«ستون جامعه ایرانی در هفته ای گذشت» را این بار به بحث ازدواج موقت و رصد اخبار مخابره شده در این باره طی هفته های اخیر اختصاص داده ایم.
***
روزی که موضوع ازدواج موقت و ایجاد خانه های عفاف، ظهور و بروز یافت ،شاید کسی فکر نمی کرد که این طرح، موسمی است و هر از گاهی با ظهور و بروز خود، جامعه را با شوک و حیرت مواجه می سازد.
طرحی که هرگاه مطرح می شود، واکنش ها ی بسیاری را با خود همراه دارد و متاسفانه این اعتراض ها جدی گرفته نمی شود و مجددادر فرصتی دیگرجامعه و حساسیت هایش را می آزمایند تا شاید فرصتی یابند و به گونه ای طرح خود را به جامعه تحمیل کنند، به این بهانه که قراراست مشکلی را مرتفع سازند. گرچه بر هر ناظر اجتماعی واضح و روشن است، که در حوزه حل مسائل و معضلات اجتماعی نمی توان بدون انجام کار کارشناسی و تحقیقاتی مورد نیاز و فقط از باب توجه به سلایق فردی و گروهی، راه حل ارائه کرد، اما همواره شاهدیم که در حل معضلات اجتماعی ، با بحرانی به نام نبود آمار دقیق روبرو می شویم . همواره در بسیاری از حوزه ها اعم از آمار دختران فراری، زنان خیابانی، ایدز و ... بنا بر قوانینی نانوشته سعی شده تا برخی مسائل را به تابویی خود به خودی بدل کرده و از ارائه اطلاعات کمی درباره آنها به جامعه خودداری شود؟ گرچه اظهار نظر در این باره امکان نوشتار طولانی تری را داراست اما در این گزارش هفتگی فعلا به همین قدر بسنده کرده و به آنچه در این باره در این
چند وقت مخابره شده بسنده می کنیم.
سخن مسولان - طرح مجدد این طرح در این سالها به سال 86 بر می گردد که طی آن وزیر کشور دولت نهم حدود ده سال بعد از مطرح شدن اولیه این طرح در جامعه، عنوان کرد که ازدواج موقت باید باجسارت در کشور ترویج شود و ما نباید از ترویج ازدواج موقت در جامعه که حکم خدا که است ، پروا داشته باشیم و این مساله باید باجسارت در کشور ترویج شود. گرچه بعد از انتشار این خبر عنوان شد: حرفهای من درباره ازدواج موقت در یک جمع خاص بود، اما رسانهها آن را به همهی جامعه تسری داده و این حرفها خوب منعکس نشد. اما این بار و در سال 1388 ، علی مطهری نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی اولین مسئول کشوری بود که رواج و گسترش ازدواج موقت را به عنوان راه حل جلوگیری از تجاوز به عنف مطرح کرد وحتی ترویج آنرا برای دختران دبیرستانی نیز مفید دانست . فرمانده نیروی انتظامی نیز با بیان اینکه وقتی بحث ازدواج موقت را مطرح میکنیم، این موضوع در حد کفر عنوان میشود،گفت: «ارتباط نامشروع آنقدر قبح ندارد که ازدواج
موقت قبح دارد، هرچند از نگاه مارابطه نامشروع دختر و پسر میتواند ضابطهمند شود. سردار اسماعیل احمدی مقدم گفت: «آثار حقوقی و اجتماعیاش را نیز اسلام مشخص کرده است اما امروز اگرزمینه برای ازدواج چه دائم و چه موقت فراهم کنیم چنان حملهای میکنند که رابطهنامشروع ترجیح داده میشود».او اما تاکید کرد که نیروی انتظامی با طرح این مسئله به دنبال طرحی شبیه خانه عفاف نیست و چنین پیشنهادی ندارد. او گفت که نیروی انتظامی فقط هشدار می دهد که چنین اتفاقاتی در کشور رخ می دهد. متاسفانه بحث ازدواج موقت آنقدر امری عادی و مساله ای حل شده برای جامعه ایران فرض شد که وزیر آموزش پرورش دولت دهم در اظهار نظری عجیب عنوان کرد: از ازدواج دختران دانشآموز خوشحال میشوم.
