نوبت دیدار عکس امام
تصویر امام را بچهها خودشان کشیده بودند. بعضى از بچهها قبل از اسارت عکسى از امام را پیش خود نگه داشته بودند. این عکس را، به صورت نوبتى، هر شب یک نفر نگه مىداشت.
عجز دشمن
دشمن خیلى اصرار داشت که ما علیه امام چیزى بگوییم، ولى نمىتوانست به هدفش برسد و از بچههایى که ما با آنها بودیم هیچگاه چنین موردى مشاهده نشد. موقعیت طورى بود که عراقىها به هیچ شکل حریف ما نمىشدند. حتى کسانى که با ما همراه نبودند و بچههایى بودند که خودشان را خیلى با بقیه قاطى نمىکردند و به اصطلاح، یک مقدار آن طرفى بودند نیز، به هیچ شکل اهانت نمىکردند؛ مگر چند نفر انگشتشمار که دیگر از خود عراقىها شده بودند و از اول با خود آنها کار مىکردند. تازه خود آنها هم جرأت نمىکردند به امام اهانت کنند.
درست است که ما در آنجا اسیر بودیم، ولى چون از گروههاى اول اسرا بودیم، هیچوقت اجازه نمىدادیم عراقىها به امام چیزى بگویند، چون ما جلو آنها مىایستادیم و علاوه بر این، جوابشان را هم مىدادیم.
میوه شیرین وحدت
ما حدود پنج ـ شش ماه مرتب نماز جماعت داشتیم و در آخر نمازمان «و عجل فرجهم» مىگفتیم و لعنت بر صدام مىفرستادیم. البته، اگر شرایط مساعد نبود با صداى آرام لعنت مىفرستادیم. آنها هم خیلى از این «و عجل فرجهم» مىترسیدند و هنگامى که این علاقه ما را به امام مىدیدند، حساب کار دستشان مىآمد و مىدانستند که اگر به امام توهین کنند با چه مشکلاتى مواجه مىشوند. بعد از مدتى که اسرا به اصطلاح در اردوگاه جا افتادند و با هم آشنا شدند و همدیگر را شناختند، دیگر هیچوقت عراقىها نتوانستند حرفى بزنند و در برابر اتحاد اسرا مقاومت کنند؛ حتى اگر جلو یک نفر مىتوانستند حرفى به امام بزنند، اگر خود او هم اعتراض نمىکرد، اسراى دیگر ساکت نمىماندند و با شجاعت جلو آنها مىایستادند و این باعث مىشد که عراقىها با احساسات بچهها بازى نکنند؛ خصوصاً درباره امام.
شکنجه آرى! توهین هرگز!
اگر عراقىها از اسرا مىخواستند به امام توهین کنند، بچهها شکنجه ناشى از تمرد را تحمل مىکردند، ولى امکان نداشت به خاطر امام یک ذره کوتاه بیایند. دلیل اینهمه مقاومت در مقابل عراقىها، علاوه بر مسأله ولایت حضرت امام، حُب و عشق اسرا به امام بود، و اینکه آرزوى قلبى مشترک همه اسرا این بود که براى یک بار هم که شده توفیق دیدار امام را پیدا کنند و بتوانند خدمت امام برسند و عرض ارادتى بکنند. این نشانه علاقه و عشق به امام بود. البته، امام هم با آن جملهاى که فرموده بودند به اسرا بگویید من خیلى به فکر شما هستم، قلبهاى همه بچهها را تسخیر کرده بودند. با این احساس که امام در فکر ما هستند، نیروى مقاومت ما چند برابر شده بود.
درماندگى دشمن
مواقع زیادى پیش مىآمد که دشمن از مقاومت بچهها خسته و درمانده مىشد. یادم مىآید زمانى که بچهها را به صورت دستهجمعى مىزدند، اگر یکى از سربازها کمى مکث مىکرد، فرماندهشان مىآمد و به او فحش مىداد و مىگفت: چرا بیکار ایستادهاى؟ او هم مىگفت: دیگر خسته شدم، چقدر اینها را بزنیم؟ اینها دستبردار نیستند و کوتاه نمىآیند!
