جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

رنج غربت -۵

خاطرات آزادگان از امام/مسیر بازگشت: مرقد امام، زیارت رهبر، وطن

على علیدوست قزوینى که در تاریخ 2/7/59 در منطقه قصرشیرین به اسارت درآمد. وى در تاریخ 26/5/69 آزاد و به ایران بازگشت.

کد خبر: ۱۸۵۲۸
خاطرات آزادگان از امام/مسیر بازگشت: مرقد امام، زیارت رهبر، وطن
دیگر بغدادى نخواهد ماند
وقتى هواپیماهاى دشمن فرودگاههاى ایران را بمباران کردند، ما در منطقه بودیم. به دنبال این بمباران، حضرت امام پیام دادند و جمله‏اى فرمودند که مثل همه جملات دیگر ایشان، از ابتدا تا انتهاى اسارت، در ذهن و قلب ما بود و هر وقت کارد به استخوانمان مى‏رسید و رجزخوانى دشمن زیاد مى‏شد و مى‏خواست به ما فشار بیاورد، آن را با خود زمزمه مى‏کردیم: «نیاید روزى که محتاج به بسیج عمومى شویم، که دنیا خواهد دید قدرت اسلام چیست و نیروى ایمان بر همه قوا پیروز است».[2] و یا فرموده بودند: «من چنانچه ـ خداى نخواسته ـ دامنه پیدا کرد این کارهاى صدام‏حسین و اربابهاى صدام حسین، تکلیف ملت ایران را تعیین خواهم کرد و امیدوارم به آنجا نرسد و اگر برسد، دیگر بغدادى باقى نخواهد ماند».[3]
ما بر اساس این جمله امام، مطمئن بودیم که هیچ‏وقت دشمن بر ما چیره نخواهد شد و پیروزى قطعى با ماست. این همیشه در ذهنمان بود.
اولین ضربه روحى
امام و یاد امام همیشه در زندگى ما حضور داشت. یادم هست در همان لحظات اول اسارت در کنار جاده‏اى که ما اسیر شده بودیم، عراقى‏ها یک ماشین ایرانى را گرفتند که پشت شیشه آن عکسى از حضرت امام بود. برادر پاسدارى که در ماشین نشسته بود همانجا به شهادت رسید. آن وقت، یک افسر عراقى داخل ماشین شد و عکس حضرت امام را کند و در مقابل چشمان ما پاره کرد. این اولین ضربه روحى بود که بر ما وارد شد و ضربه سختى هم بود؛ چون لحظات اول بود و براى ما با آن تعداد کم، امکان عکس‏العمل نشان دادن وجود نداشت.
افسر عراقى دیگر برنگشت
دومین ماجرا درست فرداى آن روز اتفاق افتاد. یک افسر عراقى هنگام ورود ما به پادگانى در منطقه مندلى یا خانقین، به سراغمان آمد. ما محاسن کوتاهى داشتیم، ولى یکى از دوستان، به نام آقاى مروّتى، محاسن بلندى داشت و از چهره‏اش معلوم بود که‏طلبه است. آن افسر عراقى شروع به اهانت به حضرت امام کرد. و ما هم بدون در‏نظر‏گرفتن موقعیت جوابش را دادیم. آقاى مروّتى هم به او گفت: «خمینى هو الامام، هو المجاهد» و ما هم کمکش کردیم. افسر عراقى وقتى مقاومت ما را دید گفت: الآن مى‏روم و برمى‏گردم و حسابتان را مى‏رسم. وقتى او رفت، ما لباسها و محل نشستن رفیقمان را عوض کردیم و او را فرستادیم به گوشه‏اى دیگر؛ اما آن افسر عراقى دیگر برنگشت.
بى‏ادب با صداى بچه‏ها ساکت شد
مورد بعدى، یکى دو روز پس از این ماجرا، در استخبارات خانقین اتفاق افتاد. آن روز، یک ایرانى را که با ما اسیر شده بود آورده بودند تا براى ما سخنرانى کند. او در بین سخنانش گفت که تا دو روز یا حداکثر یک هفته دیگر، عراقى‏ها ایران را خواهند گرفت و ایران و عراق، به طور مشترک، زیر نظر صدام اداره خواهند شد. او در خلال صحبتهایش تا شروع به توهین به حضرت امام کرد، صداى بچه‏ها بلند شد که خفه شو! بى‏ادب! بى‏نزاکت... . او هم ساکت شد. این مسأله در اردوگاههاى زیادى اتفاق مى‏افتاد. یادم هست در حدود سالهاى 60 و 61 و 62 شاهد اتفاقات زیادى در این باره بودم که از بچه‏ها مى‏خواستند به حضرت امام توهین کنند.
عمامه رسول‏اللّه‏، عمامه خمینى!
