دیگر بغدادى نخواهد ماند
وقتى هواپیماهاى دشمن فرودگاههاى ایران را بمباران کردند، ما در منطقه بودیم. به دنبال این بمباران، حضرت امام پیام دادند و جملهاى فرمودند که مثل همه جملات دیگر ایشان، از ابتدا تا انتهاى اسارت، در ذهن و قلب ما بود و هر وقت کارد به استخوانمان مىرسید و رجزخوانى دشمن زیاد مىشد و مىخواست به ما فشار بیاورد، آن را با خود زمزمه مىکردیم: «نیاید روزى که محتاج به بسیج عمومى شویم، که دنیا خواهد دید قدرت اسلام چیست و نیروى ایمان بر همه قوا پیروز است».[2] و یا فرموده بودند: «من چنانچه ـ خداى نخواسته ـ دامنه پیدا کرد این کارهاى صدامحسین و اربابهاى صدام حسین، تکلیف ملت ایران را تعیین خواهم کرد و امیدوارم به آنجا نرسد و اگر برسد، دیگر بغدادى باقى نخواهد ماند».[3]
ما بر اساس این جمله امام، مطمئن بودیم که هیچوقت دشمن بر ما چیره نخواهد شد و پیروزى قطعى با ماست. این همیشه در ذهنمان بود.
اولین ضربه روحى
امام و یاد امام همیشه در زندگى ما حضور داشت. یادم هست در همان لحظات اول اسارت در کنار جادهاى که ما اسیر شده بودیم، عراقىها یک ماشین ایرانى را گرفتند که پشت شیشه آن عکسى از حضرت امام بود. برادر پاسدارى که در ماشین نشسته بود همانجا به شهادت رسید. آن وقت، یک افسر عراقى داخل ماشین شد و عکس حضرت امام را کند و در مقابل چشمان ما پاره کرد. این اولین ضربه روحى بود که بر ما وارد شد و ضربه سختى هم بود؛ چون لحظات اول بود و براى ما با آن تعداد کم، امکان عکسالعمل نشان دادن وجود نداشت.
افسر عراقى دیگر برنگشت
دومین ماجرا درست فرداى آن روز اتفاق افتاد. یک افسر عراقى هنگام ورود ما به پادگانى در منطقه مندلى یا خانقین، به سراغمان آمد. ما محاسن کوتاهى داشتیم، ولى یکى از دوستان، به نام آقاى مروّتى، محاسن بلندى داشت و از چهرهاش معلوم بود کهطلبه است. آن افسر عراقى شروع به اهانت به حضرت امام کرد. و ما هم بدون درنظرگرفتن موقعیت جوابش را دادیم. آقاى مروّتى هم به او گفت: «خمینى هو الامام، هو المجاهد» و ما هم کمکش کردیم. افسر عراقى وقتى مقاومت ما را دید گفت: الآن مىروم و برمىگردم و حسابتان را مىرسم. وقتى او رفت، ما لباسها و محل نشستن رفیقمان را عوض کردیم و او را فرستادیم به گوشهاى دیگر؛ اما آن افسر عراقى دیگر برنگشت.
بىادب با صداى بچهها ساکت شد
مورد بعدى، یکى دو روز پس از این ماجرا، در استخبارات خانقین اتفاق افتاد. آن روز، یک ایرانى را که با ما اسیر شده بود آورده بودند تا براى ما سخنرانى کند. او در بین سخنانش گفت که تا دو روز یا حداکثر یک هفته دیگر، عراقىها ایران را خواهند گرفت و ایران و عراق، به طور مشترک، زیر نظر صدام اداره خواهند شد. او در خلال صحبتهایش تا شروع به توهین به حضرت امام کرد، صداى بچهها بلند شد که خفه شو! بىادب! بىنزاکت... . او هم ساکت شد. این مسأله در اردوگاههاى زیادى اتفاق مىافتاد. یادم هست در حدود سالهاى 60 و 61 و 62 شاهد اتفاقات زیادى در این باره بودم که از بچهها مىخواستند به حضرت امام توهین کنند.
عمامه رسولاللّه، عمامه خمینى!
