ستاد نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا درسال 1990 گزارشی درمورد جنگ ایران وعراق منتشرکرد.بهانه انتشاراین گزارش،حمله عراق به کویت بود.این ستاد تلاش کرد تا ضمن بررسی جنگ تحمیلی هشت ساله عراق علیه ایران،راهکارهای لازم را دراختیارارتش آمریکا برای مقابله با ارتش عراق قراردهد.اما با این حال اطلاعات ذیقیمتی درمورد جنگ تحمیلی ازاین گزارش می توان کسب کرد.
چرا که پایان جنگ ایران و عراق همزمان با بروز تشنج عراق و کویت بود. ارتش عراق در زمان حکومت صدام حسین و حزب بعث عراق در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۶۹ (۱۹۹۰ م.) به کویت حمله و این کشور را اشغال کرد. آمریکا در سال ۱۳۷۰ (۱۹۹۱) با ائتلافی از کشورهای دیگر به کویت و سپس به عراق حمله کرد و ارتش عراق را از کویت بیرون راند.
دلیل حمله عراق به کویت مشکل بدهی ۳۰ میلیارد دلاری عراق به کویت و تلاش عراق برای بازسازی اقتصاد عراق بود که در جنگ ایران و عراق نابود شده بود. عراق معتقد بود چون جنگ ایران و عراق به سود کشورهای عرب حوزه خلیج فارس بودهاست، دول عربی باید بدهی ۳۰ میلیارد دلاری عراق را ببخشند. کویت زیر بار نرفت و تشنج با کویت بروز کرد.
از جنگ خلیج فارس به عنوان جنگ دوم خلیج فارس نیز یاد میشود. از عملیات حمله آمریکا به عراق در سال ۱۳۶۹ شمسی(۱۹۹۱ م) به عنوان طوفان صحرا یاد میشود.
در گزارش ستاد نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا آمده است که عراق درجنگ با ایران به عنوان یک ابرقدرت درمنطقه خلیج فارس ظاهرشد.البته درابتدا این هدف اصلیش نبود،بلکه به مروراین موقعیت استراتژیک را بدست آورد وان را به منطقه تحمیل کرد.عراق درطی جنگی با بنیاد گرایان اسلامی که برایران حکومت می کردند، به این جایگاه دست یافت. رهبران عراقی توانستند درطول جنگ اقدام به بسیج مردم کرده ونیروهای مسلح خودرا تقویت نمایند ومردان عراقی را به نیرویی متجاوز مبدل سازند.
این جنگ موجب شد تا تغییربزرگی توسط حاکمیت عراق رخ دهد. جمعیت 16 میلیونی عراق به مردانی نظامی تبدیل شدند.ستاد ارتش عراق عملیات جنگی خود را ازطریق به کارگیری نیروهای آموزش دیده درزمینه تکنیک های پیچیده جنگ های مدرن و مجهزترین تسلیحات روز انجام داد. این ویژگی ها آنها را قادر به مبارزه قاطع درعملیاتی همچون کربلای 5 ساخت تا بتوانند حمله ایران را متوقف کرده وبه عنوان یک قدرت نظامی درمنطقه خلیج فارس مطرح شوند.
این گزارش درصدد آن است تا چگونگی این دستاورد ارتش عراق را تشریح نماید.این موفقیت حاصل پیشرفت ارتش عراق درمراحل مختلف پیشرفت نظامی ،جزئیات استراتژیک،مهارتهای عملیاتی وتاکتیکی در مبارزات نهایی بود.
همچنین این گزارش ازدرس تلخی که ازجنگی طولانی مدت حاصل شد، نتیجه می گیرد که این جنگ هزینه سنگینی برای برندگان آن داشت که به مثابه بازنده بودند.پس ازاین جنگ بود که عراق تصور نمود که ازعامل جنگ می تواند به عنوان عامل هراس درمنطقه وبی ثباتی استفاده کند.بنابراین کشورهای منطقه ازاین قدرت بیش ازحد ترسیدند.این حتی شامل کشورهایی شد که سابقا ودرطول جنگ ایران وعراق به بغداد یاری رسانده بودند.
جنگ درعراق مشکلات بسیاری ایجاد کرد.ازجمله آنها می توان به بدهی های عظیمی اشاره کرد که دامن گیردولت عراق شد.ازسوی دیگراین دولت نتوانست پاسخ قانع کننده ای به میلیون ها مردمی بدهد که انها را وارد جنگ کرده وغرورملی شان را سرخورده کرده بود. پس برای خروج ازمخمصه ای که گریبانگیرحاکمیت عراق شده بود، راه حل را دران دید که به کویت حمله کند.عملی که به شدت ازسوی جامعه جهانی محکوم شد.