در اواخر سال 59 و اوایل سال 60، اعتصاب غذاى مختصرى رخ داد که عراقى‏ها آن را به شکل وحشیانه‏اى درهم شکستند؛ به این صورت که تعدادى عراقى ریختند داخل اردوگاه و به هر اتاقى که رفتند اسرا را لت و پار کردند و با ایجاد رعب و وحشت، اعتصاب را در هم شکستند. بعد هم، تعدادى را براى بازجویى و شکنجه بردند که از جمله آنها مرحوم جلیل اخبارى بود. ایشان از آزاده‏هاى متدین بود و تعصب زیادى به حضرت امام داشت. آن روز، سرگردى به نام سرگرد اظهر، که از استخبارات آمده بود، جلیل را بسیار زده بود و به او گفته بود باید به امام اهانت کند. جلیل هم گفته بود هرگز این کار را نخواهد کرد. آنها آنقدر جلیل را زده بودند که از نفس افتاده بود. وقتى از او پرسیدند چرا اهانت نمى‏کنى، با اینکه مى‏دانى زیر دست و پاى ما از بین مى‏روى و مى‏میرى، گفته بود: آیا شما حاضرید به پیامبر خدا اهانت کنید؟ جواب داده بودند: نه! این چه ربطى به خمینى دارد؟ گفته بود: عمامه خمینى، عمامه رسول‏اللّه‏ است و عمامه رسول‏اللّه‏، عمامه خمینى. پس جسارت به خمینى(س) جسارت به رسول خداست و من اگر بمیرم این کار را نمى‏کنم. مى‏گفتند حالت جنون به سرگرد دست داده بود، به طورى که دیوانه‏وار به پشت و شکم جلیل مى‏زد و مى‏گفت: اللّه‏اکبر! عمامة رسول‏اللّه‏...!؟ یادم هست تا دو سال، هر وقت سرگرد اظهر، اخبارى را مى‏دید او را مى‏زد و مى‏گفت: عمامة رسول‏اللّه‏ عمامة خمینى و عمامة خمینى، عمامة رسول‏اللّه‏!
ژنرال عراقى دست و پایش را گم کرد
نمونه دیگر در همان سال 60 اتفاق افتاد. در یکى از روزهاى ماه رمضان، مرحوم حاج آقا ابوترابى ـ رحمة اللّه‏ ـ را که در اردوگاه ما بودند، در حال سخنرانى گرفتند و بردند. فرداى آن روز، یکى از ژنرالهاى ارتش عراق از بغداد آمد تا براى ما صحبت کند و از ما زهرچشم بگیرد، اما همین که او شروع به صحبت کرد و به اهانت به حضرت امام پرداخت، 1200 نفر اسیر اردوگاه صدایشان بلند شد که «اللهم صلى على محمد و آل محمد و عجل فرجهم و اهلک عدوهم و ایّد امام‏الخمینى و انصر جیوش‏الحسینى».
صداى «اَیِّد امامَ‏الخمینى و انصُر جیوشَ‏الحسینى» در و دیوار اردوگاه موصل را به لرزه درآورد و ژنرال عراقى که آمده بود تا در دل ما رعب و وحشت ایجاد کند، دست و پایش را گم کرد و راهش را کشید و رفت.
صلوات بزرگ!
یک بار دیگر هم، شخصى به نام عبدالجبار محسن ـ‏که سردبیر روزنامه الثقافه و معاون وزیر فرهنگ عراق بود‏ ـ براى سخنرانى آمد. فصل زمستان بود و افراد را از آسایشگاههاى مختلف در اتاقى جمع کرده بودند تا سخنرانى او را بشنوند. او از مجد و عظمت عراق گفت؛ گفت که ده جاسوس انگلیسى را گرفته بودیم و آنها به ما مى‏گفتند: ما بریتانیاى کبیر هستیم. ما هم به آنها گفتیم: ما عراق کبیریم. خلاصه، خیلى از خودشان و عظمت صدام و عراق تعریف کرد. البته، او به کسى جسارت نکرد و ما هم سکوت کرده بودیم، ولى بچه‏ها به او اعتنا نکردند و حتى از جایشان بلند نشدند. در نهایت، در آخر سخنرانى، مترجم ایرانى به جاى اینکه بگوید صلوات بلند بفرستید، گفت صلوات بزرگ بفرستید. البته این فرد اسیر بود ولى آدم بدجنسى بود و واقعاً نمى‏خواست کسى صلوات بفرستد، ولى هول شد و از زبانش در رفت و بچه‏ها هم از فرصت استفاده کردند، از جاى خود بلند شدند و یک صدا گفتند: «اللّهم صلّى على محمد و آل محمد أیِّد إمامَ الخمینى و انصُر جیوشَ الحسینى». عبدالجبار محسن که از قبل بى‏اعتنایى بچه‏ها را دیده بود و فکر مى‏کرد بچه‏ها مریض و بیحال هستند، وقتى فریاد امام الخمینى را شنید، از اتاق به سمت بیرون حرکت کرد، ولى قبل از اینکه از آسایشگاه خارج شود، رو به بچه‏ها کرد و گفت: مى‏دانید ما چرا در جواب صلوات شما چیزى نمى‏گوییم؟ چون ما بر‏حقّیم. تا این را گفت بچه‏ها صلوات دیگرى فرستادند. این اتفاق دیگرى بود و دشمن اینجا هم محکوم شد.
