سوم اسفند سالروز ایستادگی در محور طلائیه است. خیبری ها در چنین روزی با رمز «یا رسول الله(ص)» این عملیات را آغاز کرده و چنان ایستادند که گویا جزایر مجنون را از جانشان بیشتر می خواستند... طلائیه و جزایر مجنون نام های آشنا و پر از خاطره ای هستند که رزمندگان سالهای اول جنگ آن ها را خوب می شناسند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، عملیات خیبر در تاریخ سوم اسفند ماه 1362 با رمز مقدّس یارسول اللهآغاز شد.در منطقه عملیاتی واقع در شرق رودخانه دجله و داخلهورالهویزهآغاز می شود.در حقیقت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به منظور غافلگیر کردن دشمن،انهدام نیروهای سپاه سوم دشمن و استفاده از ضعف و ناتوانی او درعملیات آبی و خاکی و ... عملیات خیبر را در این منطقه طراحینمود. رزمندگان، با سرعت عمل از چند محور باعبور از میان تلههای انفجاری و بشکههای آتشزا و سنگرهای کمین ودیگر مواضع، بر سر دشمن فرود آمده و در یک هجمهی بیامان،موفق شدند چندروستای عراقی را آزاد کنند و تعدادی از یگانهایمستقر در جریزه را به هلاکت رسانند. تصرف جرایز به عهدهی لشگرحماسه آفرین علی بن ابیطالب بود که با کمک یگانهای دیگر،پس از
نبردی جانانه، جزیرهی مجنون شمالی را به طور کامل آزادکرده، با فشار بیامان خود، دشمن بعثی را کیلومترها به عقب راند. دراین عملیات، سپاهیان اسلام، رودخانهی دجله و فرات را پشت سرمیگذارند و بزرگراه بصره ـ بغداد در چند نقطه قطع میشود که با اینعمل، ارتباط سپاه سوم و چهارم عراق قطع میگردد.
هم زمان با اجرای عملیات، یگانهای مهندسی رزمی، اقدام بهنصب پل فلزی شناور نموده، در میان حیرت دشمنان، پلی به طولدوازده کیلومتر، زیر بمباران شدید و حجم آتش انبوه دشمن، روی هوربر پا میکنند و در نتیجه عقبهی رزمندگان، تأمین میشود. در شمالغرب منطقه، چند روستای دیگر از جمله پل العزیره و شهرک الصغرهبه تصرف رزمندگان اسلام در میآید. نیروهای عراقی با تحملخسارات و تلفات بسیار
زیاد، از جزایر مهم و حساس مجنون کهمیلیاردها بشکه نفت در خود ذخیره دارد، عقب نشینی میکنند. رژیممستأصل عراق که از پاتکهای سنگین خود نتیجه نمیگیرد، دستورحملهی شیمیایی را به طور گسترده صادر میکند که هواپیماها باپرتاب راکتهایی منطقه را مملو از دود زرد رنگ و سمّی میکنند وموجب سوختگی و خفگی تعدادی از رزمندگان میشوند. با فشار سنگین، در اثر بمباران شیمیایی، رزمندگان برای حفظجزایر از منطقهی العزیره عقب نشینی میکنند. دشمن بعثی که باپاتک سنگینی موفق میشود جادهی بغداد ـ بصره را از کنترل ایرانیانخارج نماید، تلاش میکند تا جزایر را تصرف کند که با انهدام دوگردان پیاده و تانک و به هلاکت رسیدن هفتصد بعثی ناامید شده وعقب مینشیند و بدین ترتیب جزایر مجنون در تصرف رزمندگاناسلام باقی
میماند.
در شرح موقعیت جغرافیایی و آنچه در این عملیات گذشته باید گفت:
طلائیه تابع بخش هویزه و دهستان بنى صالح است و داراى قدمت چندانى نیست. شاید بتوان در این مناطق گروهى از «صائبین مندایى» را یافت که به گفته مورخان محل زندگى و امرار معاش خود را دهانه رودخانه کرخه و هورهاى بین ایران و عراق انتخاب کرده اند. اینان گروهى از مسیحیان هستند که به یوحنا اعتقاد دارند و عیسى را جانشین او مى دانند و تمام اعمال مذهبى آنان که مهم ترین آنها غسل تعمید است با آب انجام مى یابد. اما آنچه «طلائیه» و هورهاى اطراف آن را معروف و زبانزد کرده است، نه اقوام و نه موقعیت جغرافیایى آن، بلکه جنگ هایى است که در دهه ۶۰ در آن اتفاق افتاد. «طلائیه» سال هاى سال در آرامش و سکوت روزگار گذراند تا آن که جنگ تحمیلى از سوى عراق آغاز شد و بر این سرزمین همان رفت که بر دیگر مناطق جنگ زده ایران.منطقه عملیاتى خیبر که در شرق حاصل خیزترین منطقه «بین النهرین» یا عراق امروزى واقع شده، در کنار «دجله» و داخل «هورالهویزه» قرار دارد و از شمال به «العزیز» و از جنوب به «القرنه»، طلائیه و «زید» محدود مى شود. این منطقه دو نوع طبیعت متفاوت دارد: خشکى و هور.