در اواخر سال 59 و اوایل سال 60، اعتصاب غذاى مختصرى رخ داد که عراقىها آن را به شکل وحشیانهاى درهم شکستند؛ به این صورت که تعدادى عراقى ریختند داخل اردوگاه و به هر اتاقى که رفتند اسرا را لت و پار کردند و با ایجاد رعب و وحشت، اعتصاب را در هم شکستند. بعد هم، تعدادى را براى بازجویى و شکنجه بردند که از جمله آنها مرحوم جلیل اخبارى بود. ایشان از آزادههاى متدین بود و تعصب زیادى به حضرت امام داشت. آن روز، سرگردى به نام سرگرد اظهر، که از استخبارات آمده بود، جلیل را بسیار زده بود و به او گفته بود باید به امام اهانت کند. جلیل هم گفته بود هرگز این کار را نخواهد کرد. آنها آنقدر جلیل را زده بودند که از نفس افتاده بود. وقتى از او پرسیدند چرا اهانت نمىکنى، با اینکه مىدانى زیر دست و پاى ما از بین مىروى و مىمیرى، گفته بود: آیا شما حاضرید به پیامبر خدا اهانت کنید؟ جواب داده بودند: نه! این چه ربطى به خمینى دارد؟ گفته بود: عمامه خمینى، عمامه رسولاللّه است و عمامه رسولاللّه، عمامه خمینى. پس جسارت به خمینى(س) جسارت به رسول خداست و من اگر بمیرم این کار را نمىکنم. مىگفتند حالت جنون به سرگرد دست داده بود، به
طورى که دیوانهوار به پشت و شکم جلیل مىزد و مىگفت: اللّهاکبر! عمامة رسولاللّه...!؟ یادم هست تا دو سال، هر وقت سرگرد اظهر، اخبارى را مىدید او را مىزد و مىگفت: عمامة رسولاللّه عمامة خمینى و عمامة خمینى، عمامة رسولاللّه!
ژنرال عراقى دست و پایش را گم کرد
نمونه دیگر در همان سال 60 اتفاق افتاد. در یکى از روزهاى ماه رمضان، مرحوم حاج آقا ابوترابى ـ رحمة اللّه ـ را که در اردوگاه ما بودند، در حال سخنرانى گرفتند و بردند. فرداى آن روز، یکى از ژنرالهاى ارتش عراق از بغداد آمد تا براى ما صحبت کند و از ما زهرچشم بگیرد، اما همین که او شروع به صحبت کرد و به اهانت به حضرت امام پرداخت، 1200 نفر اسیر اردوگاه صدایشان بلند شد که «اللهم صلى على محمد و آل محمد و عجل فرجهم و اهلک عدوهم و ایّد امامالخمینى و انصر جیوشالحسینى».
صداى «اَیِّد امامَالخمینى و انصُر جیوشَالحسینى» در و دیوار اردوگاه موصل را به لرزه درآورد و ژنرال عراقى که آمده بود تا در دل ما رعب و وحشت ایجاد کند، دست و پایش را گم کرد و راهش را کشید و رفت.
صلوات بزرگ!
یک بار دیگر هم، شخصى به نام عبدالجبار محسن ـکه سردبیر روزنامه الثقافه و معاون وزیر فرهنگ عراق بود ـ براى سخنرانى آمد. فصل زمستان بود و افراد را از آسایشگاههاى مختلف در اتاقى جمع کرده بودند تا سخنرانى او را بشنوند. او از مجد و عظمت عراق گفت؛ گفت که ده جاسوس انگلیسى را گرفته بودیم و آنها به ما مىگفتند: ما بریتانیاى کبیر هستیم. ما هم به آنها گفتیم: ما عراق کبیریم. خلاصه، خیلى از خودشان و عظمت صدام و عراق تعریف کرد. البته، او به کسى جسارت نکرد و ما هم سکوت کرده بودیم، ولى بچهها به او اعتنا نکردند و حتى از جایشان بلند نشدند. در نهایت، در آخر سخنرانى، مترجم ایرانى به جاى اینکه بگوید صلوات بلند بفرستید، گفت صلوات بزرگ بفرستید. البته این فرد اسیر بود ولى آدم بدجنسى بود و واقعاً نمىخواست کسى صلوات بفرستد، ولى هول شد و از زبانش در رفت و بچهها هم از فرصت استفاده کردند، از جاى خود بلند شدند و یک صدا گفتند: «اللّهم صلّى على محمد و آل محمد أیِّد إمامَ الخمینى و انصُر جیوشَ الحسینى». عبدالجبار محسن که از قبل بىاعتنایى بچهها را دیده بود و فکر مىکرد بچهها مریض و بیحال هستند، وقتى فریاد امام الخمینى را
شنید، از اتاق به سمت بیرون حرکت کرد، ولى قبل از اینکه از آسایشگاه خارج شود، رو به بچهها کرد و گفت: مىدانید ما چرا در جواب صلوات شما چیزى نمىگوییم؟ چون ما برحقّیم. تا این را گفت بچهها صلوات دیگرى فرستادند. این اتفاق دیگرى بود و دشمن اینجا هم محکوم شد.
