسعه علمی و موضوعات علمی خاص با تلاش های که در دانشگاه ها صورت می گیرد را هم جهت ببینیم .
اشکال این تفرق و جدایی در چه چیزی بود ؟
شاید ریشه اشکال این تفرق و جدایی در این بود که یک دیدگاه دو گانه حاکم بود که حوزه های علمیه و دانشگاه ها را مقابل هم می دیدند . برخی تصور می کردند که ما درحوزه های علمیه علوم الهی و در دانشگا ها علوم ضد الهی را تدریس و ترویج می کنیم یعنی دانشگاه را محل علوم مادی و ضد الهی و حوزه های علمیه را محلی برای ترویج علوم الهی تصور می کردند ؛ درحالی که ریشه تفکر وحدت این بود که این علوم یکپارچه هستند و یک ماموریت را دنبال می کنند. در واقع ماموریت دانشگاه ها با ماموریت حوزه علمیه تکمیل می شود و بالعکس . بنابراین برخلاف برخی تصورها که تلقی از وحدت را وحدت فیزیکی می دانستند که دانشگاه نباشد و فط حوزه علمیه باشد یا برعکس چنین تفکری در دیدگاه امام وجود نداشت بلکه وحدت را از این زاویه نگاه می کردند که این علوم و کارکرد حوزه و دانشگاه با هم وحدت دارند هرچند که عاملان متفاوتی دارند. امام قائل به این بودند که ماموریت حوزه و رسالت های دانشگاه ها درک شود زیرا این دو ماموریت مکمل هم هستند .
رسانه ها چه نقشی در ترویج اندیشه های امام در خصوص دانشگاه ها دارند؟
رسانه ها یکی از ابزارهای کلیدی و مهم اطلاع رسانی هستند و معتقدم باید به یک محیط علمی وآموزشی تبدیل شوند و علم را گسترش دهند . دانشگاه ها شعاع محدودی از نظر ارتباطات و مخاطبین دارند ولی توده عظیمی از مردم که بسیار نقش مهمی در جامعه دارند باید در جریان نظریات قرار بگیرند و این کار رسانه ها است .