منطقه عملیاتى خیبر که در شرق حاصل خیزترین منطقه «بین النهرین» یا عراق امروزى واقع شده، در کنار «دجله» و داخل «هورالهویزه» قرار دارد و از شمال به «العزیز» و از جنوب به «القرنه»، طلائیه و «زید» محدود مى شود. این منطقه دو نوع طبیعت متفاوت دارد: خشکى و هور.
همچنین منطقه خیبر توسط رودخانه دجله به دو قسمت شرقى و غربى تقسیم شده که سه چهارم آن در شرق رودخانه واقع است و اصلى ترین جاده مواصلاتى منطقه، جاده العماره ـ بصره در غرب رودخانه دجله قرار دارد. «طلائیه» به عنوان محورى اصلى براى هدایت و حفظ پیروزى در عملیات «خیبر» منطقه اى کلیدى محسوب مى شد و رزمندگان اسلام باید از طریق همین منطقه به جزایر مجنون شمالى و جنوبى و تأسیساتى که در آن محور بود از جمله: دکل هاى برق، دکل هاى تقویتى رادیو و تلویزیون، تأسیسات و کارخانه هاى کاغذسازى، چاه هاى نفت و... یورش مى بردند. هدف از عملیات «خیبر» از بین بردن نیروهاى سپاه سوم عراق و تأمین جزیره مجنون شمالى و جنوبى و ادامه حمله از جزایر و محور «طلائیه» به سمت «نشوه» بود و الحاق با نیروهایى که از محور زید به دشمن حمله مى کردند. در عملیات «خیبر» همچنین در نظر بود که خشکى شرق دجله از طریق «هور» تصرف شود و بدین وسیله تقویت سپاه سوم عراق از میان برود.یک روز پیش از اجرای عملیات، نیروها وارد هور شده و تا حد ممکن در داخل آبراه ها پیشروی کردند و سرانجام عملیات خیبر با رمز یا رسول الله (ص) آغاز شد. در مرحله اول، پیش روى به جلو با سرعت عمل و غافلگیرى دشمن به طور همزمان در تمامى محورها توأم بود. روزهاى اول، دوم و سوم عملیات رزمندگان با درهم شکستن خطوط دشمن و گذر از موانع، به تسخیر اهداف از پیش تعیین شده موفق شدند و در روز چهارم عملیات بخشى از نیروها در شهر «القرنه» یکى از شهرهاى مرزى عراق حضور یافتند و مردم شهر با مشاهده آنان به استقبال آمدند و سر راه آنها گوسفند قربانى کردند. در محور شمالى عملیات (العزیز) رزمندگان توانستند خود را به رودخانه برسانند و تردد وسایل نقلیه را روى جاده بصره ـ بغداد قطع کنند. طى این مرحله جزایر مجنون شمالى و جنوبى از پشت دور زده شد و به سهولت به تصرف درآمد. گذشته از این، به کارگیرى هلى کوپتر در همان شب اول عملیات و در تاریکى شب مسأله اى حائز اهمیت بود. چنان که در ساعت دو بعد از نیمه شب فرماندهى هوانیروز به همراه تنى چند از فرماندهان سپاه نخستین پرواز را شخصاً به عنوان پیشرو انجام دادند و در جزیره مجنون شمالى فرود آمدند. این عملیات با پیروزى اى که براى رزمندگان به همراه داشت پاسخ قاطعى بود به بمباران بسیارى از شهرهاى ایران که در چند هفته پیش از آن توسط عراق انجام گرفته بود.