امامشناسان واقعى
در اسارت، براى ترویج افکار و اندیشههاى امام کار فرهنگى زیاد مىشد. بخشى از بچهها کسانى بودند که در روستاها زندگى مىکردند، یا پیرمرد بودند و زیاد آشنایى با افکار و اندیشههاى امام نداشتند، ولى با فعالیتهاى فرهنگى بچهها کار به جایى رسیده بود که آنها هم از امامشناسان واقعى شده بودند و خیلى آگاهى پیدا کرده بودند.
رادیو و ارتباط با ایران
یک کار دیگر هم براى دریافت اخبار و اطلاعات از ایران و پخش آن در میان بچهها انجام مىشد، که توسط خود بنده صورت مىگرفت. من یک رادیو با خود داشتم که خیلى خدا کمک مىکرد تا لو نمىرفت و استفاده از آن هم خیلى دردسر داشت. من شبها حدود ده دقیقه زیر پتو به آن گوش مىکردم و اخبار را جمع مىکردم. بعد، با احتیاط خیلى زیاد و به کمک بچهها آنها را در آسایشگاهها پخش مىکردیم. از رهنمودهاى امام هم که در رادیو از آنها صحبت مىشد استفاده مىکردیم. اسرا با شنیدن پیامهاى امام واقعاً روحیه مىگرفتند.
در بین دو نماز، که به صورت جماعت و توسط دوستان طلبه برگزار مىشد، دوستانى که بیشتر از دیگران اطلاعات داشتند صحبتهاى امام را که از رادیو دریافت مىشد نقل مىکردند و بچهها استفاده مىکردند. در این برنامه، مسائل روز کشور مطرح مىشد تا هم ارتباط بچهها با ایران حفظ شود و هم روحیه آنان تقویت شود. یکبار، یکى از بچهها رادیویى از عراقىها کش رفت. البته، عراقىها متوجه شدند و گفتند: آن را پس بدهید. دو نفر را هم گروگان گرفتند و گفتند: رادیو را بیاورید وگرنه اینها را مىکشیم! سرانجام، بعد از کشمکش زیاد، به صورتى خیلى مخفیانه رادیو را به آنها برگرداندیم، ولى باطریهایش را برداشتیم. و در رادیوى قدیمى خودمان از آنها استفاده کردیم.
احترام فرمانده
زمانى که اسیر شدم، عراقىها مرا به همراه دو نفر دیگر از دوستان نزد فرماندهشان بردند که ستوان جوانى بود. او همان اول به ما گفت: ما مسلمان هستیم و شما نباید بترسید. بعد، دستور داد ما را تفتیش کنند. من آن موقع عکس آقاى طالقانى و عکس امام را در جیب داشتم. او نگاهى به عکسها کرد و گفت: اینها چیست؟ من که خیلى ترسیده بودم گفتم: اینها بزرگان کشور ما هستند. او نگاهى به عکسها کرد و دوباره آنها را به من پس داد. جالب این بود که آنها را پاره نکرد و کوچکترین اهانتى هم نکرد، بلکه عکس را همانطور که داخل کیف من بود تا کرد و به من داد و گفت: این را در جیبت بگذار و به کسى نشان نده. البته من عربى متوجه نمىشدم. او به سربازان اشاره کرد و گفت: سعى کن اینها متوجه نشوند، چون اذیتت مىکنند.
این نشان مىداد که هیچ روح و اندیشه پاکى نمىتواند نسبت به امام بىتفاوت باشد و در ارتش بعث هم که علاقه به امام تا حد مرگ مجازات داشت، کسانى پیدا مىشدند که به خاطر پاکى طینت، نمىتوانستند با امام و پیروان امام دشمنى داشته باشند.
فرزندانتان مىآیند
بنده یک بار در اواخر جنگ و نزدیک زمان آتشبس، خواب امام را دیدم. امام جلوى منزلشان نشسته بودند و براى مردم سخنرانى مىکردند و مىفرمودند: ناراحت نباشید، بالاخره جنگ تمام مىشود و فرزندانتان مىآیند! البته، من نمىدانستم اسیر هستم. صبح که از خواب بیدار شدم، خوابم را براى دوستان تعریف کردم و آنها در تعبیر این خواب گفتند که انشاءاللّه فرج نزدیک است و جنگ همین روزها تمام مىشود. اتفاقاً، بعد از مدتى این اتفاق افتاد.