واکنش کارشناسان -سخنان مقامات و مسولان حوزه اجتماعی اما واکنش متفاوت کارشناسان را بدنبال داشته است .بازرس مجمع انجمنهای علمی گروه پزشکی یکی از این کارشناسان است .او با زیر سوال بردن ازدواج موقت در کشور و ابراز نگرانی از این مساله گفت: بر اساس چه استدلالی در کشور اسلامی صحبت از ازدواج مو قت در میان دختران دبیرستانی به میان میآورند؟آیا قصد دارند به این شیوه جامعه و هنجارهایش را بر هم زنند؟ مسئولانی که صحبت از چنین مسائلی در کشور میکنند حاضرند دختر خودشان را به عقد موقت درآورند؟مصطفی اقلیما در گفتوگو با ایلنا با اشاره به بحث ازدواج موقت که این روزها موضوع بحث عدهای از مسئولان شده، تاکید کرد: از تمام افرادی که چنین بحثهایی را در کشور اسلامی مطرح میکنند سئوال مهمی دارم و آن این است که وقتی یک دختر در ازدواجهای موقت ضرر کرده و به اذن پدر نیاز دارد، کدام مرد، زن، پدر و مادر حاضر است که فرزندش را عقد موقت کند تا او را با دست خودش بدبخت کند؟او با بیان این مطلب که هر کس صحبت از ازدواجهای موقت در
کشور میکند در جامعه اسلامی نیست، ادامه داد: احکام دینی بر پایه خانواده، استحکام و احترام به این کیان بوده و کسی که چنین بحثی را مطرح میکند اسلام و قوانین جامعه اسلامی را نمیشناسد و اعتقادی هم به اسلام ندارد. رئیس انجمن علمی مددکاران اجتماعی ایران با اشاره به اینکه در دین اسلام استحکام خانواده مطرح بوده و طلاق را تقبیح دانسته و آن را در صورت اجبار طرفین قبول کرده یادآور شد: با این حساب چه کسی به خودش اجازه میدهد که نظر مخالف اسلام بدهد؟ چرا که با ازدواجهای موقت دیگر خانوادهای وجود نداشته و حساسیت و اعتبار خانواده از بین میرود.
به گفته اقلیما در صورت رواج این گونه ازدواجها اوضاع کشور از سایر کشورهای خارجی بدتر میشود چرا که جوانان سایر کشورهای اروپایی ابتدا با یکدیگر دوست شده و بعد از انتخاب همسر، ازدواج کرده و سعی میکنند تا پایان عمر با هم بمانند در حالی که با این حساب معیشت کشور ما بدتر میشود چرا که هیچ رابطهای استحکام ندارد.
او با طرح سئوالاتی ادامه داد: چگونه در یک کشور اسلامی بعضیها صحبت از اینگونه مسایل میکنند مگر مسلمان نیستند؟ آیا قصد دارند به این شیوه جامعه و هنجارهایش را بر هم زنند که صحبت ازدواج و عقد موقت در میان دختران دبیرستانی به میان میآورند؟ آیا مسئولانی که صحبت از چنین مسائلی در کشور میکنند حاضرند دختر خودشان را به عقد موقت درآورند؟
بازرس مجمع انجمنهای علمی گروه پزشکی با بیان اینکه آقایانی که قصد دارند مشکل خود را حل کنند، چنین نظراتی را به افکار عمومی میدهند گفت: مشکل اصلی جوانان برای ازدواج، کار است تا وقتی جوانی پایش را از دانشگاه بیرون میگذارد و بیکار است، هرگز ازدواج نمیکند؛ مسئولان حکومتی و نمایندههای مجلس قبل از ازدواج چنین طرحهایی من درآوردی، مخارج جوانان را با درآمدها و حقوقشان برابر میکنند چرا که دولتها موظف به تولید کار هستند نه تولید طرحهای منسوخ در کشور. اقلیما در بخش دیگری از اظهاراتش به ایلنا با اشاره به دادن وام به جوانان در آستانه ازدواج یادآورشد: دولت وظیفه مهمتری دارد و آن هم رفع مشکلات کار جوانان است نه دادن وامهای قرضالحسنه ازدواج؛ همه جوانان در آستانه ازدواج هستند اما پشتیبان و سرپناه