بالاخره کسى شعار نداد
فراوان پیش مى‏آمد که عراقى‏ها بچه‏ها را مى‏بردند و به بهانه‏هاى مختلف شکنجه مى‏کردند و از آنها مى‏خواستند که به حضرت امام توهین کنند، ولى این کار هیچ‏وقت صورت نگرفت و این آرزو در دل دشمن ماند. حتى گاهى آنقدر بچه‏ها را مى‏زدند که از هوش مى‏رفتند. براى همین، ما خدمت آقاى ابوترابى رسیدیم و عرض کردیم: گاهى بچه‏ها تا سر حد مرگ شکنجه مى‏شوند! ایشان فرمودند: اگر مى‏بینید ناچارید، اشکالى ندارد. ما هم به بچه‏ها گفتیم: اگر مى‏بینید کارد به استخوان رسیده چیزهایى بگویید؛ اما این اتفاق روى نداد و کسى شعار نداد.
تو گفتى خمینى عین!
به خاطر دارم گاهى عراقى‏ها بچه‏ها را مى‏زدند تا بگویند «خمینى کفش». همان‏طور که مى‏دانید عراقى‏ها هنگامى که مى‏خواهند به یک نفر توهین کنند به او مى‏گویند: تو کفش هستى. بچه‏ها در جواب مى‏گفتند: «کفش خمینى» و این در حالت تقیه بود. و زمانى هم که کارد به استخوان مى‏رسید، بچه‏ها مى‏گفتند: «خمینى چشم»؛ یعنى کلمه چشم را به جاى کفش به کار مى‏بردند و عراقى‏ها هم که متوجه نمى‏شدند دست از سر بچه‏ها برمى‏داشتند. این بود تا اینکه یکى از مترجمها این موضوع را برایشان توضیح داد و تفاوت چشم و کفش را به آنها گفت. بعد از آن، عراقى‏ها یکى از بچه‏هاى آبادان به نام صفر پیرمرادى را بردند و از او خواستند که به امام توهین کند؛ او هم گفته بود: خمینى چشم. افسر عراقى به او گفته بود: چه گفتى؟ او هم جواب داده بود: همان را که شما خواستید. افسر عراقى به او گفته بود: تو گفتى خمینى عین (چشم). آن وقت آنقدر او را زده بودند تا از هوش رفته بود. این اتفاقها مکرر مى‏افتاد.
فکر کردیم پوست بدنش را کنده‏اند
جوان دیگرى بود به نام عبدالرضا لهراسبى که اهل دزفول بود و بسیار مقاوم و متدین. عراقى‏ها او را حسابى زده بودند تا هنگامى که او را در صفها مى‏چرخانند، سر هر صفى به امام جسارت کند؛ اما این جوان از این کار سر باز زد. ایشان از سرداران سپاه بود که الآن باز نشسته شده است. در ضمن، اولین آزاده حافظ قرآن بود که در اسارت قرآن را حفظ کرد و این کار را رواج داد. عبدالرضا را دوباره برگرداندند. وقتى از او پرسیده بودند که چرا توهین نکردى؟ از چه کسى ترسیدى؟ ترسیدى که بچه‏ها تو را بزنند؟ گفته بود: خیر، من از هیچ‏کس نمى‏ترسم، ولى این کار را نمى‏کنم. خلاصه، آنقدر او را زده بودند که دو نفر رفتند زیر بغلش را گرفتند تا توانست به آسایشگاه بیاید. وقتى ما به دیدارش رفتیم و دکمه‏هاى پیراهنش را باز کردیم، فکر کردیم با چاقو پوست بدنش را کنده‏اند. از خودش سؤال کردیم که چه اتفاقى افتاده؟ با چاقو پوست بدنت را کنده‏اند؟ پاسخ داد:
آنقدر با کابل زده‏اند که اینطور شده است.
بافته‏هایشان را پنبه مى‏کردیم
گاهى آخوندهایى از بغداد مى‏آمدند تا براى ما صحبت کنند و کارى کنند ما دست از‏امام‏و انقلاب برداریم. عراقى‏ها فکر مى‏کردند چون ما به حرف امام گوش مى‏دهیم،‏به‏حرف هر آخوند دیگرى هم گوش خواهیم کرد. ما هم براى اینکه به آنها‏نشان دهیم با‏این حرفها و سخنرانیها از راه به در نمى‏شویم و عشقمان به امام حساب‏دیگرى دارد،‏هر وقت آنها اسم امام را مى‏بردند، با شعار «اللهم صلى على محمد‏و آل محمد و‏عجل فرجهم و اید امام الخمینى و انصر جیوش الحسینى»‏بافته‏هایشان را پنبه‏مى‏کردیم. سرانجام، کار به جایى رسید که ابتداى هر سخنرانى اعلام مى‏کردند هیچ‏کس حق فرستادن صلوات ندارد، ولى این هم نتیجه نمى‏داد. این بود تا اینکه جمعى‏از بچه‏ها را بردند و کتک زدند و آخوندها هم دیگر به اردوگاه نیامدند.
