روز سی و یکم اردیبهشت ماه در خانه ما جلسه دوره ای سران کشور بود . روز شنبه هم بود که سه شنبه اش آقا را عمل کردند . یک چند وقتی بود آقا پشت سر هم حالشان بد می شد ، یعنی مثلاً هفته ای یکبار ، ما هم واقعاً اعصابمان ناراحت بود ، به طوری که الآن هم یادآوری آن روزها برای من ناراحت کننده است . حتی بعد از فوت آقا ، یک روز آقا مسیح داشت می دوید و از طرف حسینیه می رفت بالا ( حدود بیست روز از فوت آقا گذشته بود ) یکدفعه گرفتمش ؛ گفتم : اینطور نرو ، چون یاد آن روزها میافتم که آدم تنش می لرزد . به هر حال آقا تقریباً هر یک هفته یکبار حالشان بد می شد و می خوابیدند . تا اینکه دوباره حالشان خوب می شد . دوباره یک هفته بعد اینجوری می شدند . یک ماهی بود که چنین وضعیتی داشتیم . به راستی ، نه روز داشتیم و نه شب ، هرروز منتظر بودیم که خبری بشود .
جلسه هم جلسه سران سه قوه بود که اعضایش ، آقای خامنه ای ، آقای هاشمی ، بابا ( مرحوم حاج سید احمد آقا ) ، آقای میرحسین موسوی و آقای اردبیلی ، این پنج نفر بودند . این جلسه منظم سران بود ، هفته ای یک جلسه ، اگر خبر خاصی در مملکت بود هفته ای دو جلسه ، بستگی به موقعیت داشت ؛ ولی حداقل هفته ای یک جلسه را با هم داشتند . که غالباً ماهی یکبار به خانه ما می افتاد . دوره ای بود . وقتی به خانه ما می آمدند عملکرد یک ماهه را به آقا عرضه می کردند . من از بیرون و از مدرسه می آمدم . وقتی رسیدم که آقا در حال آمدن بودند . یادم هست که آقا آمدند و رفتند داخل ، من هم رفتم داخل و پشت سر آنها نشستم تا ببینم چه می گویند ؟ ! خوب حس کنجکاوی است ، همیشه می رفتیم ، نه اینکه حالت خاصی باشد . آقا هم آمدند .طبق معمول آقا رفتند و به دیوار تکیه دادند ، آقایان هم با احترام و دو زانو مقابل ایشان نشستند . آقا صحبتهایشان را کردندو بعد که می خواستند بروند ، همگی دست آقا را بوسیدند . آن روز خیلی کمتر از دفعات قبل و حدود 10 دقیقه ای بیشتر نماندند و رفتند . بعد بابا برگشت داخل و همه را جمع کرد . قبل از آن هم احتمالاً حرف زده بودند ، اما آن موقع من در خانه نبودم . این پنج نفر یک گوشه دیوار مثلاً در حد دو متر نشستند . بابا می خواست آهسته حرف بزند که کسی دیگر هم متوجه نشود . گوشه دیوار همه سرها رفت توی هم . یک حالت خاصی ، این پنج نفر به صورت فشرده نشستند و در گوشی صحبت می کردند . ما نمی فهمیدیم چه می گویند ! حدود یک ربع اینطوری بود ، ما دیدیم چیزی نمی گویند ، بلند شدیم و رفتیم . گفتیم لابد مسأله ای پیش آمده است . اولین بار نبود ، البته من تا حالا به این صورت ندیده بودم ، عمل کنند . بلند شدند ؛ ولی با اشاره و یواش با هم صحبت می کردند . مثلاً چهره آقای میرحسین موسوی را من به یاد دارم که بلند شد در حالی که خیلی برافروخته بود . بقیه چهره ها یادم نیست . آمدند و رفتند داخل بیمارستان ، خوب بازمینه ای که ما از قبل داشتیم ، آرام آرام مطلب دستمان می آمد . من بلند شدم و رفتم دفتر . یک گروه پزشکی بود که نشسته بودند و این پنج نفر هم رفتند . آنجا ، صحبتهایی در آنجا بود که ما از بیرون شنیدیم .