این قمارعراق هزینه ی سنگینی برای ان داشت که هنوزناچاراست ان را پرداخت کند.عراق مغاکی حفرکردکه خودش را درآن دفن کرد.حتی آنچه که نگران کننده تراست آن است که این اعمال دولت عراق موجب شد تا منطقه استراتژیک وحیاتی خلیج فارس دچارسرنوشتی نا مشخص شود.منطقه ای که زمانی منطقه ثبات بود را به منطقه ای مبدل ساخت که هرآن پرسیده می شود که با وجود این نیروهای متضاد آیا این منطقه روی آرامش را دیگربه خود خواهد دید.چرا که پس ازاین جنگ شاهد هستیم که جامعه کویت، جامعه ی بدون تنش وارام سابق، به جامعه ای بحرانی مبدل شده است.
اما ازنکات با اهمیت این گزارش درمورد جنگ ایران وعراق می توان به موارد زیر اشاره کرد:
آموزه های سیاسی واستراتژیک
• کشورعراق،کشوری سرشارازمردمی جنگجو است.این رژیم نیروی انسانی عظیمی را درسال 1986 فراخواند. پاسخ به این فراخوان مثبت بود.هیچ شورشی اتفاق نیافتاد،مردان جوان وحتی دانشجویان دانشگاه ها نیزبدون هیچ اعتراضی به آن پاسخ مثبت دادند.آنچه واقعیت بیان می کند،آن است که مردم عراق ازدولت خود حمایت کردند.
• انچه که مشاهده شد،ان بود که دانشجویان دانشگاه ها درگردان پیاده نظام نخبگان ثبت نام کردند.آنها را واحدهای گارد جمهوری نامیدند که دائما ازسوی رییس جمهورعراق مورد تحسین قرارمی گرفتند.چیزی بیش ازواحدهای مشابه ان درجاهای دیگر،ازانها با افتخاریاد و به انها پاداش داده می شد.
• ستاد ارتش عراق سیاسی نیستند.این ستاد خیلی به ستاد ارتش ترکیه شباهت دارد.حتی انها افتخارمی کنند که هیچ گونه مراودتی با سیاسیون ندارند.یکی ازعوارض جنگ ایران وعراق درسیستم ارتش عراق این بود که این جنگ کنترل سیاسی برارتش را به شدت تضعیف نمود.هم اکنون هنوزخوراک سیاسی ازسوی حکومت به واحدهای بزرگ داده می شود،اما آنها دروضعیتی نیستند که بتوانند ازاجرای دقیق فرامین اطمینان داشته باشند.درهمین حال باید به افسرانی اشاره کرد که درنتیجه عدم فرمانبرداری ومستقل عمل کردن محکوم به اعدام شدند.
• درصد باسوادی درمیان سربازان عراقی به طورنسبی بالا است. چنانکه این امرموجب شده تا عراق درمیان کشورهای عربی ازاین نظررتبه بالایی داشته باشد.این به دلیل ان است که پیش ازجنگ دولت عراق کوشید تا صددرصد سربازانش را باسواد کند.اما 85 درصد نیروهای این ارتش متعلق به شیعیان است.از سوی دیگرکردها،بزرگترین اقلیت عراق درارتش خدمت نمی کنند وبه طورمداوم درحال درگیری با حکومت هستند.
• ارتش عراق به شدت تحت مراقبت قراردارد وبهترین امکانات وتجهیزات مورد نیازبرای ان فراهم شده است. درطی جنگ این رسیدگی به یاری کمک شیخ های نفتی صورت گرفت.اما درحال حاضراین کمک ها قطع شده است که مشکلات بسیاری را موجب خواهد شد.درحال حاضرنکته ای که وجود دارد ان است که ارتش عراق این ریاضت را چگونه می خواهد به اجرا گذارد.
• حکومت عراق مایل است که نیروهایش را همواره درحالت جنگی نگاه دارد که این امرباعث افت کیفیت می شود.برای مثال، رژیم بسیارتمایل دارد که ازشبه نظامیان بعثی استفاده کند،شبه نظامیانی که ازانها به عنوان ارتش مردمی نام برده می شود. درحالیکه درطی جنگ اشکارشد که انطورکه وانمود می شد،به انها نمی توان بیش ازحد اعتماد کرد.
• ارتش عراق،ارتشی است که اعتماد به نفس بسیاردارد.این روحیه دوچندان می شد،زمانی که دربرابرایران به پیروزی دست می یافت.به طورمیانگین سربازان ارتش عراق تصورمی کنند که انها همچون سربازان لشکراسلام هستند.افسران نیزبه خوبی اموزش دیده اند واعتمادبه نفس دارند واگرصدام به غرور وعزت نظامی انها اسیبی نرساند،انان همچون شمشیری برنده برای اوخواهند بود.
درس های عملیاتی
• ارتش عراق ارتشی دفاعی است.درطول جنگ این ارتش نشان داد که تجهیزشده واموزش دیده برای عملیات دفاع نظامی است.