ندارند؛ اگر برنامهریزیهای کشور غلط و تورم بالا است، نباید با پاک کردن صورت مسئله اصلی، با دادن وام به جوانان و یا طرح ازدواجهای موقت آنها را به روی آوردن زندگیهای مشترکی که روی هوا بنا میشود، ترغیب کرد. رئیس انجمن علمی مددکاران اجتماعی ایران با اعلام اینکه هیچ کشوری برای ازدواج به جوانانش وام نمیدهد تصریح کرد: با قرض نمیتوان زندگی کرد چرا که ازدواج به زور، و قرضی که با پنج میلیون تومان وام شروع میشود و جوان با همین مبلغ تحریک به ازدواج میشود، مشکل مالی دارد و ازدواج دوام پیدا نمیکند. او افزود: وقتی دختر یا پسری به طور موقت و مکرر ازدواج میکند، از نظر روحی آسیب دیده و اعتقادی به خانواده ندارند و به طور حتم مورد سوء استفاده هم قرار میگیرند چرا که جامعه مثل یک زن بیوه و مطلقه به او نگاه میکند که سهلالوصول است.
به گفته اقلیما در صورت رواج این گونه ازدواجها اوضاع کشور از سایر کشورهای خارجی بدتر میشود چرا که جوانان سایر کشورهای اروپایی ابتدا با یکدیگر دوست شده و بعد از انتخاب همسر، ازدواج کرده و سعی میکنند تا پایان عمر با هم بمانند در حالی که با این حساب معیشت کشور ما بدتر میشود چرا که هیچ رابطهای استحکام ندارد.
او با طرح سئوالاتی ادامه داد: چگونه در یک کشور اسلامی بعضیها صحبت از اینگونه مسایل میکنند مگر مسلمان نیستند؟ آیا قصد دارند به این شیوه جامعه و هنجارهایش را بر هم زنند که صحبت ازدواج و عقد موقت در میان دختران دبیرستانی به میان میآورند؟ آیا مسئولانی که صحبت از چنین مسائلی در کشور میکنند حاضرند دختر خودشان را به عقد موقت درآورند؟
بازرس مجمع انجمنهای علمی گروه پزشکی با بیان اینکه آقایانی که قصد دارند مشکل خود را حل کنند، چنین نظراتی را به افکار عمومی میدهند گفت: مشکل اصلی جوانان برای ازدواج، کار است تا وقتی جوانی پایش را از دانشگاه بیرون میگذارد و بیکار است، هرگز ازدواج نمیکند؛ مسئولان حکومتی و نمایندههای مجلس قبل از ازدواج چنین طرحهایی من درآوردی، مخارج جوانان را با درآمدها و حقوقشان برابر میکنند چرا که دولتها موظف به تولید کار هستند نه تولید طرحهای منسوخ در کشور. اقلیما در بخش دیگری از اظهاراتش به ایلنا با اشاره به دادن وام به جوانان در آستانه ازدواج یادآورشد: دولت وظیفه مهمتری دارد و آن هم رفع مشکلات کار جوانان است نه دادن وامهای قرضالحسنه ازدواج؛ همه جوانان در آستانه ازدواج هستند اما پشتیبان و سرپناه ندارند؛ اگر برنامهریزیهای کشور غلط و تورم بالا است، نباید با پاک کردن صورت مسئله اصلی، با دادن وام به جوانان و یا طرح ازدواجهای موقت آنها را به روی آوردن زندگیهای مشترکی که روی هوا بنا میشود، ترغیب کرد. رئیس انجمن علمی مددکاران اجتماعی ایران با اعلام اینکه هیچ کشوری برای ازدواج به جوانانش وام نمیدهد تصریح کرد: با قرض نمیتوان زندگی کرد چرا که ازدواج به زور، و قرضی که با پنج میلیون تومان وام شروع میشود و جوان با همین مبلغ تحریک به ازدواج میشود، مشکل مالی دارد و ازدواج دوام پیدا نمیکند. او افزود: وقتی دختر یا پسری به طور موقت و مکرر ازدواج میکند، از نظر روحی آسیب دیده و اعتقادی به خانواده ندارند و به طور حتم مورد سوء استفاده هم قرار میگیرند چرا که جامعه مثل یک زن بیوه و مطلقه به او نگاه میکند که سهلالوصول است.
