اشاره: شاید بتوان حجاب و مساله پوشش زنان را یکی از مهمترین چالش های اجتماعی ایران معاصر قلمداد کرد نظام پهلوی با اجباری کردن کشف حجاب، جامعه را به التهاب و واکنش اعتراضی کشاند و در نظام جمهوری اسلامی نیز، برخی ها برخلاف اندیشه های معمار کبیر انقلاب اسلامی، رفتارها و تصمیمات اشتباهی اتخاذ کردند که در نهایت به نارضایتی بخشی از جامعه منجر شد. برآنیم به مناسبت کشف حجاب، اندیشه های بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی را بازکاوی کنیم. آنچه در ذیل می آید، متن سخنرانى امام در جمع اعضاى ایرانى کنفرانس نیمه دهه زن در کپنهاک درباره کشف حجاب است:
زمان: 19 شهریور 1359/ 30 شوال 1400
مکان: تهران، حسینیه جماران
موضوع: کشف حجاب، توطئه انگلیسها
حضار: شرکت کنندگان ایرانى در کنفرانس دهه زن در کپنهاک
بسم اللَّه الرحمن الرحیم
سازمان ملل در خدمت ابرقدرتها
اساساً هر تشکیلاتى که این ابرقدرتهاى بزرگ در آن دست دارند، این تشکیلات تشکیلاتى است که باید به نفع آنها تمام شود. همین سازمان ملل، همین جلساتى که در خارج هست، شوراى امنیت، همه اینها در خدمت ابرقدرتها هستند و براى بازى دادن سایر کشورهاست و لهذا، براى خودشان وِتو قرار مىدهند و هر مطلبى مخالف با رأى خودشان است کنار مىگذارند و اصلًا خود آنها هم اساساً در خدمت ابرقدرتها هستند. سازمانهایى هم که به هر اسمى اینها درست مىکنند، مىخواهند بکشند همه را به طرف منافع خودشان. و ما به ابرقدرتها آن قدر سوء ظن داریم که اگر یک مطلب راستى هم بگویند، ما اعتقادمان طورى مىشود که براى این مصلحتى گفتند که مردم را اغفال کنند.
طرح استعمارى کشف حجاب
این کارى که شما کردید بسیار ارزنده است و ان شاء اللَّه که بسیار شما موفق باشید. و مىدانید که همه، انقلاب ما را در خارج بر خلاف آنچه که هست منعکس کردهاند.
بتدریج باید ما انقلاب خودمان را به خارج به نحوى که هست صادر کنیم. به آن نحوى که هست منعکس کنیم. قضیه تنها زنها نیستند که در ایران الآن وضعشان به طور آزادى بوده است و شدند زن، یک موجود متعهد، شاید بهتر از مردان تعهد داشته باشند، لکن در خارج اینها را منعکس کردهاند که یک دسته مردم، چطور گفتهاند یک دسته؟ از زمان رضا شاه این مسائل مطرح شد. قضیه کشف حجاب یک مطلبى نبود که اینها مىخواستند زنها را، مثلًا ده میلیون زن را بیاورند در جامعه وارد کنند. اینها یک دستوراتى بود که اینها مىگرفتند از خارج و براى اسارت ما اجرا مىکردند.
قضیهها، شاید شما هیچ کدامتان یادتان نباشد که آن وقت چه کردند، کوچک بودید.
اما من تلخى این کشف حجابى که اینها کردند و اسمشان را بعداً «آزاد زنان و آزاد مردان» پسر رضا خان گذاشت، من تلخىاش باز در ذائقهام هست. شما نمىدانید چه کردند با این زنهاى محترمه و چه کردند با همه قشرها. الزام مىکردند هم تجار را، هم کسبه جزء را، هم روحانیت را، هر جا زورشان مىرسید به اینکه مجلس بگیرید و زنهاتان را بیاورید در مجلس، بیاورید در مجلس عمومى، آن وقت اگر اینها تخلف مىکردند، کتک دنبالش بود، حرف دنبالش بود، همه چیزها و حرفها بود. و اینها مىخواستند زن را وسیله قرار بدهند از براى اینکه سرگرمى حاصل شود براى جوانها و در کارهاى اساسى اصلًا وارد نشود. طریقهاى مختلفى اینها داشتند براى اینکه این جوانهاى ما را، این دانشگاهیهاى ما را، همه این قشرها را نگذارند به فکر خودشان بیفتند و به فکر مملکتشان بیفتند. از آن طرف همین مسئله کشف حجاب با آن فضاحتى که اینها کردند و با آن رفتارى که با زنهاى محترمه کردند و با آن رفتارى که با روحانیون کردند در این مسائل که حتى به مرحوم آقاى کاشانى «1» آمدند تکلیف کردند که شما باید وارد بشوید در این مجلس، فرمودند که شما باید مجلس بگیرید، ایشان گفته بودند ... را که فرمودند: گفته بودند آن مأمورها، که از بالاها گفتهاند. گفته بودند من هم همان را مىگویم، حتى به اینها هم آمده بودند پیشنهاد کرده بودند. دیگر در شهرستانها، در دهات و همه جا حتى در قم، یک فضاحتى در قم در آوردند که قابل ذکر نیست. و این هم براى این بود که این جوانها را، جوانهاى غافل، زن و مرد را وارد کنند در میدان و سرگرمشان کنند به هم و از اساس مسائل اینها غافل باشند. همچو مراکز فحشایى که اینها درست کردند که از تهران تا آخر تجریش صدها مراکزى بود که مال عشرتکده و امثال ذلک بود، همه اینها دیدید که زنانه بود. لهذا، جوانهاى ما، ملت ما اصلًا دیگر توجه به مسائل اساسى که باید بکنند نداشت. نه مردش، نه زنش، نه مردها آزاد بودند و نه زنها آزاد بودند، اسمش را گذاشته بودند «آزاد مردان و آزاد زنان»! این اساسى بود که از اول رضا خان که انگلیسها- خدا لعنتشان کند- او را آوردند به ایران و او را وادار کردند به این مسائل و بعدش هم دنبالش شعراشان و نمىدانم نویسندگانشان و رسانههاى گروهىشان را. همه اینها در خدمت این بود که این ملت را نهى کنند از آن چیزى که خودش دارد. آن را توجهش را به همین عشرتها و به همین بساط لهو و لعب بکنند. اینها را آزاد قرار دادند؛ این مراکز لهو و لعب را. اما در تمام تهران شاید یک مرکزى که بتواند تعلیمات دینى ... نه از نظر مردان و نه از نظر زنان که آزاد باشند در تعلیماتشان، معلوم نبود که باشد. در هر صورت اینها مسائلى است که ابرقدرتها با نقشههاى بسیار دقیق که کارشناسانشان کردند، هم مجالس درست مىکنند از این چیزها.