• شیوه عملیاتی عراق به این صورت است که ابتدا دست به پیشروی عمیق می زند وسپس با ایجاد استحکامات وحمایت قدرتمند توپخانه ای مستقرمی شود.برای حفظ ونگهداری این مواضع از نیروهای زرهی متحرک نیزاستفاده می شود.حرکت بعدی که به سرعت صورت می گیرد،ایجاد جاده اضطراری برای رساندن نیروها به خط مقدم است.بکاربردن این تاکتیک ها موجب شد تا تهاجم های گستره درطی 8 سال ودرطول 730 مایل به نیروهای ایرانی داشته باشند.
• عراقی ها تجربه محدودی درطراحی قدرت دارند.چرا که درتمام مدت جنگ،صدام حسین درحال براورد ارتش خود بود و بزرگترین عملیات آن محدود به دفاعی ایستا بود.تنها بعد ازسال 1986 بود که صدام کمی سیاستش را تغییرداد ومتمرکزبردفاع متحرک شد واین زمانی بود که او به شدت زیرفشارژنرالهایش قرارگرفت.درنتیجه دراین زمان شاهد بودیم که ژنرالها با آسودگی بیشتربه تهاجمات نیروهای ایرانی پاسخ دادند.نبرد نهایی این جنگ نشان دهنده توانایی نفوذ عمیق ونگهداری وتقویت نیرو ها به مدت یک هفته بود.
• نیروهای پیاده نظام عراقی به خوبی آموزش دیده وقادربودند موثرانه عمل کنند.این نیروها ترجیح می دادند که دراستحکامات خود مدافع باشند تا حمله کننده.
• درهنگام دفاع انها ترجیح می دهند که با قدرت بالا مقابله کرده وبا آتش سنگین حمایت شوند وازتمرینات وآموزش هایی که دیده اند به طورگسترده استفاده کنند.اما علیرغم آنچه که به نظرمی رسد که آنها به خوبی برنامه ریزی شده وهماهنگ عمل می نمایند،اما با این حال درعمل آنها انعطاف پذیرنیستند.ولی آنها قدرت بسیاری درحل مشکلات دارند وبسرعت می توانند بازگشته ومشکلات را اصلاح کنند ویا درصورت نیازبا استراتژی جدید خودرا وفق دهند.
• آنها به خوبی آموزش دیده اند تا برای تکمیل عملیات خود ازسلاح های شیمایی استفاده کنند.آنها به درستی تشخیص داده اند که این قبیل سلاح ها ابزارتاکتیکی موثری هستند.آنها ترجیح می دهند تا اهداف خودرا مورد حمله توپخانه ای ولجستیک قراردهند.
• تیپ واحد بنیادی ساختاررزمنده ارتش عراق است واین ارتش ازتیپ ها ی مختلف تشکیل شده است.آنها به خوبی عمل می کنند ومی توانند درزمان دفاع تیپ های تازه نفس را جایگزین نمایند.
دراین تحقیق تلاش شده است تا وضعیت ارتش عراق بررسی شده تا آسیب پذیری ان برای زمان حمله نیروهای غربی درنظرگرفته شود.
وظایف اولیه برای حمله
• اولین نکته درحمله به ارتش عراق ان است که نیروی موشکی این ارتش مورد حمله قرارگیرد.این توصیه به ویژه برای عملیات تدافعی به نیروهای متحد ایالات متحده همچون عربستان و اسراییل توصیه می شود.
• نکته دیگرآن است که باید برتری هوایی را بدست اورد.ارتش عراق درزمینه نیروی هوایی ضعف داشته وپیشنهاد می شود که ازاین امربرای مقابله با این ارتش استفاده شود.این مقابله موجب کاهش قدرت استفاده ازسلاح های شیمایی عراق می شود.
• نخستین اولویت تاکتیکی برای حمله به ارتش عراق ازبین بردن قدرت توپخانه ای این ارتش است.درنتیجه این عملیات قدرت کاربرد شیمایی عراق نیزازبین خواهد رفت.
• چنانکه درتمام سیستمهای توتالیترمرسوم است،اگرارتباط مرکز ثقل آنها را با بدنه بتوان ازبین برد،این سیستمها کارایی خودرا ازدست می دهند.بنابراین ازنظراستراتژیک عمل به این کار موجب فلج شدن سیستم می شود.نتیجه انکه توصیه می شود که برای ازکارانداختن این سیستم باید ارتباط مرکزثقل وسیستم را ازکارانداخت.
• درپایان پیشنهاد نمی شود که تنها راه غلبه برارتش عراق برای بیرون فرستادن ازکویت استفاده ازنیروی هوایی است،بلکه به نیروی زمینی نیزنیازاست.اما استفاده گسترده ازنیروی هوایی درنبرد با ارتش عراق،تلفات را به حداقل می رساند.