درجلسه پزشکی ، آقای دکتر طباطبایی بودند ، آقای دکتر عارفی بودند ، ظاهراً آقای دکتر پورمقدس هم بودند ، با چند نفر دیگر . آنچه در جلسه گذشت ، من اطلاع ندارم اما در همین زمان پسر آقای هاشمی به من تلفن زد که : حسن چی شده ؟ من دفترچه خاطرات بابایم را داشتم ورق می زدم ، دیدم که نوشته : امشب با حاج سید احمد آقا در مورد حال آقا صحبت کردیم .
من هم آن لحظه واقعاً نمی دانستم جریان چیست ؟ گفتم : نمی دانم ، آقا الآن آمدند پیش اینها نشستند و حالشان هم خوب بود . این موضوع برای ما یک حالت سوءظن دیگری بود . کارآرام آرام جلو رفت . تا اینکه من یکبار با پدرم مطرح کردم و ایشان هم گفت که : بله ، بیماری جدی است در مورد عمل با مادرم صحبت می کردم و واقعاً تصور ما این بود که عمل برای یک فرد هشتاد و پنج ساله ، نود ساله خیلی سنگین است . ما خیلی تند بودیم که مثلاً نباید جراحی بکنند . اما بالاخره تصمیم پزشکان پخته تر و سنجیده تر بود و یکی از آقایان دکترها می گفت ما در جلسه پزشکی همه به این نتیجه رسیدیم که آقا باید عمل بشوند . یعنی هیچ نظر مخالفی نبود غیراز یک نفر و ایشان هم به این علت مخالف بود که می گفت : اگر این کار صورت گیرد و نتیجه خوب نباشد ، با مردم مشکل خواهیم داشت . یعنی این مسأله هم بود . ایشان می گفت که : چندین دکتر که بودیم ، همه بلااستثنا می گفتند ، باید حضرت امام عمل شوند ، هیچ راه دیگری هم وجود ندارد خود ایشان می گفتند : من موافق این عمل بودم ، چون می دیدیم غیر از عمل جراحی هیچ راه دیگری نیست . اما عملاً می دیدم که دلم نمی آمد . یعنی عواقب کار را که می دیدم ، احتمال اینکه ایشان از زیر عمل بیرون بیایند ، خیلی ضعیف بود . ایشان گفتند : ما رفتیم خدمت آقا . وارد که شدیم ، آقا نشسته بودند . نمی توانستیم حاشیه برویم . در دو سه کلام گفتیم : آقا خلاصه باید عمل شوید . برخلاف آن چیزی که ما همه دکترها تصور می کردیم ، آقا بلافاصله گفتند ، « بسیار خوب ، هیچ مسأله ای ندارد » و بلند شدند ، از در آمدند بیرون .
واقعاً حالا آدم وقتی برمی گردد و خاطرات را مرور می کند ، متوجه می شود که این اواخر در چهره آقا به راحتی دیده می شد که عزم رفتن دارند . بخصوص بعد ازعمل ، واقعاً چشمهایمان را بسته بودیم . نه من ، بلکه همه نمی خواستیم این واقعیت که هر انسانی رفتنی است و طبیعتاً آقا هم خواهند رفت را باور کنیم . سریع فکرمان را برمی گرداندیم که ابداً اینطور نیست و نخواهد شد . حتی آن لحظه های آخر .
مادرم آن لحظه های آخر ساعت سه بعد از ظهر روز سیزدهم خرداد ماه به من گفتند که : دکترها می گویند : یک درصد دیگر احتمال موفقیت وجود دارد . من گفتم : نه ، این حرفها چیست ؟!
بعدها که روی این نکته فکر می کردم ، می دیدم که ما هیچ نمی خواستیم این واقعیت را قبول کنیم . البته همه همین طور بودند . اما آقا خودشان واقعاً می خواستند بروند .