مشت محکم
یک بار هم یک پناهنده را آورده بودند تا براى ما سخنرانى کند. آن روز در ردیف جلو، شخص بى‏ادب و نادانى کنار یکى از بچه‏هاى تهران نشسته بود. وقتى این آدم نادان به حضرت امام توهین کرد، آن دوست تهرانى با مشت به دهانش کوبید، طورى که دهانش پر از خون شد. آن پناهنده از پشت تریبون گفت: آقا نزن! چرا مى‏زنى؟ اسیر تهرانى پاسخ داد: این نادان به حضرت امام توهین کرد، من هم او را زدم. پناهنده پرسید: مگر هر کس به خمینى توهین کند، کتک مى‏خورد؟ اسیر پاسخ داد: تنها کتک نمى‏خورد بلکه کشته مى‏شود. ما هر کسى را که به امام توهین کند مى‏کشیم. همین حرف باعث شد که آن پناهنده به حضرت امام اهانت نکند.
حماسه بوتراب
خوب است در این باره خاطره‏اى از آقاى ابوترابى نقل کنم که خیلى معروف است: بعد از عملیات خیبر (در حدود سالهاى 62 و 63)، در اردوگاه موصل یک، همه اسرا را به بهانه‏هاى مختلف مى‏زدند. اصلاً، آن سال هر اسیرى که جابه‏جا مى‏شد را مى‏زدند. خودشان مى‏گفتند از بالا دستور آمده است. به هر حال، یک روز پنجاه نفر را به همراه مرحوم آقاى ابوترابى به اردوگاه ما آوردند. شب اول آنها را نزدند، اما غروب روز بعد، پس از اینکه آمار گرفتند و اسرا به آسایشگاهها رفتند، سربازان عراقى کابل به دست به‏طرف آسایشگاهى که آقاى ابوترابى در آن بود رفتند. ما متوجه مسأله شدیم و فهمیدیم که برنامه پذیرایى در پیش است؛ حتى پشت پنجره آسایشگاه رفتیم، ولى از اتفاقى که افتاد چیزى نفهمیدیم. فردا صبح که از بچه‏ها ماجرا را پرسیدیم، جواب دادند که دیشب عراقى‏ها آقاى ابوترابى را طورى زدند که ایشان مجروح شد و الآن در بیمارستان است. شاهدان و ناظران صحنه تعریف مى‏کردند که ما داخل آسایشگاه بودیم که در باز شد و ستوان ژاپنى ـ ما به او ژاپنى مى‏گفتیم، چون چشمانش مثل ژاپنى‏ها بود و مرد بسیار بد شکل و بد قیافه‏اى بود ـ وارد شد و همه ما را در گوشه‏اى جمع کرد و گفت: ما به شما احترام کردیم، ولى شما احترام‏پذیر نیستید. سپس دستور داد ما را بزنند. بعد از آن پرسید: کدام یک از شما ابوترابى هستید؟ حاج آقا ابوترابى دستشان را بلند کردند. ایشان را وسط آسایشگاه بردند و شروع کردند به زدن. بعد از اینکه مقدارى ایشان را زدند گفتند: به خمینى جسارت کن. (بین این پنجاه نفر از آقاى ابوترابى خواستند که به امام توهین کند. دلیلش این بود که اگر زبان آقاى ابوترابى باز مى‏شد، عقده عراقى‏ها هم باز مى‏شد؛ ضمن اینکه باب مى‏شد دیگران هم این کار را بکنند). بعد از امتناع ایشان، این کابلها بود که بالا و پایین مى‏رفت و ایشان همچنان امتناع مى‏کرد و «یا زهرا» مى‏گفت. ضربات پى‏درپى کابل بر پیکر نحیف این فرزند فاطمه مى‏خورد و ایشان فقط صدا مى‏زد: یا زهرا، یا زهرا. خلاصه، آنقدر با کابل به ایشان زده بودند که خون از سینه‏شان فواره زده و بیحال شده بود. آن روز، این سید بزرگوار اعلام کرد که اى مادرم زهرا، اگر آن روز سینه مبارکتان در حمایت از رهبرى شکست، من هم آنقدر در حمایت از امام استقامت کردم که به خون، سینه‏ام آغشته شد.