بالاخره کسى شعار نداد
فراوان پیش مىآمد که عراقىها بچهها را مىبردند و به بهانههاى مختلف شکنجه مىکردند و از آنها مىخواستند که به حضرت امام توهین کنند، ولى این کار هیچوقت صورت نگرفت و این آرزو در دل دشمن ماند. حتى گاهى آنقدر بچهها را مىزدند که از هوش مىرفتند. براى همین، ما خدمت آقاى ابوترابى رسیدیم و عرض کردیم: گاهى بچهها تا سر حد مرگ شکنجه مىشوند! ایشان فرمودند: اگر مىبینید ناچارید، اشکالى ندارد. ما هم به بچهها گفتیم: اگر مىبینید کارد به استخوان رسیده چیزهایى بگویید؛ اما این اتفاق روى نداد و کسى شعار نداد.
تو گفتى خمینى عین!
به خاطر دارم گاهى عراقىها بچهها را مىزدند تا بگویند «خمینى کفش». همانطور که مىدانید عراقىها هنگامى که مىخواهند به یک نفر توهین کنند به او مىگویند: تو کفش هستى. بچهها در جواب مىگفتند: «کفش خمینى» و این در حالت تقیه بود. و زمانى هم که کارد به استخوان مىرسید، بچهها مىگفتند: «خمینى چشم»؛ یعنى کلمه چشم را به جاى کفش به کار مىبردند و عراقىها هم که متوجه نمىشدند دست از سر بچهها برمىداشتند. این بود تا اینکه یکى از مترجمها این موضوع را برایشان توضیح داد و تفاوت چشم و کفش را به آنها گفت. بعد از آن، عراقىها یکى از بچههاى آبادان به نام صفر پیرمرادى را بردند و از او خواستند که به امام توهین کند؛ او هم گفته بود: خمینى چشم. افسر عراقى به او گفته بود: چه گفتى؟ او هم جواب داده بود: همان را که شما خواستید. افسر عراقى به او گفته بود: تو گفتى خمینى عین (چشم). آن وقت آنقدر او را زده بودند تا از هوش رفته بود. این اتفاقها مکرر مىافتاد.
فکر کردیم پوست بدنش را کندهاند
جوان دیگرى بود به نام عبدالرضا لهراسبى که اهل دزفول بود و بسیار مقاوم و متدین. عراقىها او را حسابى زده بودند تا هنگامى که او را در صفها مىچرخانند، سر هر صفى به امام جسارت کند؛ اما این جوان از این کار سر باز زد. ایشان از سرداران سپاه بود که الآن باز نشسته شده است. در ضمن، اولین آزاده حافظ قرآن بود که در اسارت قرآن را حفظ کرد و این کار را رواج داد. عبدالرضا را دوباره برگرداندند. وقتى از او پرسیده بودند که چرا توهین نکردى؟ از چه کسى ترسیدى؟ ترسیدى که بچهها تو را بزنند؟ گفته بود: خیر، من از هیچکس نمىترسم، ولى این کار را نمىکنم. خلاصه، آنقدر او را زده بودند که دو نفر رفتند زیر بغلش را گرفتند تا توانست به آسایشگاه بیاید. وقتى ما به دیدارش رفتیم و دکمههاى پیراهنش را باز کردیم، فکر کردیم با چاقو پوست بدنش را کندهاند. از خودش سؤال کردیم که چه اتفاقى افتاده؟ با چاقو پوست بدنت را کندهاند؟ پاسخ داد:
آنقدر با کابل زدهاند که اینطور شده است.
بافتههایشان را پنبه مىکردیم
گاهى آخوندهایى از بغداد مىآمدند تا براى ما صحبت کنند و کارى کنند ما دست ازامامو انقلاب برداریم. عراقىها فکر مىکردند چون ما به حرف امام گوش مىدهیم،بهحرف هر آخوند دیگرى هم گوش خواهیم کرد. ما هم براى اینکه به آنهانشان دهیم بااین حرفها و سخنرانیها از راه به در نمىشویم و عشقمان به امام حسابدیگرى دارد،هر وقت آنها اسم امام را مىبردند، با شعار «اللهم صلى على محمدو آل محمد وعجل فرجهم و اید امام الخمینى و انصر جیوش الحسینى»بافتههایشان را پنبهمىکردیم. سرانجام، کار به جایى رسید که ابتداى هر سخنرانى اعلام مىکردند هیچکس حق فرستادن صلوات ندارد، ولى این هم نتیجه نمىداد. این بود تا اینکه جمعىاز بچهها را بردند و کتک زدند و آخوندها هم دیگر به اردوگاه نیامدند.