* امشب شب عاشوراست
* هرکس در طلائیه ایستاد، اگر در کربلا هم بود مى ایستاد
در مرحله دوم عملیات دو تلاش اصلى در محور «جزایر» و «طلائیه» براى الحاق با محورهاى دیگر و سپس پیش روى به سمت «نشوه» در نظر گرفته شد، اما این پیش روى به خاطر حجم زیاد آتش دشمن متوقف ماند. در این روند دشمن به مرور خود را بازیافته، پس از کشف اهداف عملیات و محورهاى اصلى آن، تلاش خود را ابتدا روى پاکسازى حوالى جاده بصره ـ العماره گذاشت. سپس روى «طلائیه» متمرکز شد. تمرکز آتش در «طلائیه» که زمینى بسیار محدود را شامل مى شود، فوق العاده بود.در محور زید، قرارگاه کربلا موفقیتی به دست نیاورد و صبح عملیات یگان های عمل کننده در این محور به عقب آمده و در خط قبل از عملیات مستقر شدند. این وضعیت مانع از آن شد که یگان های قرارگاه نجف بتوانند در محورهای القرنه و العزیر باقی بمانند، زیرا امکان پشتیانی آنها وجود نداشت و راه زمینی نیز همچنان مسدود بود.
از سوی دیگر، دشمن با حضور سریع در منطقه که با اعلام آماده باش در مرکز استان عماره و انتقال یگان هایش همراه بود، با قوای زرهی و اجرای آتش، فشار زیادی بر این محور وارد می کرد؛ لذا، یگان های قرارگاه های نصر و حدید به ناچار به جزیره شمالی برگشتند. از این پس، جزیره، محور کنش و واکنش دو طرف درگیر بود. برای خارج شدن از این وضع نگران کننده، سپاه تصمیم گرفت بار دیگر تمام توان خود را برای باز کردن محور طلائیه به کار گیرد. در پنجمین روز عملیات (۸/۱۲/۱۳۶۲)، پس از آن که اخبار اوضاع جبهه به تهران گزارش شد، آقای هاشمی رفسنجانی، فرمانده جنگ، به منطقه آمد و به سرعت خود را به سنگر فرماندهی سپاه رساند. پس از نشست فرماندهان عملیات با آقای هاشمی، برای خارج شدن از بن بست، حمله مجدد از محور طلائیه تشخیص داده شد تا شاید با باز شدن راه زمینی، گره عملیات گشوده شود. در ۱۰ اسفند ۱۳۶۲ حمله مورد نظر آغاز شد. اما مشکل عبور از زمین های آب گرفته مانع بزرگی بود.
با وجود تلاش فراوان یگان های سپاه، به دلیل مقاومت نیروهای عراقی و آتش بسیار شدید آنها، باز هم حمله نیروهای خودی در محور طلائیه ناکام ماند. نیروهای دشمن که در آغاز حمله مجبور شدند برخی مواضع خود را ترک کنند و عقب بروند، با فرا رسیدن روز، پاتک های پیاپی خود را آغاز کردند و سرانجام، مانع پیشروی لشکر ۱۴ امام حسین(ع) و لشکر ۲۷ حضرت رسول(ص) شدند.
گفته می شود که پس از آن که محور زید با عدم موفقیت مواجه شد، فرمانده لشکر امام حسین(ع) فراخوانده شد تا مأموریت «طلائیه» به وى واگذار شود ،پس از آن که مأموریت این یگان از سوى فرماندهى جنگ تعیین شد، شهید حسین خرازى فرمانده لشکر امام حسین(ع) تمامى نیروهاى یگان تحت امر خود را فراخواند و در تاریکى شب و فضایى مملو از معنویت به حاضران گفت: «امشب شب عاشوراست، نماینده امام از ما خواستند در «طلائیه» وارد عمل شویم، ما با تمام توان لشکر به دشمن خواهیم زد، هرکس نمى تواند، آزاد است که برود» لشکر امام حسین(ع) در همان شب آماده تهاجم به دشمن شد و نبردى سخت در گرفت که تا صبح به طول انجامید. آن شب نیروهاى لشکر در «طلائیه» شب خونینى را پشت سر گذاشتند. با طلوع خورشید و در ادامه عملیات، فرمانده لشکر که در خط مقدم درگیرى حضور داشت، بر اثر اصابت ترکش دست راست خود را از دست داد و على رغم میلش از معرکه جنگ بیرون آمد. فشار دشمن همچنان ادامه داشت و با آن که محور «طلائیه» تا شش کیلومتر به دست این نیروها گشوده و یک تیپ از دشمن متلاشى شد، ولى فضاى کوچک منطقه و آتش انبوه دشمن عملاً امکان الحاق و پیش روى را ناممکن کرده بود. مرحله سوم