بوسه بر نامه‏ها
بارها اتفاق افتاد که بچه‏ها به آدرس افراد مختلف نامه نوشتند و آن افراد نامه‏ها را خدمت امام بردند. حضرت امام هم معمولاً پایین نامه‏ها یکى ـ دو جمله مى‏نوشتند. هنگامى که نامه‏ها به دست بچه‏ها مى‏رسید، آنها را در اردوگاه مى‏چرخاندند و این باعث بالا رفتن روحیه ما مى‏شد. حضرت امام در نامه‏هایشان ما را به صبر دعوت مى‏کردند و مى‏فرمودند که من در مقابل صبرهاى شما شرمنده‏ام. بچه‏ها این نامه‏ها را مى‏بوسیدند و بر صورت مى‏گذاشتند و الهام مى‏گرفتند.
من بر این بوسه افتخار مى‏کنم
نامه‏اى که از حضرت امام به دست بچه‏ها مى‏رسید تا مدتها باعث بالا رفتن روحیه بچه‏ها مى‏شد؛ مثلاً، این جمله حضرت امام که فرمودند: «اینجانب از دور دست و بازوى قدرتمند شما را که دست خداوند بالاى آن است مى‏بوسم و بر این بوسه افتخار مى‏کنم»[4]، وقتى به اردوگاه رسید، باعث تقویت روحیه بچه‏ها شد. همچنین آن جمله معروف دیگر که فرمودند: «اسرا در چنگال دژخیمان خود سرود آزادى‏اند و احرار جهان آنان را زمزمه مى‏کنند».[5] این جمله داخل یکى از نامه‏ها بود. هر کدام از این نامه‏ها که مى‏رسید براى شش ماه ما را تغذیه روحى مى‏کرد.
جمله‏اى هم از حضرت امام به دست ما رسید که نگران‏کننده و ناراحت‏کننده بود. آن روز، یکى از دوستان آمد و گفت که حضرت امام نوشته است: «اگر روزى اسرا برگشتند و من در بین شما نبودم، سلام مرا به آنها برسانید و بگویید که خمینى خیلى به فکر شما بود». این جمله بسیار ناراحت‏کننده بود. حقیقت این است که اگر به یکى از اسرا مى‏گفتند پدر یا مادرت بیمار است، نگران نمى‏شد، ولى اگر به او مى‏گفتند حضرت امام مریض یا ناراحت است، خیلى برایش سخت بود.
سخنرانى روى کاغذ سیگار
یادم مى‏آید در 22 بهمن سال 1360، بچه‏ها برنامه‏اى ترتیب داده بودند. از ما هم خواسته بودند مقدارى از سخنان امام در روز 12 بهمن 57 را بیان کنیم. با چند تن از دوستان قسمت زیادى از این سخنرانى را بر روى کاغذ آوردیم. کاغذ ما هم از حاشیه روزنامه‏ها یا کاغذهاى سیگار بود. این کاغذها که به صورت مخفیانه درست شده بود، در آسایشگاهها خوانده مى‏شد.
حدود دو سالى که ما رادیو داشتیم، سخنرانیهاى حضرت امام را مى‏گرفتیم و روى کاغذهاى سیگار مى‏نوشتیم که در مناسبتهاى مختلف خوانده مى‏شد و هر جمله‏اى از آن براى بچه‏ها روحیه بود.
برنامه دهه فجر
در سال 1364 ما به جمع‏آورى شرح حال حضرت امام مشغول شدیم تا در دهه فجر براى بچه‏ها باز گو کنیم. جمعى از دوستان دانشجو و طلبه حدود ده تا پانزده روز روى این برنامه کار کردند و هر کس هر چه مى‏دانست بر روى کاغذ آورد. بعد، اینها را به شکل یک دفترچه در آوردیم که در بین بچه‏ها مى‏چرخاندیم و در مناسبتهاى مختلف آنها را مى‏خواندند. این کار در دوره‏اى اتفاق افتاد که کاغذ و قلم آزاد بود. دفترچه ما حدود پنجاه الى شصت برگ و خیلى زیبا شده بود که اتفاقاً یک نسخه از آن به دستعراقى‏ها افتاد.
سلول انفرادى، پاداش از خودگذشتگى
نوجوانى در میان ما بود که مدتى از ما جدا شده بود و به افرادى که اهل نماز نبودند پیوسته بود. یک روز، عراقى‏ها یک نسخه از این دفترچه را هنگام تفتیش در میان وسایل این نوجوان پیدا کردند. اضطراب و دلهره سختى بچه‏ها را فرا گرفت. وقتى آن نوجوان را براى بازجویى بردند، جوان دیگرى به نام جواد نزد عراقى‏ها رفت و به آنها گفت که این دفترچه مال او بوده است. ما هم خوشحال شدیم و برایش دعا کردیم. جواد به عراقى‏ها گفته بود: وقتى شما براى تفتیش آمدید، من با عجله دفترچه را به‏طرف او پرت کردم و...‏.
پس از اینکه جواد خود را معرفى کرد، آن نوجوان را رها کردند. جواد را حدود بیست روز در انفرادى نگه داشتند. او با این کار نگذاشت آن نوجوان در سلول انفرادى بماند.