مشت محکم
یک بار هم یک پناهنده را آورده بودند تا براى ما سخنرانى کند. آن روز در ردیف جلو، شخص بىادب و نادانى کنار یکى از بچههاى تهران نشسته بود. وقتى این آدم نادان به حضرت امام توهین کرد، آن دوست تهرانى با مشت به دهانش کوبید، طورى که دهانش پر از خون شد. آن پناهنده از پشت تریبون گفت: آقا نزن! چرا مىزنى؟ اسیر تهرانى پاسخ داد: این نادان به حضرت امام توهین کرد، من هم او را زدم. پناهنده پرسید: مگر هر کس به خمینى توهین کند، کتک مىخورد؟ اسیر پاسخ داد: تنها کتک نمىخورد بلکه کشته مىشود. ما هر کسى را که به امام توهین کند مىکشیم. همین حرف باعث شد که آن پناهنده به حضرت امام اهانت نکند.
حماسه بوتراب
خوب است در این باره خاطرهاى از آقاى ابوترابى نقل کنم که خیلى معروف است: بعد از عملیات خیبر (در حدود سالهاى 62 و 63)، در اردوگاه موصل یک، همه اسرا را به بهانههاى مختلف مىزدند. اصلاً، آن سال هر اسیرى که جابهجا مىشد را مىزدند. خودشان مىگفتند از بالا دستور آمده است. به هر حال، یک روز پنجاه نفر را به همراه مرحوم آقاى ابوترابى به اردوگاه ما آوردند. شب اول آنها را نزدند، اما غروب روز بعد، پس از اینکه آمار گرفتند و اسرا به آسایشگاهها رفتند، سربازان عراقى کابل به دست بهطرف آسایشگاهى که آقاى ابوترابى در آن بود رفتند. ما متوجه مسأله شدیم و فهمیدیم که برنامه پذیرایى در پیش است؛ حتى پشت پنجره آسایشگاه رفتیم، ولى از اتفاقى که افتاد چیزى نفهمیدیم. فردا صبح که از بچهها ماجرا را پرسیدیم، جواب دادند که دیشب عراقىها آقاى ابوترابى را طورى زدند که ایشان مجروح شد و الآن در بیمارستان است. شاهدان و ناظران صحنه تعریف مىکردند که ما داخل آسایشگاه بودیم که در باز شد و ستوان ژاپنى ـ ما به او ژاپنى مىگفتیم، چون چشمانش مثل ژاپنىها بود و مرد بسیار بد شکل و بد قیافهاى بود ـ وارد شد و همه ما را در گوشهاى جمع کرد
و گفت: ما به شما احترام کردیم، ولى شما احترامپذیر نیستید. سپس دستور داد ما را بزنند. بعد از آن پرسید: کدام یک از شما ابوترابى هستید؟ حاج آقا ابوترابى دستشان را بلند کردند. ایشان را وسط آسایشگاه بردند و شروع کردند به زدن. بعد از اینکه مقدارى ایشان را زدند گفتند: به خمینى جسارت کن. (بین این پنجاه نفر از آقاى ابوترابى خواستند که به امام توهین کند. دلیلش این بود که اگر زبان آقاى ابوترابى باز مىشد، عقده عراقىها هم باز مىشد؛ ضمن اینکه باب مىشد دیگران هم این کار را بکنند). بعد از امتناع ایشان، این کابلها بود که بالا و پایین مىرفت و ایشان همچنان امتناع مىکرد و «یا زهرا» مىگفت. ضربات پىدرپى کابل بر پیکر نحیف این فرزند فاطمه مىخورد و ایشان فقط صدا مىزد: یا زهرا، یا زهرا. خلاصه، آنقدر با کابل به ایشان زده بودند که خون از سینهشان فواره زده و بیحال شده بود. آن روز، این سید بزرگوار اعلام کرد که اى مادرم زهرا، اگر آن روز سینه مبارکتان در حمایت از رهبرى شکست، من هم آنقدر در حمایت از امام استقامت کردم که به خون، سینهام آغشته شد.
بوسه بر نامهها
بارها اتفاق افتاد که بچهها به آدرس افراد مختلف نامه نوشتند و آن افراد نامهها را خدمت امام بردند. حضرت امام هم معمولاً پایین نامهها یکى ـ دو جمله مىنوشتند. هنگامى که نامهها به دست بچهها مىرسید، آنها را در اردوگاه مىچرخاندند و این باعث بالا رفتن روحیه ما مىشد. حضرت امام در نامههایشان ما را به صبر دعوت مىکردند و مىفرمودند که من در مقابل صبرهاى شما شرمندهام. بچهها این نامهها را مىبوسیدند و بر صورت مىگذاشتند و الهام مىگرفتند.