عملیات با توجه به فشارهاى دشمن عمدتاً به منظور حفظ جزایر مجنون شمالى و جنوبى بود. براى دشمن هرگونه جاى پا و حضور نیروهاى ایرانى در «هور» غیرقابل تحمل بود. لذا با اجراى آتش شدید و توان پیاده ـ زرهى سعى در پس گرفتن این دو جزیره داشت، به همین منظور دشمن در فشار اولیه خود تنها ۷۲ ساعت به طور مداوم روى جزایر آتش مى ریخت. چنان که در یک برآورد نزدیک به یک میلیون گلوله توپ و خمپاره مصرف کرده بود.با توقف پیشروی در محور طلائیه، وضعیت جدیدی پدید آمد. از این پس، جبهه خودی می بایست قابلیت و توانایی خود را در حفظ جزایر نشان می داد؛ کاری که بسیار دشوار می نمود. ارتش عراق توانست رزمندگان اسلام را از محورهای العزیر، القرنه وطلائیه وادار به عقب نشینی کند.پس از توقف درگیری در محور طلائیه تا شروع حمله به جزایر، حدود پنج روز جبهه ها حالت عادی داشت و دشمن تلاش خاصی از خود نشان نداد. در بعدازظهر ۱۴ اسفند ،۱۳۶۲ مسئولان بیت امام به قرارگاه اطلاع دادند که فرمانده سپاه به تهران باز گردد. همچنین گفته شد: «امام فرموده اند: جزایر حتماً باید نگه
داشته شوند، هر طور که شده.»
این فرمان، تحولی اساسی در سرنوشت عملیات ایجاد کرد و سپاه این بار هر آنچه را که در اختیار داشت، از فرماندهان تا باقی مانده سازمان یگان ها را وارد صحنه کرد. از لحاظ روحیه و استقامت نیز توان سپاه دو چندان شد.
مطابق پیش بینی امام و فرماندهان، پس از چند روز، در ۱۶ اسفند ،۱۳۶۲ عراق با اجرای آتش سنگین، بمباران وسیع هوایی و استفاده از هلی کوپتر، تانک و نیروهای پیاده، پاتک سنگینی را به جزایر مجنون آغاز کرد.
حمله عراق در آن روز بدون نتیجه پایان یافت. اما دشمن در صبح روز ۱۷ اسفند ۱۳۶۲ حمله دیگری را آغاز کرد. این حمله دشمن با استفاده از تجهیزات و تسلیحات بیشتر و شدیدتر و وسیع تر بود. در مقابل، وضع جبهه خودی بسیار حاد و مهمترین مسئله، کمبود نیرو و مهمات بود. عراقی ها نیز دست به جنگ روانی زده و به نیروهای ایرانی اعلام کردند، اگر جزایر را خالی نکنند، آنجا را به موشک بسته و به شدت بمباران می کنند. در این روز، دفتر امام به طور مستمر در تماس با قرارگاه، تحولات جنگ را پیگیری می کرد.
روز ۱۸ اسفند ،۱۳۶۲ عراق حمله شدیدتری را آغاز کرد و سپاه و بسیج با همه وجود، پایداری و استقامت کرده و مانع از پیشروی دشمن شدند. در این موقعیت دشمن از سلاح های شیمیایی نیز استفاده کرد.
از آغاز روز ۱۹ اسفند ،۱۳۶۲ ارتش عراق باز هم حملات خود را از سر گرفت. اما این بار هم رزمندگان اسلام با گوشت و پوست و خون خود، قوای ارتش بعثی را متوقف کردند. شهادت فرماندهانی چون حاج ابراهیم همت، مرتضی یاغچیان، حمید باکری و اکبر زجاجی، بهایی بود که برای حفظ جزایر پرداخته شد.
در این سه روز، اوج حماسه و استقامت و شهادت طلبی سپاهیان و بسیجیان به نمایش گذاشته شد. جزیره سمبل پایداری و استقامت شده بود.
به هرحال، حمله ۷۲ ساعته ارتش عراق ناکام ماند. دشمن که در مقابل خود مقاومتی دور از تصور و پیش بینی را مشاهده می کرد، به مرور با تحمل تلفات و ضایعات فراوان، دریافت که ادامه تک غیر از به مسلخ بردن نیروها، نتیجه ای دیگر ندارد. لذا از پس گرفتن جزایر مجنون منصرف شد و شروع به تحکیم مواضع کرد.در عملیات خیبر، ارتش عراق برای اولین بار در سطحی گسترده به بمباران شیمیایی اقدام کرد. این بمباران بیشتر به دلیل هراس دشمن از استقرار و تثبیت نیروهای خودی در منطقه عملیاتی صورت گرفت. رژیم عراق پس از ناامیدی از بازپس گیری جزایر شمالی و جنوبی مجنون، بمباران شیمیایی این منطقه را تشدید کرد.