سخنرانیهاى ابوترابى
مسأله دیگرى که باید به آن اشاره کنم این است که ما براى شناخت حضرت امام، از نعمت وجود مرحوم حاج آقاى ابوترابى ـ رحمة اللّه‏ ـ بهره‏مند بودیم. حاج آقا ابوترابى یکى دو سال در نجف در محضر حضرت امام بودند و پیامهاى حضرت امام را از نجف به ایران و مکه‏برده بودند و یک بار هم در مرز دستگیر شده و مدتى را در زندان به‏سر‏برده بودند. براى همین ایشان شناخت خوبى از حضرت امام داشتند. وقتى ما از ایشان خواستیم درباره حضرت امام صحبت کنند، مرحوم حاج آقاى ابوترابى ـ رحمة اللّه‏‏ ـ چندین بار درباره حضرت امام و موقعیت علمى و مبارزات ایشان سخنرانى کردند.
عکس در ساعت مچى
عکسهاى حضرت امام گاهى به دست بچه‏ها مى‏رسید. اولین عکسى که از حضرت امام به دست ما رسید مربوط به یکى از دوستان به نام آقاى خلیلى بود. ایشان دو تا بچه داشت و خانواده ایشان بچه‏هایشان را کنار عکس حضرت امام نشانده بودند و از آنها عکس گرفته بودند. مدتها این عکس در دست بچه‏ها مى‏چرخید. این قضیه مربوط به سال 1360 بود. عکس کوچک دیگرى هم بود که یکى از بچه‏ها در ساعت مچى خود جاسازى کرده بود و روزهاى پنج‏شنبه ساعت را مى‏چرخاند و بچه‏ها آن را مشاهده مى‏کردند.
هفته‏نامه
ما نقاشان زیادى داشتیم که عکسهاى بزرگى از حضرت امام مى‏کشیدند. بچه‏ها رژه مى‏رفتند و سرود جمهورى اسلامى مى‏خواندند و عکس حضرت امام را بالا مى‏بردند. سال 1361 هم یک نوشته به نام «هفته نامه پیروان ولایت فقیه» داشتیم که عکس حضرت امام در این روزنامه زده مى‏شد و بچه‏ها آن را دست به دست مى‏چرخاندند.
چهره امام را مجسم کنید
خاطره‏اى هم از یکى از دوستان شهید دارم که مایلم عرض کنم. اوایل اسارت که ما در استخبارات عراق بودیم، حدود 150 یا160 نفرمان را براى بازجویى برده بودند. یادم هست یک ساختمان پنج ـ شش طبقه بسیار بزرگ بود که عراقى‏ها براى ترساندن بچه‏ها، نوار شکنجه در آن پخش مى‏کردند، طورى که صداى آه و ناله و شکنجه در همه جا پیچیده بود. ما را به داخل راهرویى برده و دستهایمان را بسته بودند و همه رو به دیوار در نوبت بازجویى بودیم. در این حال، یکى از اسرا گفت: این صداها در روحیه ما اثر مى‏گذارد، چه کنیم که اینگونه نشود؟
در جمع ما، فردى بود به نام حاج حمداللّه‏ دکامى‏زاده، ایشان قبل از انقلاب کشتى‏گیر بود و مدال ملى داشت و همزمان با پیروزى انقلاب وارد سپاه شده بود. ایشان بعد از بازگشت از اسارت هم مقام فرماندهى نصیبش شد. آخرین بار هم فرمانده سپاه منطقه کرمانشاه شد تا بالاخره در یک مأموریت به شهادت رسید. ایشان در جواب آن اسیر گفت: شما چهره حضرت امام و پیشانى مبارک ایشان را در ذهن مجسم کنید، روحیه وقوت قلب مى‏گیرید و حواستان باشد که خود را نبازید. این جمله ایشان در آن موقعیت بسیار مؤثر بود.
توسل
در طول مدت اسارت چند بار خبر رسید حضرت امام کسالت دارند. ما هم مانند سایر مردم همیشه طلب شفا براى ایشان داشتیم و بچه‏ها براى حضرت امام دعا مى‏کردند؛ دعاى توسل مى‏خواندند و نذر و نیاز مى‏کردند.