من بر این بوسه افتخار مىکنم
نامهاى که از حضرت امام به دست بچهها مىرسید تا مدتها باعث بالا رفتن روحیه بچهها مىشد؛ مثلاً، این جمله حضرت امام که فرمودند: «اینجانب از دور دست و بازوى قدرتمند شما را که دست خداوند بالاى آن است مىبوسم و بر این بوسه افتخار مىکنم»[4]، وقتى به اردوگاه رسید، باعث تقویت روحیه بچهها شد. همچنین آن جمله معروف دیگر که فرمودند: «اسرا در چنگال دژخیمان خود سرود آزادىاند و احرار جهان آنان را زمزمه مىکنند».[5] این جمله داخل یکى از نامهها بود. هر کدام از این نامهها که مىرسید براى شش ماه ما را تغذیه روحى مىکرد.
جملهاى هم از حضرت امام به دست ما رسید که نگرانکننده و ناراحتکننده بود. آن روز، یکى از دوستان آمد و گفت که حضرت امام نوشته است: «اگر روزى اسرا برگشتند و من در بین شما نبودم، سلام مرا به آنها برسانید و بگویید که خمینى خیلى به فکر شما بود». این جمله بسیار ناراحتکننده بود. حقیقت این است که اگر به یکى از اسرا مىگفتند پدر یا مادرت بیمار است، نگران نمىشد، ولى اگر به او مىگفتند حضرت امام مریض یا ناراحت است، خیلى برایش سخت بود.
سخنرانى روى کاغذ سیگار
یادم مىآید در 22 بهمن سال 1360، بچهها برنامهاى ترتیب داده بودند. از ما هم خواسته بودند مقدارى از سخنان امام در روز 12 بهمن 57 را بیان کنیم. با چند تن از دوستان قسمت زیادى از این سخنرانى را بر روى کاغذ آوردیم. کاغذ ما هم از حاشیه روزنامهها یا کاغذهاى سیگار بود. این کاغذها که به صورت مخفیانه درست شده بود، در آسایشگاهها خوانده مىشد.
حدود دو سالى که ما رادیو داشتیم، سخنرانیهاى حضرت امام را مىگرفتیم و روى کاغذهاى سیگار مىنوشتیم که در مناسبتهاى مختلف خوانده مىشد و هر جملهاى از آن براى بچهها روحیه بود.
برنامه دهه فجر
در سال 1364 ما به جمعآورى شرح حال حضرت امام مشغول شدیم تا در دهه فجر براى بچهها باز گو کنیم. جمعى از دوستان دانشجو و طلبه حدود ده تا پانزده روز روى این برنامه کار کردند و هر کس هر چه مىدانست بر روى کاغذ آورد. بعد، اینها را به شکل یک دفترچه در آوردیم که در بین بچهها مىچرخاندیم و در مناسبتهاى مختلف آنها را مىخواندند. این کار در دورهاى اتفاق افتاد که کاغذ و قلم آزاد بود. دفترچه ما حدود پنجاه الى شصت برگ و خیلى زیبا شده بود که اتفاقاً یک نسخه از آن به دستعراقىها افتاد.
سلول انفرادى، پاداش از خودگذشتگى
نوجوانى در میان ما بود که مدتى از ما جدا شده بود و به افرادى که اهل نماز نبودند پیوسته بود. یک روز، عراقىها یک نسخه از این دفترچه را هنگام تفتیش در میان وسایل این نوجوان پیدا کردند. اضطراب و دلهره سختى بچهها را فرا گرفت. وقتى آن نوجوان را براى بازجویى بردند، جوان دیگرى به نام جواد نزد عراقىها رفت و به آنها گفت که این دفترچه مال او بوده است. ما هم خوشحال شدیم و برایش دعا کردیم. جواد به عراقىها گفته بود: وقتى شما براى تفتیش آمدید، من با عجله دفترچه را بهطرف او پرت کردم و....
پس از اینکه جواد خود را معرفى کرد، آن نوجوان را رها کردند. جواد را حدود بیست روز در انفرادى نگه داشتند. او با این کار نگذاشت آن نوجوان در سلول انفرادى بماند.