* حاج ابراهیم همت شهید شد
جنگ در جزایر با توجه به توان خودى و دشمن به دور از محاسبات نظامى بود و تنها معنویت و روحیه بالاى رزمندگان بود که باعث مقاومت آنها مى شد. نیروهاى خودى با عقبه هاى طولانى و چند روز جنگ، بدون آتش پشتیبانى به مقاومت ادامه مى دادند و متقابلاً دشمن با تمرکز صدها قبضه توپ روى جزایر و بمباران مداوم آنها با هواپیما و داشتن عقبه خشکى (جاده ضلع غربى و شرقى جزیره مجنون) با واحدهاى زرهى خود فشارهاى متعدد و توانفرسایى را وارد مى کرد. عامل اصلى این مقاومت گذشته جنگ و ضرورت کسب پیروزى چشمگیر و نیز پیام حضرت امام(ره) مبنى بر حسین وار جنگیدن بود. حاج ابراهیم همت فرمانده لشکر ۲۷ محمد رسول الله(ص) هم در این عملیات در جریان رساندن نیرو به خط، بر اثر اصابت گلوله توپ به شهادت رسید.
* خاطرات ....
وقتى شنیدند همت شهید شده، همه با حسرت از خاطرات با این رزمنده اسلام مى گفتند. یکى مى گفت: «دو منطقه سوق الجیشى بصره و العماره را سپرده بودند به «همت» و لشکرش و بویژه طلائیه را که سفارش کرده بودند موقعیت اش فوق العاده مهم است. «همت» هم سنگ تمام گذاشته بود. او خیلى سماجت داشت که «خیبر» موفق شود. حتى در زمان توجیه عملیات وقتى شنید مى خواهد آنجا عملیات شود، خیلى خوشحال شد و شادى مى کرد. خط را هم که به او دادند خیلى با اشتیاق و علاقه شروع کرد، حتى بعد وقتى «طلائیه» جدا شد آمد کنار جزیره مجنون اما به فکر «طلائیه» بود که چگونه مى شود آنجا را آزاد کرد. شرایط دشوار بود. در این وضع باکرى و زین الدین که در آن زمان به ترتیب فرمانده لشکر ۳۱ عاشورا، فرمانده لشکر ۱۷ على ابن ابى طالب به همراه همت تصمیم گرفتند اندیشه اى بکنند چرا که مواضعى براى دفاع نمانده بود. آنها یک روز گفتند: خودمان نمرده ایم که، اسلحه دست مى گیریم، مى رویم مى جنگیم. همت بلند شد و یک تیربار برداشت و گفت: من با این (اسلحه) مى روم. در این شرایط
ناگهان پیام امام ابلاغ شد. بچه ها انگار جان تازه اى گرفته بودند.»
* حمید باکرى هم شهیدشد....
«حمید باکرى - قائم مقام لشکر عاشورا - جلوه اى دیگر از حماسه مقاومت را در صحنه نبرد «خیبر» به نمایش گذاشت. تعدادى از نیروهاى لشکر ۳۱ عاشورا با فرماندهى او بر روى پل جنوبى جزیره در مقابل محور اصلى پاتک دشمن به مقابله ایستادند و حمید باکرى در همان جا با شهادت خود معناى سردارى و مفهوم حسین وار جنگیدن را به همگان نمایاند. پس از شهادت او، معاون دوم لشکر عاشورا، شهید یاغچیان به آنجا شتافت و هرگز بازنگشت. شهید باکرى در وصیتش نوشته بود: «ما به فرموده امام، حسین وار وارد جنگ شدیم و حسین وار به شهادت مى رسیم.» پس از شهادت باکرى پیکر ایشان و همرزمانش در همان جا ماند. به دنبال این امر، فرماندهى قرارگاه به برادر شهید مهدى باکرى فرماندهى لشکر عاشورا تکلیف مى کند که پیکر حمید باکرى را به عقب منتقل کند. اما او هنگامى که پیکر «حمید» را بر روى زمین و در میان همرزمانش مشاهده مى کند نمى تواند خود را متقاعد سازد. درحالى که سایر شهدا بر روى زمین مانده اند، تنها جسد برادر خود را به عقب منتقل کند. پس پیکر «حمید» و همرزمانش در همان جا مى ماند.
منابع:
1)روزنامه ایران 16/10/86
2)روزنامه همشهری 13/12/83