شادى بعثیها
هر وقت حضرت امام کسالتى داشتند عراقى‏ها به شادى مى‏پرداختند؛ حتى پشت پنجره مى‏آمدند و به دروغ مى‏گفتند: خمینى حالش خوب نیست. گاهى هم جمعى را به اردوگاه مى‏آوردند و شروع به رقصیدن مى‏کردند. در آن موقع، ما از طریق رادیو مى‏دانستیم که حضرت امام کسالت خفیفى دارد
هق‏هق گریه
بار آخرى که ما متوجه شدیم حضرت امام کسالت دارد، هر روز، براى شفایشان دعا مى‏کردیم تا اینکه روز چهاردهم خرداد، ساعت 5/7 صبح رادیو را روشن کردیم. البته، ابتدا ما متوجه نشدیم که حضرت امام رحلت کرده‏اند. براى همین، از اتاق بیرون رفتیم تا اینکه آقاى خلیلى به ما خبر داد حاج احمد آقا پیامى داده‏اند. وقتى من متوجه موضوع شدم، مثل انسانى که همه هستى‏اش را از دست داده باشد بسیار ناراحت و غمگین شدم، اما همین که خواستم روى زمین بیفتم، به خود آمدم و پیش خود گفتم: در یک اردوگاه 1400 نفرى اگر ما اینطور ناراحت و غمگین باشیم، بچه‏ها روحیه‏شان را از دست مى‏دهند؛ لذا خیلى خودم را ناراحت نشان ندادم. یک دورى با بیحالى زدم و به‏طرف آسایشگاه رفتم. گفتیم شاید دروغ باشد. داخل آسایشگاه، غذاها را آورده بودند
و ظرفهاى غذا را وسط گذاشته بودند. همه سرها روى زانو بود و همه ناراحت بودند. هر کس در حال خودش بود. بسیار حالت بدى بود. ما آن لحظه‏اى که پیغمبر(ص) از دنیا رفت را تصور کردیم. هیچ‏کارى نمى‏شد کرد. خواستم داد بزنم، دیدم صلاح نیست، ولى نمى‏توانستم خودم را کنترل کنم، از اتاق خارج شدم و رفتم داخل حمام. اتفاقاً، آب مى‏آمد. دوش را باز کردم و بنا کردم هق‏هق گریه کردن. خلاصه، در حمام ایستادم و چند دقیقه بلند بلند گریه کردم تا آرام شدم. خوب که گریه کردم و دلم خالى شد، به داخل اتاق برگشتم. بغضى را که در بچه‏ها بود نمى‏شد کاریش کرد. ظرفهاى غذا را جمع کردم و آنها را بردم ریختم بیرون.
دیگر هیچ‏چیز مهم نیست
همان موقع، افسر عراقى رادیو را روشن کرد که ترانه پخش مى‏کرد. او ارشد ایرانى اردوگاه که درجه‏دارى به نام سالارى بود را صدا کرد. افسر بنا کرد به تهدید که رهبر شما از دنیا رفته و شما باید حواستان را خیلى جمع کنید؛ چون اگر مجلسى و برنامه‏اى باشد، ال و بل مى‏کنم و خلاصه کلى تهدید کرده بود. بعد از این تهدیدها، ارشد اردوگاه گفته بود: جاى این حرفها نیست که تو مى‏زنى. الآن هیچ‏کس در اردوگاه به حال خودش نیست. اولین کارى هم که مى‏کنى آن ضبط را خاموش مى‏کنى. گفته بود: ضبط را خاموش نمى‏کنم. ارشد ما گفته بود: پس اگر آمدى و دیدى بلندگوها وسط اردوگاه در میان سطل آشغال افتاده‏اند، به من نگویى چرا اینطور شده. اینها هیچ‏کدام حال عادى ندارند و اگر بخواهید همین‏طور ترانه پخش کنید، هر اتفاقى بیفتد خودتان مسئولش هستید. اینها بچه‏هاى هر روز نیستند. همه چیزشان را از دست داده‏اند و دیگر به زنده بودن و زندگى در دنیا فکر نمى‏کنند. تا به حال، آرامش و اطمینان اینها به رهبرشان بود، ولى حالا که رهبرشان را از دست داده‏اند دیگر هیچ‏چیز برایشان مهم نیست. خلاصه، با اینکه افسر عراقى تهدید کرده بود، ولى تهدیدات ارشد اردوگاه مؤثرتر بود، طورى که بلندگوها را خاموش کرد.
عراقى‏ها اجتماع کردن را براى ما ممنوع کرده بودند. البته حق مطلب این بود که خود ما هم امکان برگزارى مجلس نداشتیم. اصلاً هیچ‏کس رمق نداشت. آدم احساس مى‏کرد در اردوگاه موجود زنده‏اى وجود ندارد. هر کس در گوشه‏اى نشسته بود و داشت گریه مى‏کرد. صداى زمزمه مى‏آمد و تنها چیزى که دیده مى‏شد، اشک چشم بود. خلاصه، خیلى سخت بود تا اینکه اخبار بعدى، خبر ارتحال امام را تأیید کرد و ما دیگر مطمئن شدیم.
خبر آرامش‏بخش
آن روز به ما خیلى سخت گذشت، تقریباً غروب بود که به داخل آسایشگاه رفتیم. عده‏اى از بچه‏ها چیزى درست کرده بودند شبیه تابوت که پتوى سیاهى هم روى آن کشیده بودند و دو تا عکس بزرگ از حضرت امام درست کرده بودند و روى آن گذاشته بودند. خلاصه، صحنه خاصى درست شده بود. وقتى این مقدمات آماده شد، بچه‏ها شروع کردند بر سر و صورت خود زدن و گریه و ناله سردادن و... . قیامتى بر پا بود تا اینکه ساعت هشت شب، اخبار بغداد شروع شد. البته دربارۀ رحلت امام چیزى نگفت، اما گفت که خامنه‏اى‏به جانشینى خمینى برگزیده شده است. زمانى که کسى فکر نمى‏کرد آیت اللّه‏ خامنه‏اى به جاى امام برگزیده شود، این خبر براى ما بسیار آرامش‏بخش بود.