سخنرانیهاى ابوترابى
مسأله دیگرى که باید به آن اشاره کنم این است که ما براى شناخت حضرت امام، از نعمت وجود مرحوم حاج آقاى ابوترابى ـ رحمة اللّه ـ بهرهمند بودیم. حاج آقا ابوترابى یکى دو سال در نجف در محضر حضرت امام بودند و پیامهاى حضرت امام را از نجف به ایران و مکهبرده بودند و یک بار هم در مرز دستگیر شده و مدتى را در زندان بهسربرده بودند. براى همین ایشان شناخت خوبى از حضرت امام داشتند. وقتى ما از ایشان خواستیم درباره حضرت امام صحبت کنند، مرحوم حاج آقاى ابوترابى ـ رحمة اللّه ـ چندین بار درباره حضرت امام و موقعیت علمى و مبارزات ایشان سخنرانى کردند.
عکس در ساعت مچى
عکسهاى حضرت امام گاهى به دست بچهها مىرسید. اولین عکسى که از حضرت امام به دست ما رسید مربوط به یکى از دوستان به نام آقاى خلیلى بود. ایشان دو تا بچه داشت و خانواده ایشان بچههایشان را کنار عکس حضرت امام نشانده بودند و از آنها عکس گرفته بودند. مدتها این عکس در دست بچهها مىچرخید. این قضیه مربوط به سال 1360 بود. عکس کوچک دیگرى هم بود که یکى از بچهها در ساعت مچى خود جاسازى کرده بود و روزهاى پنجشنبه ساعت را مىچرخاند و بچهها آن را مشاهده مىکردند.
هفتهنامه
ما نقاشان زیادى داشتیم که عکسهاى بزرگى از حضرت امام مىکشیدند. بچهها رژه مىرفتند و سرود جمهورى اسلامى مىخواندند و عکس حضرت امام را بالا مىبردند. سال 1361 هم یک نوشته به نام «هفته نامه پیروان ولایت فقیه» داشتیم که عکس حضرت امام در این روزنامه زده مىشد و بچهها آن را دست به دست مىچرخاندند.
چهره امام را مجسم کنید
خاطرهاى هم از یکى از دوستان شهید دارم که مایلم عرض کنم. اوایل اسارت که ما در استخبارات عراق بودیم، حدود 150 یا160 نفرمان را براى بازجویى برده بودند. یادم هست یک ساختمان پنج ـ شش طبقه بسیار بزرگ بود که عراقىها براى ترساندن بچهها، نوار شکنجه در آن پخش مىکردند، طورى که صداى آه و ناله و شکنجه در همه جا پیچیده بود. ما را به داخل راهرویى برده و دستهایمان را بسته بودند و همه رو به دیوار در نوبت بازجویى بودیم. در این حال، یکى از اسرا گفت: این صداها در روحیه ما اثر مىگذارد، چه کنیم که اینگونه نشود؟
در جمع ما، فردى بود به نام حاج حمداللّه دکامىزاده، ایشان قبل از انقلاب کشتىگیر بود و مدال ملى داشت و همزمان با پیروزى انقلاب وارد سپاه شده بود. ایشان بعد از بازگشت از اسارت هم مقام فرماندهى نصیبش شد. آخرین بار هم فرمانده سپاه منطقه کرمانشاه شد تا بالاخره در یک مأموریت به شهادت رسید. ایشان در جواب آن اسیر گفت: شما چهره حضرت امام و پیشانى مبارک ایشان را در ذهن مجسم کنید، روحیه وقوت قلب مىگیرید و حواستان باشد که خود را نبازید. این جمله ایشان در آن موقعیت بسیار مؤثر بود.
توسل
در طول مدت اسارت چند بار خبر رسید حضرت امام کسالت دارند. ما هم مانند سایر مردم همیشه طلب شفا براى ایشان داشتیم و بچهها براى حضرت امام دعا مىکردند؛ دعاى توسل مىخواندند و نذر و نیاز مىکردند.