ماه رمضان که بعضی اوقات برای نماز صبح نزد ایشان می رفتیم ، معمولاً خیلی گریه می کردند . در نماز شبشان همیشه دستمال کاغذی کنارشان بود . اما این ماه رمضان آخر ، ایشان حوله کنار دستشان می گذاشتند ، از بس که در این ماه رمضان گریه می کردند . مرتب ذکر بود . یعنی یک حالت دیگری داشتند . مرتب ذکر می گفتند . من خودم ندیدم اما مادرم تعریف می کنند که یک برگ کاغذ گذاشته بودند جلوشان ، تمام اذکاری که در روز باید می گفتند ، می نوشتند که مثلاً یادشان نرود که بعضی ها را دراین ماه رمضان نگویند ! خیلی عجیب بود . مخصوصاً بعد از عید من یادم هست ، عیدی هم که پیش آقا بودیم ، آقا را برخلاف آن وجهه ای که همیشه داشتند ، می دیدیم . آقا معمولاً در مجالس و میهمانیها که می نشستند ، می خندیدند و بگو و بخندی داشتند .
وجهه عاطفی آقا هم یک بحث دیگری دارد . واقعاً داخل خانواده فرق می کردند با آن حالت رسمی و چشمهای نافذ هنگام حضور در حسینیه ، گویی در خانواده شخص دیگری بودند . به یاد دارم که یک روز ایشان در حسینیه ، صحبت تندی کرده بودند . حالا عین مطالب یادم نیست که چه بود ؛ اما حمله شدیدی کرده بودند به آمریکا و شوروی . الحمدلله ایشان مصلحت گرا نبودند هر چه را حقیقت می دانستند ، می گفتند و همین هم بود که امام شدند . به هر حال یادم هست که آمدند بیرون و شروع کردند قدم زدن . مثلاً در همان لحظه که قدم می زدند ، علی می آمد ، روی سرش دست می کشیدند . ما می رفتیم جلو . عادت داشتند . معمولاً به شوخی به صورت ما می زدند . دستشان را می بردند بالا و ما هم صورتمان را می گرفتیم و دستشان را آرام می گذاشتند روی صورت ما . اصلاً فرق می کردند . نمی دانم این درحسینیه چه برکتی داشت . ایشان آن طرف که می رفتند یک وجهه دیگری داشتند ، رهبر انقلاب می شدند . اینطرف که می آمدند یک فرد کاملاً عادی و البته خدایی که خانواده اش را هم به خاطر خدا دوست دارد . البته آن طرف هم همین بودند . اما آنجا یک عامل دیگر هم اضافه می شد و آن رهبری انقلاب بود و اینطرف یک پدر بزرگی بودند برای خانواده . هر چه بود ، خدا بود ؛ حتی اگر به کسی محبت می کردند یا مثلاً پرخاش می کردند . من خودم اینطور بودم که هر وقت می خواستم ببینم ، امروز که مثلاً فلان مسأله پیش آمده ، درست برخورد کردم یا نه ، مورد رضایت خدا هست یا خیر و یا نامه اعمالمان چه جوری است ؟! می رفتم خدمت آقا ، اگر گرم برخورد می کردند ، معلوم بود وضعمان خوب است . اگر سرد برخورد می کردند ، باید می رفتیم و استغفار می کردیم ، چوم مسأله حل نشده بود .
یا یکروز دیگر من داشتم با ایشان قدم می زدم ، یک بوته گل رزی در باغچه بود . نگاه کردند به این غنچه های گل و گفتند : « می دانی مثلاً این غنچه چند روزه است یا چند روز دیگر باز می شود ؟ » شما نگاه کنید یک فرد با آن همه مشغولیات ، روی چه چیزهای ظریفی دقت دارد . ایشان چون هر روز قدم می زدند و توجه داشتند ، می گفتند : « این گل سه روزه که بازشده یا آن گل دیروز صبح باز شده ، آن گل دیشب بازشده . » تمام این ظرایف یادشان بود . قدم که می زدند ، روی این مسائل دقت داشتند و این چیز عجیبی بود . ما با اینکه هم جوان بودیم و هم باید به این چیزها بیشتر علاقه داشته باشیم ، اینطور نبودیم . مثلاً ایشان می گفتند : این غنچه امروز باز می شود یک نکته ای هم البته به خود من نگفتند - به مادرم گفته بودند که ایشان نقل می کردند : یک روز حضرت امام رو کردند به من - یعنی مادرم - که : می دانی آن گل ( مادرم می گفتند که یک گل پژمرده ای بوده ) من هستم ، آن گل حسن است ، آن گل تویی ، آن گل احمداست و بعد اشاره کردند به یک غنچه کوچکی که تازه داشت می شکفت ، گفتند : این گل هم علی است . واقعاً آدم بعید می داند که کسی با اینهمه مشغولیات اینگونه ابعاد عاطفی هم در خانواده داشته باشد و این نمی شود مگر اینکه همه اعمال خدایی باشد .