ورود بانوان در امور اجتماعى- سیاسى با حفظ عفت عمومى
و ما باید بیدار باشیم همهمان، همه ملت ایران بیدار باشند که به دام اینها نیفتند، و هر جا فرض کنید در این مجالس رفتند، همان حیثیت خودشان را حفظ کنند، تحت تأثیر آنهایى که در آنجا هستند و زنهایى که در آنجا هستند یا مردهایى که در آنجا هستند، تحت تأثیر اینها واقع نشوند. همان طورى که شما گفتید که انجام دادید، همین طور باشد که اگر رفتند و شرکت کردند آن طور نباشد که شرکتشان یکوقت به نفع آنها تمام بشود، غالباً غافلند، این طور مىشود. بنا بر این، این کارهایى که شما گفتید کردید، کارهاى ارزشمندى بوده است و باز چنانچه مجالسى باشد، مردها هم بروند اما با تعهد، نه آنهایى که مىروند و بر خلاف مصالح خود مملکتمان عمل مىکنند. ان شاء اللَّه امیدوارم که همهتان موفق و مؤید باشید. و امروز غیر روزهاى سابق، امروز غیر زمانهاى سابق است. امروز باید خانمها وظایف اجتماعى خودشان را و وظایف دینى خودشان را عمل بکنند و عفت عمومى را حفظ بکنند و روى آن عفت عمومى کارهاى اجتماعى و سیاسى را انجام بدهند، نه مثل سابق که فرض کنید اینها یک زنى را هم وارد مىکردند در مجلس، اما چه زنى بود و چه کار مىخواست بکند. حالا هم وارد شدند بعضى خانمها در مجلس، این ورود غیر آن ورود است، آن یک ورودى بود، این هم یک ورود. آنها مجالس داشتند، روز زن داشتند؛ روزى که براى کشف حجاب بود. همین سالهاى آخر [که] من در قم بودم- شاید همان سال آخرى بود که 15 خرداد بعدش پیش آمد- من شنیدم که زنها مىخواهند بروند سر قبر رضا شاه و راجع به همین قضیه کشف حجاب تظاهرات بکنند. رؤساى اداراتى که در قم بود، پیش من آمدند، گفتم که شما هر کدام به وزارتخانه خودتان اطلاع بدهید که اگر این کار را بکنید من به ملت مىگویم که عزا بگیرند براى روزى که قتل عام کردید در مسجد گوهرشاد، اینها اطلاع دادند و از این منصرف شدند.
در هر صورت آن وضعى که آنها درست کرده بودند درست بر خلاف موازینى بود که ملت ما باید انجام بدهد و زنهاى ما باید انجام بدهند. و حالا بحمد اللَّه آن مسائل گذشته است و باید همه زنها و همه مردها در مسائل اجتماعى، در مسائل سیاسى وارد باشند و ناظر باشند. هم به مجلس ناظر باشند، هم به کارهاى دولت ناظر باشند، اظهار نظر بکنند.
ملت باید الآن همهشان ناظر امور باشند، اظهار نظر بکنند در مسائل سیاسى، در مسائل اجتماعى، در مسائلى که عمل مىکند دولت، استفاده بکنند، اگر یک کار خلاف دیدند.
و من امیدوارم که ان شاء اللَّه این نهضت به پیروزى منتهى باشد و شما ان شاء اللَّه همهتان موفق باشید و مؤید و مجالس خود را باز هر چه شکوهمندتر در همه جا توسعه بدهید که زنها بیدار بشوند و آن مسائل سابق [نباشد]، آن ملعبههایى که بود و آن آرایشهایى که بود، آن مسائلى که شما مىدانید چقدر به اقتصاد ما صدمه وارد مىکرد و چقدر به عفت عمومى ضرر مىرساند. زنها امروز باید همان طورى که مردها- یعنى مردهاى درست، نه مردهایى که ... دیدند- در مسائل واردند، آنها در مسائل وارد باشند و تعلیم و تعلم صحیح داشته باشند و دخالت صحیح در امور بکنند و ان شاء اللَّه موفق و مؤید باشند.
منبع: صحیفه امام، ج13، صص190 الی 193