پدربزرگ
بنده در نامههایى که به منزل مىنوشتم از امام به نام پدربزرگ یاد مىکردم و مىگفتم: حتماً سلام مرا به پدربزرگ برسانید، و چون نمىشد خیلى واضح از امام صحبت کنم به همین قدر اکتفا مىکردم. بعضى از دوستان هم نامههایى به طور خیلى محرمانه به امام نوشته بودند که مىگفتند جوابشان آمده است. امام هم دعا مىکردند که اسرا با افتخار برگردند و این خیلى باعث خوشحالى بچهها مىشد.
نگرانکنندهترین خبر
در روزنامههایى که برایمان از طرف عراقىها مىآمد نوشته بود که وضعیت جسمى امام خوب نیست. بچهها، بعد از آن، هر شب نذر و نیاز مخصوص داشتند و براى امام دعا مىکردند.
دشمن هم با اینکه دشمن بود و توقعى نمىشد از او داشت، زیاد مزاحم بچهها نمىشد. بعد از رحلت امام، آنها هم خوشحال نبودند و ما هم در چهرهشان خوشحالى نمىدیدیم.
بدترین اتفاق
وقتى امام رحلت کرد، براى عراقىها خیلى سخت بود که این خبر را به ما بدهند؛ چون احساس مىکردند ما ممکن است شورش کنیم و دردسر ایجاد کنیم. به محض اینکه از طریق روزنامهها ما را مطلع کردند (البته ما زودتر از طریق رادیویى که داشتیم متوجه مسأله شده بودیم)، سر و صدا و گریه و شیون و سینهزنیهاى بچهها شروع شد و عراقىها هم هیچ دخالتى نمىتوانستند بکنند. در ابتدا، هر کدام از بچهها که این خبر را مىشنید به گوشهاى مىرفت و شروع به گریه مىکرد.اما خیلى زود شکل عزادارى عمومى گرفت و همه با هم عزادارى و سینهزنى مىکردیم و تا مدتى، که شاید ده روز شد، این مراسم برقرار بود و عراقىها هم دخالت نمىکردند؛ چون از اوضاع و احوال پیش آمده حسابى مىترسیدند، لذا جرأت نمىکردند نزدیک ما بیایند. عجیب اینجا بود که اگر ما در روز عاشورا برنامه سینهزنى داشتیم، اینها برایمان دردسر ایجاد مىکردند و مىآمدند تنبیه مىکردند و اذیت مىکردند و مزاحم مىشدند، ولى امام که به رحمت خدا رفت، عراقىها جرأت هیچ نوع اعتراضى نداشتند.
وجود امام، مایه مقاومت
ما چون از اسراى اولیه بودیم، به خود مىگفتیم: اگر ده روز دیگر اینجا بمانیم طاقت نمىآوریم و تلف مىشویم! اگر ده روز دیگر جنگ تمام نشود، چه اتفاقى برایمان مىافتد؟ آن وضعى که عراقىها داشتند، با آن آزار و اذیتها و آن وضع بهداشت و کمبود غذا خیلى آزاردهنده بود، ولى به هرحال، کلام و صحبتهاى امام و مسائلى که بزرگترهاى اردوگاه (مثل روحانیون و کسانى که با تجربهتر بودند) مطرح مىکردند، واقعاً بچهها را با روحیه نگه مىداشت. بعد از اینکه آزاد شدیم، خودمان باورمان نمىشد این مدت طولانى، یعنى ده سال، را دوام آوردهایم. البته، حالا مىفهمیم که همه آن استقامتها نتیجه وجود امام و نفوذ کلام امام و روحیه گرفتن از ایشان بود. البته، این مسأله فقط در مورد ما بچهمذهبىها نبود، بلکه در اقلیتهاى مذهبى (مثل ارمنىها) هم که در آنجا بودند دیده مىشد؛ زیرا آنها هم از کلام امام تأثیر مىگرفتند و به یاد امام این راه را تحمل مىکردند.
*داوود عباسزاده متولد 1339 قم که در تاریخ 1/7/59 در منطقه سومار به اسارت درآمد. وى در تاریخ 2/7/69 آزاد و به ایران بازگشت.