خلاصه ما آن روز به خانه رفتیم . آخر شب بود ، مثلاً یازده شب بود که خوابیدم . فردایش روز اول خرداد بودکه من رفتم مدرسه امتحان داشتم . وقتی برگشتم آقا را برده بودند بیمارستان . در همان روز از ایشان عکس گرفته بودند و مقدمات عمل فراهم شده بود .
آن روز پدر و مادر و علی رفته بودند نزد امام . امام گفته بودند : بیایید آخرین ناهار را با هم بخوریم . برای ایشان مسأله واضح بود ، البته ما نمی خواستیم قبول کنیم . می گفتیم : نه . امام این حرف را می زنند ؛ ولی یقینی نیست ؛ ولو اینکه خانواده ما هم اعتقاد سنگینی به ایشان داشتند . اینطور نبود که بگوییم ایشان فقط به عنوان پدر بزرگ باشد . پدربزرگ بودند . اما واقعاً خانواده آقا ، هم به عنوان مقلد بوند ، هم به عنوان مرید بودند به هر حال گفته بودند بیایید آخرین ناهار را با هم بخوریم یا مثلاً علی را دیده بودند ، در حال دویدن است . گفته بودند : علی بیا با هم آخرین قدممان را هم بزنیم . این کلماتی که ایشان بکار برده بودند ، نشان می داد که مسأله برای خودشان واضح است . ما نمی خواستیم باور کنیم .
قبل از رفتن آقا به بیمارستان ، برای سرکشی به وضع بیمارستان به آنجا سرزدم و سپس به اتفاق دکتر طباطبایی تا پشت در اتاق آقا رفتم . در را باز کردم و رفتم تو . گفتم : آقا دکترها می گویند که بیایید برویم بیمارستان . ایشان بلند شدند و شروع کردند به نصیحت . انگار به شخص مادرم قبلاً نصیحت کرده بودند .
اینجا من باید یک مطلبی را که شایع شده ، تکذیب کنم و آن اینکه نقل کرده اند که امام در لحظات آخر یعنی همان لحظات قبل از عمل همه را جمع کردند و نصیحت کردند . اینطور نبود من گفتم که : آقا بلند شوید که دکترها می گویند ، بیایید برویم بیمارستان . ایشان هم بلند شدند و درهمان حالی که جلیقه می پوشیدند ، یک هفت ، هشت تا نصیحت به ما کردند . نصیحتهای همیشگی که حالا بعداً نقل می کنم . اینها را دوباره تکرار کردند ؛ ولی معمولاً آقا نصیحت که می کردند آن حالت تربیتی را هم در نظر داشتند . با روی باز بودند و می خندیدند . از راهی می گفتند که حسابی هم اثر می کرد . اما این دفعه برخلاف دفعات گذشته اصلاً در چهره شان خنده نبود . در این جریان مادرم چیزی را از آقا نقل می کنند که : من گفتم : آقا شما دیگر چرا ناراحتید و مسأله چیست ؟ آقا گفتند که شما نمی دانید تمام نفسهای ما سیّئات بود . گفتم : آقا شما که دیگر نباید اینطور باشد . شما یک انقلابی کردید که انقلاب خدایی بود . گفتند : شما نمی دانید وفتی که حضرت سجاد می گوید : تمام حسنات من سیّئه است ، آن وقت تکلیف من روشن است .
در هر صورت ، من آمدم خدمتشان و ایشان راه افتادند ، آمدند دم در . گفتند : جلیقه ام را نپوشیدم یا قبایم را نپوشیدم . دم در که ایستاده بودند ، آمدند برگردند داخل ، من احساس کردم نگاه آقا به خانه ، نگاه خداحافظی است . یا مثلاً معمولاً کلید اتاقشان دست خودشان بود ، آن روز کلید را دادند دست خانم . گفتند : کلید دست شما باشد . خانم گفتند : نه ، پیش خودتان باشد . گفتند : نه ، یک چیزی را می دانم که شما نمی دانید پیش شما باشد .