چهل روز عزادارى در اردوگاه
بعد از نماز مغرب و عشا، یکى از دوستان طلبه به نام آقاى جبرئیل فلاح در همان اتاق سخنرانى کرد. تلاش ما این بود که بچه‏ها آرام شوند و آنها هم تا حدودى تسکین پیدا کردند. برنامه‏هاى رحلت حضرت امام مثل ایران تا چهل روز در اردوگاه ادامه داشت.
تو عیسایى! تو موسایى!
فرداى آن روز بود که به یکى از دوستان که سرود مى‏ساخت گفتم براى مراسم ختم امام برنامه‏اى آماده کند. ایشان سرود زیاد ساخته بود که در اردوگاه تمرین مى‏شد و این بار هم سرودى ساخت که بسیاربسیار زیبا بود. من آن سرود را الآن به یاد ندارم و خودش هم در دسترس نیست، ولى اگر پیدایش مى‏کردیم خوب بود. به هر حال، کار خیلى زیبایى بود. مضمون بعضى از جملاتش این بود: تو عیسایى، تو موسایى و...
ناله بچه‏ها بلند مى‏شد
این مراسمها تا چهل روز ادامه داشت و برنامه‏هاى متعدد و مختلفى براى امام اجرا شد؛ حتى سخنرانیها و مطالبى که قبلاً آماده شده بود دوباره گفته شد. در حقیقت سعى ما بر این بود که بچه‏ها آرام شوند؛ چون اردوگاه تا چند روز اصلاً حالت طبیعى نداشت؛ بچه‏ها غذانمى‏خوردند و بعضیها بى‏طاقت شده بودند. یادم هست جوان ضعیف و نحیفى در گروه غذایى ما بود ـ متأسفانه، اسمش را فراموش کرده‏ام ـ که سر سفره غذا نمى‏آمد و غذانمى‏خورد و مى‏رفت در باغچه مى‏نشست و همین‏طور اشک مى‏ریخت،
بدون اینکه حرفى بزند. روز سوم یا چهارمى که او سر سفره نیامده بود، من رفتم کنارش و گفتم: بیا برویم غذا بخوریم. گفت: على آقا، برو. نشستم کنار او و او را آرام کردم و گفتم: ببین، پیامبر خدا(ص) از دنیا رفت؛ امیرالمؤمنین(ع) از دنیا رفت؛ این اولین بار نیست که از این اتفاقات افتاده؛ کربلا را داشتیم؛ شهادت حضرت ابى‏عبداللّه‏(ع) را داشتیم... و بالاخره با زور او را بلند کردم و آوردم سر سفره. از این اتفاقات زیاد بود. چند روز طول کشید تا به مرور بچه‏ها کمى آرام شدند، ولى تا چهلم برنامه داشتیم. بعد از آن هم، وقتى اسم امام مى‏آمد ناله بچه‏ها بلند مى‏شد.
مسیر بازگشت: مرقد امام، زیارت رهبر، وطن
بعد از امام، تا مدتى بعد از سالگرد که ما در عراق بودیم، به معناى واقعى و حقیقى کلمه احساس مى‏کردیم یتیم شده‏ایم و خودمان این یتیمى را قبول داشتیم. آن روز هم که آمدیم ایران، وقتى در اسلام‏آباد (یا شهرى دیگر) خواستند ما را تقسیم کنند و هر کس را
به شهر خودش بفرستند، ما گفتیم دو تا خواسته داریم؛ اول ما را به مرقد امام ببرید و بعد هم به زیارت مقام معظم رهبرى. خلاصه، پافشارى کردیم و پشت تریبون و بلندگو گفتیم تا مرقد امام نرویم به خانه‏هایمان نمى‏رویم. مسئولان هم ناچار این کار را انجام دادند و ما اولین گروه آزادگان بودیم که به زیارت مقام معظم رهبرى رفتیم. اول به زیارت مرقد امام رفتیم و بعد هم به زیارت مقام معظم رهبرى. بعد، هر کسى به شهر خودش رفت.
[1] على علیدوست قزوینى متولد 1340 تاکستان که در تاریخ 2/7/59 در منطقه قصرشیرین به اسارت درآمد. وى در تاریخ 26/5/69 آزاد و به ایران بازگشت.
[2] صحیفه امام؛ ج 13، ص 256.
[3] همان؛ ص 226.
[4] صحیفه امام؛ ج 16، ص 143.
[5] همان؛ ج 21، ص 147.

منبع : رنج غربت؛ داغ حسرت "خاطرات آزادگان از دوران اسارت"، ناشر مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(س)
انتهای پیام

دیدگاه شما