شادى بعثیها
هر وقت حضرت امام کسالتى داشتند عراقىها به شادى مىپرداختند؛ حتى پشت پنجره مىآمدند و به دروغ مىگفتند: خمینى حالش خوب نیست. گاهى هم جمعى را به اردوگاه مىآوردند و شروع به رقصیدن مىکردند. در آن موقع، ما از طریق رادیو مىدانستیم که حضرت امام کسالت خفیفى دارد
هقهق گریه
بار آخرى که ما متوجه شدیم حضرت امام کسالت دارد، هر روز، براى شفایشان دعا مىکردیم تا اینکه روز چهاردهم خرداد، ساعت 5/7 صبح رادیو را روشن کردیم. البته، ابتدا ما متوجه نشدیم که حضرت امام رحلت کردهاند. براى همین، از اتاق بیرون رفتیم تا اینکه آقاى خلیلى به ما خبر داد حاج احمد آقا پیامى دادهاند. وقتى من متوجه موضوع شدم، مثل انسانى که همه هستىاش را از دست داده باشد بسیار ناراحت و غمگین شدم، اما همین که خواستم روى زمین بیفتم، به خود آمدم و پیش خود گفتم: در یک اردوگاه 1400 نفرى اگر ما اینطور ناراحت و غمگین باشیم، بچهها روحیهشان را از دست مىدهند؛ لذا خیلى خودم را ناراحت نشان ندادم. یک دورى با بیحالى زدم و بهطرف آسایشگاه رفتم. گفتیم شاید دروغ باشد. داخل آسایشگاه، غذاها را آورده بودند
و ظرفهاى غذا را وسط گذاشته بودند. همه سرها روى زانو بود و همه ناراحت بودند. هر کس در حال خودش بود. بسیار حالت بدى بود. ما آن لحظهاى که پیغمبر(ص) از دنیا رفت را تصور کردیم. هیچکارى نمىشد کرد. خواستم داد بزنم، دیدم صلاح نیست، ولى نمىتوانستم خودم را کنترل کنم، از اتاق خارج شدم و رفتم داخل حمام. اتفاقاً، آب مىآمد. دوش را باز کردم و بنا کردم هقهق گریه کردن. خلاصه، در حمام ایستادم و چند دقیقه بلند بلند گریه کردم تا آرام شدم. خوب که گریه کردم و دلم خالى شد، به داخل اتاق برگشتم. بغضى را که در بچهها بود نمىشد کاریش کرد. ظرفهاى غذا را جمع کردم و آنها را بردم ریختم بیرون.
دیگر هیچچیز مهم نیست
همان موقع، افسر عراقى رادیو را روشن کرد که ترانه پخش مىکرد. او ارشد ایرانى اردوگاه که درجهدارى به نام سالارى بود را صدا کرد. افسر بنا کرد به تهدید که رهبر شما از دنیا رفته و شما باید حواستان را خیلى جمع کنید؛ چون اگر مجلسى و برنامهاى باشد، ال و بل مىکنم و خلاصه کلى تهدید کرده بود. بعد از این تهدیدها، ارشد اردوگاه گفته بود: جاى این حرفها نیست که تو مىزنى. الآن هیچکس در اردوگاه به حال خودش نیست. اولین کارى هم که مىکنى آن ضبط را خاموش مىکنى. گفته بود: ضبط را خاموش نمىکنم. ارشد ما گفته بود: پس اگر آمدى و دیدى بلندگوها وسط اردوگاه در میان سطل آشغال افتادهاند، به من نگویى چرا اینطور شده. اینها هیچکدام حال عادى ندارند و اگر بخواهید همینطور ترانه پخش کنید، هر اتفاقى بیفتد خودتان مسئولش هستید. اینها بچههاى هر روز نیستند. همه چیزشان را از دست دادهاند و دیگر به زنده بودن و زندگى در دنیا فکر نمىکنند. تا به حال، آرامش و اطمینان اینها به رهبرشان بود، ولى حالا که رهبرشان را از دست دادهاند دیگر هیچچیز برایشان مهم نیست. خلاصه، با اینکه افسر عراقى تهدید کرده بود، ولى تهدیدات ارشد اردوگاه مؤثرتر
بود، طورى که بلندگوها را خاموش کرد.
عراقىها اجتماع کردن را براى ما ممنوع کرده بودند. البته حق مطلب این بود که خود ما هم امکان برگزارى مجلس نداشتیم. اصلاً هیچکس رمق نداشت. آدم احساس مىکرد در اردوگاه موجود زندهاى وجود ندارد. هر کس در گوشهاى نشسته بود و داشت گریه مىکرد. صداى زمزمه مىآمد و تنها چیزى که دیده مىشد، اشک چشم بود. خلاصه، خیلى سخت بود تا اینکه اخبار بعدى، خبر ارتحال امام را تأیید کرد و ما دیگر مطمئن شدیم.
خبر آرامشبخش
آن روز به ما خیلى سخت گذشت، تقریباً غروب بود که به داخل آسایشگاه رفتیم. عدهاى از بچهها چیزى درست کرده بودند شبیه تابوت که پتوى سیاهى هم روى آن کشیده بودند و دو تا عکس بزرگ از حضرت امام درست کرده بودند و روى آن گذاشته بودند. خلاصه، صحنه خاصى درست شده بود. وقتى این مقدمات آماده شد، بچهها شروع کردند بر سر و صورت خود زدن و گریه و ناله سردادن و... . قیامتى بر پا بود تا اینکه ساعت هشت شب، اخبار بغداد شروع شد. البته دربارۀ رحلت امام چیزى نگفت، اما گفت که خامنهاىبه جانشینى خمینى برگزیده شده است. زمانى که کسى فکر نمىکرد آیت اللّه خامنهاى به جاى امام برگزیده شود، این خبر براى ما بسیار آرامشبخش بود.