خانم امام رو کردند به آقا و گفتند که : ما که دعا بلد نبستیم ، شما هر چه می دانید ، خودتان بخوانید و به خودتان بدمید . یعنی همان اعتقاد قدیمی که داشتند . آقا دوباره گفتند : نخیر ، من چیزی می دانم که شما نمی دانید . از در آمدند بیرو . من بودم و آقای دکتر طباطبایی که بعداً حاج عیسی هم رسید . آقا متوالیاً برمی گشتند ، دو سه بار گفتند : خانم شما نیایید ، خانم شما نیایید ، تا دمِ پله . ولی خانم آمدند .
آقا دوباره سرپله برگشتند و به خانم گفتند : « خانم شما برگردید ، خانم خداحافظ » . دائم برمی گشتند می گفتند : « خانم خداحافظ ، شما بروید » دوباره خانم هم ایستاده بودند ، باز می گفتند « خانم شما بروید » شاید سه چهار بار گفتند : خانم شما بروید بعد از پله ها آمدند پایین . علی دوید ، جلو آقا . آقا انگار به علی گفتند که علی شما دکترشدی و چطوری ؟ و ..... دایی ( دکتر طباطبایی ) گفتند که : علی خیلی قدر خودت را بدان . آقا به کسی بگویند دکتر ، دیگر دکتریش حتمی است . یعنی دیگر درس هم لازم نیست بخواند ! بعد آقا گفتند : » نخیر ، ایشان نمی خوهد دکتر بشود ، می رود که ملا شود . « ایشان دوباره رو کرد به امام و گفت : پس آقا علم الادیان و علم الابدان چیست ؟ آقا گفتند : « ایشان می رود دنبال علم الادیان . » خلاصه از راه پله آمدند پایین . ما هم پشت سرشان بودیم . پدرم مقابل در بیمارستان ایستاده بود ، دکترها ، آقای دکتر عارفی و .... آمدند جلو ، من کنار کشیدم . از پشت سر می آمدم و فقط نگاه می کردم . یعنی حدود سه چهار پله عقب بودم . این صحنه 30 ثانیه قبل از فیلمی است که در تلویزیون آقا را از پشت سرنشان می دهد که دارند می روند داخل بیمارستان .
وقتی که اینها جلوی در بیمارستان رسیدند و پدرم ایستاده بود ، یک صحنه بسیار عاطفی بود . همان موقع که امام داشتند ، می رفتند ، ناگهان دست انداختند به گردن بابا و او را بوسیدند . بعد سر را انداختند پایین و رفتند . داخل بیمارستان ، آن لحظه واقعاً یک لحظه خاصی بود . یعنی همه ناگهان بهتشان زد . چون شنیدیم که می گویند هرچه سن پسر بالاتر می رود ، پدر به گونه دیگری به او می نگرد . در ماجرای حضرت علی اکبر هم حالات امام حسین ( ع ) را ذکر می کنند . آنجا من احساس کردم که آقا دیگر می دانسته اند که کار تمام است و ایشان رفتنی است . آن لحظه عطوفت پدری برسایر مسائل و حجبی که از دکترها داشتند غلبه کرد .