چهل روز عزادارى در اردوگاه
بعد از نماز مغرب و عشا، یکى از دوستان طلبه به نام آقاى جبرئیل فلاح در همان اتاق سخنرانى کرد. تلاش ما این بود که بچهها آرام شوند و آنها هم تا حدودى تسکین پیدا کردند. برنامههاى رحلت حضرت امام مثل ایران تا چهل روز در اردوگاه ادامه داشت.
تو عیسایى! تو موسایى!
فرداى آن روز بود که به یکى از دوستان که سرود مىساخت گفتم براى مراسم ختم امام برنامهاى آماده کند. ایشان سرود زیاد ساخته بود که در اردوگاه تمرین مىشد و این بار هم سرودى ساخت که بسیاربسیار زیبا بود. من آن سرود را الآن به یاد ندارم و خودش هم در دسترس نیست، ولى اگر پیدایش مىکردیم خوب بود. به هر حال، کار خیلى زیبایى بود. مضمون بعضى از جملاتش این بود: تو عیسایى، تو موسایى و...
ناله بچهها بلند مىشد
این مراسمها تا چهل روز ادامه داشت و برنامههاى متعدد و مختلفى براى امام اجرا شد؛ حتى سخنرانیها و مطالبى که قبلاً آماده شده بود دوباره گفته شد. در حقیقت سعى ما بر این بود که بچهها آرام شوند؛ چون اردوگاه تا چند روز اصلاً حالت طبیعى نداشت؛ بچهها غذانمىخوردند و بعضیها بىطاقت شده بودند. یادم هست جوان ضعیف و نحیفى در گروه غذایى ما بود ـ متأسفانه، اسمش را فراموش کردهام ـ که سر سفره غذا نمىآمد و غذانمىخورد و مىرفت در باغچه مىنشست و همینطور اشک مىریخت،
بدون اینکه حرفى بزند. روز سوم یا چهارمى که او سر سفره نیامده بود، من رفتم کنارش و گفتم: بیا برویم غذا بخوریم. گفت: على آقا، برو. نشستم کنار او و او را آرام کردم و گفتم: ببین، پیامبر خدا(ص) از دنیا رفت؛ امیرالمؤمنین(ع) از دنیا رفت؛ این اولین بار نیست که از این اتفاقات افتاده؛ کربلا را داشتیم؛ شهادت حضرت ابىعبداللّه(ع) را داشتیم... و بالاخره با زور او را بلند کردم و آوردم سر سفره. از این اتفاقات زیاد بود. چند روز طول کشید تا به مرور بچهها کمى آرام شدند، ولى تا چهلم برنامه داشتیم. بعد از آن هم، وقتى اسم امام مىآمد ناله بچهها بلند مىشد.
مسیر بازگشت: مرقد امام، زیارت رهبر، وطن
بعد از امام، تا مدتى بعد از سالگرد که ما در عراق بودیم، به معناى واقعى و حقیقى کلمه احساس مىکردیم یتیم شدهایم و خودمان این یتیمى را قبول داشتیم. آن روز هم که آمدیم ایران، وقتى در اسلامآباد (یا شهرى دیگر) خواستند ما را تقسیم کنند و هر کس را
به شهر خودش بفرستند، ما گفتیم دو تا خواسته داریم؛ اول ما را به مرقد امام ببرید و بعد هم به زیارت مقام معظم رهبرى. خلاصه، پافشارى کردیم و پشت تریبون و بلندگو گفتیم تا مرقد امام نرویم به خانههایمان نمىرویم. مسئولان هم ناچار این کار را انجام دادند و ما اولین گروه آزادگان بودیم که به زیارت مقام معظم رهبرى رفتیم. اول به زیارت مرقد امام رفتیم و بعد هم به زیارت مقام معظم رهبرى. بعد، هر کسى به شهر خودش رفت.
[1] على علیدوست قزوینى متولد 1340 تاکستان که در تاریخ 2/7/59 در منطقه قصرشیرین به اسارت درآمد. وى در تاریخ 26/5/69 آزاد و به ایران بازگشت.
[2] صحیفه امام؛ ج 13، ص 256.
[3] همان؛ ص 226.
[4] صحیفه امام؛ ج 16، ص 143.
[5] همان؛ ج 21، ص 147.
منبع : رنج غربت؛ داغ حسرت "خاطرات آزادگان از دوران اسارت"، ناشر مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(س)
منبع : رنج غربت؛ داغ حسرت "خاطرات آزادگان از دوران اسارت"، ناشر مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(س)