بعد ایشان رفتند داخل و بستری شدند . حدود 10- 5/10 شب بود که من آمدم منزل . فردایش قرار بود آقا عمل شوند . نماز شب آقا هم همان شب بود که ما از دستمان رفت و بعداً فیلمش را دیدیم . واقعاً هم حیف بود چون می خواستیم نماز شب آخر آقا را ببینیم و این نماز یکی از آخرین نماز شبهای آقا بود . صبح روز عمل یکی از دوستان مرا بیدار کرد و من به بیمارستان رفتم . هیچ کسی از آقایان نیامده بود . رفتیم در اتاقی که تلویزیون مدار بسته بود ، دیدم که آقا خوابیده اند ، البته به هوش بودند . هنوز بیهوش نشده بودند . دکترها داشتند آنجا کار می کردند . ما هم دائم به داخل می رفتیم و بیرون می آمدیم و خلاصه همانجا سرگردان بودیم تا اینکه آقایان آمدند . قیافه ها را به خوبی به یاد دارم . آقای هاشمی از در آمد داخل و رفت نشست و شروع کرد به زار زار گریه کردن ، بعد آقای اردبیلی آمد . همین که در را باز کرد ، روی صورت آقا مدار بسته بود ، زد به گریه ، یک گریه خیلی بلندی . بعد آقای میرحسین موسوی آمد ، همین طور ، آقای خامنه ای آمدند ، همین طور آقای خامنه ای هم نفر آخر بودند . چون کمی مسیرشان دورتر بود ، آخر رسیدند یا یکی مانده به آخر . همه مدتی می نشستند ، می رفتند بیرون و باز برمی گشتند ؛ چون عمل حدود دو ساعت طول کشید . ولی یادم است که آقای هاشمی از اول تاآخر نشستند و این برای من خیلی تعجب آور بود . 8 تا دوربین بود که یکی یکی می آوردند روی ضبط . فیلم آقای هاشمی هم هست . ایشان مرتب نشسته بود . من آمدم بیرون . عمه ( فهیمه خانم ) مرا دید گفت : جریان چگونه است ؟ گفتم : می توانید بروید از پشت دیوار بیمارستان یک شیشه دارد ، بنشینید و نگاه کنید . من فکر نمی کردم بتوانند بیایند داخل . گفت : نه ، می آییم تو . سر را انداخت زیر و آمد نشست . همان موجب شد پای خانمها به آنجا باز شد . یعنی آمد و به دیگران هم گفت : بیایید . خانم امام آمدند ، عمه ( صدیقه خانم ) هم آمدند ، خانم بروجردی هم آمدند . غیر از این سه نفر ، کس دیگری داخل نیامد . همه همان بیرون می ایستادند .
بعد از مدتی خانم امام بلند شدند و رفتند . خانم بروجردی مرتب نشسته بود . تقریباً همه گریه می کردند ، حالت بهت و وحشت بود و ترسی هم که از عمل داشتند ، راستی راستی بجا بود . یعنی هیچ کس نمی دانست تا ده دقیقه دیگر یا بیست دقیقه دیگر چه می شود ! ما هم اینطرف و آنطرف می رفتیم ، نماز می خواندیم و .... بالاخره حضور دائم داشتیم . در همین حالات بود که تدریجاً عمل تمام شد و آقا را آوردند بیرون . آقای دکتر فاضل مسئول جراحی و آقای دکتر الیاسی مسئول بیهوشی بود . یکی دو نفر دیگر هم بودند تعدادی دکترهای قلب هم در اتاق حاضر بودند تا اگر احیاناً یکدفعه لازم بود ، سریع اقدام کنند .
تختی که آقا روی آن بود ، چرخدار بود . وقتی امام از اتاق عمل بیرون آمد ، آقایان هم ایستاده بودند . آقایان دفتر یعنی آقایان امام جمارانی ، توسلی و صانعی هم بودند و ما هم ایستاده بودیم . بعد از عمل یادم هست که کسی که از همه بیشتر خوشحالی می کرد آقای خامنه ای بود . چرا که عمل به ظاهر موفقیت آمیز بود و همه فکر می کردیم که خطر برطرف شده است . هیجان وافری بر همه حاکم بود و آقای خامنه ای بیشتر از دیگران . بابام می گفتند که :ایشان همیشه به آقا می گفت : آقا خدا ما را قبل از شما از این دنیا ببرد .
یک حالتی که تا شما در چنین حالتی نباشید ، نمی توانید تصور کنید ، مگر اینکه قدرت تصور بالایی داشته باشید . همه گلوها را از شدت خوشحالی بغض گرفته بود . هیچ کس گریه نمی کرد . آدم یک وقتی از شدت خوشحالی گریه می کند ، یک وقتی آنقدر هیجان بالاست که گریه هم نمی توان کرد . همه در یک چنین حالتی بودند . همین طور همدیگر را می بوسیدند .
ماخذ: کتاب فصل صبر، انتشارت موسسه تنظیم و نشر امام خمینی(س)