آمار ازدواج موقت در کشور -در حالی که پیشنهادات مختلف اجتماعی در موضوع ازدواج مطرح است که یک مقام آگاه در سازمان ثبت احوال درباره آمار ازدواج موقت در استانهای مختلف عنوان کرد: در ۱۲ ماه گذشته، ازدواج موقت در استان تهران حدود ۲۸درصد بیشتر از دوره مشابه قبل به ثبت رسیده است اما با توجه به آن که بخش مهمی ازاین نوع ازدواج، در دفاتر رسمی ثبت نمیشود، دسترسی به تغییرات واقعی ازدواج موقت،کار دشواری است. این در حالی است که ازدواج موقت ثبت نشده، ممکن است پیامدهای حقوقینامطلوبی در پی داشته باشد. این پیامدها بهویژه در صورت تولد فرزند، شدیدترمیشود.
این مقام آگاه همچنین از استانهای قم و یزد به عنوان دارندهبالاترین و پایینترین آمار ازدواج موقت در کشور یاد کرد.
یک استاد دانشگاهو مدرس علوم فقهی و حقوقی نیز در این خصوص می گوید: ازدواج های موقت به شدت در کشوردر حال افزایش است این در حالی است که راهکاری برای جلوگیری از افزایش این پدیده درجامعه ارائه نمی شود و این امر می تواند افزایش آسیب های اجتماعی را در جامعه بهدنبال داشته باشد.
امیدی خواه تاکید می کند: با توجه به اینکه ازدواج موقتبا عرف جامعه ما همخوانی ندارد و ثبت آن در شناسنامه می تواند برای مردان مشکل سازشود، بنابراین در اغلب موارد چنین ازدواج هایی به ثبت رسمی نمی رسند. در حال حاضربسیاری از دفاتر به صورت غیر رسمی با هزینه ای اندک ازدواج موقت را در برگه هاییخاص درج می کنند و مدارک خاصی نیز برای این امر نیاز نیست و این عوامل باعث شده تامردان دیگر تمایلی برای ثبت رسمی این ازدواج ها نداشته باشند.این استاددانشگاه به وضعیت فرزندانی که از نتیجه این قبیل ازدواج ها متولد می شوند اشاره کرده و می افزاید: وضعیت این قبیل کودکان غالباً در هاله ای از ابهام قرار دارد واکثر آنان از همان سالهای ابتدایی زندگی با مشکلات فراوانی روبرو می شوند.
وی آمارهای اعلام شده در خصوص ازدواج موقت را غیر واقعی دانسته و می گوید: آنچه که از سوی مراجع رسمی در ارتباط با ازدواج موقت اعلام می شود به هیچ عنوان صحتندارد چرا که درصد بالایی از این ازدواج ها به ثبت نمی رسند و فقط در برگه ای درجمی شوند.
تاثیر مشکلات اقتصادی -معاون مجتمع قضائی خانواده، مشکلات اقتصادی و نبود سرپرست خانواده را از علل افزایش ازدواجهای موقت می داند. مهیندخت داوودی به علل افزایش ازدواج موقت در جامعه اشاره کرده و می گوید: بررسیها نشان می دهد مشکلات اقتصادی و نیاز به داشتن سرپرست مرد و همچنین مسائل عاطفی و جنسی از اصلی ترین علل ازدواج موقت در ایران به شمار می آید. چندی پیش دکتر مجید ابهری متخصص علوم رفتاری و آسیب شناس اجتماعی از افزایش 25 درصدی آمار ازدواج موقت در کشور خبر داده و هشدار داده بود که اینگونه ازدواجهاآسیبهای اجتماعی بسیاری به همراه دارد. معاون مجتمع قضائی خانواده به عدم ثبت ازدواج موقت در دفاتر رسمی اشاره کرده و می گوید: گواهی صیغه موقت از سوی عاقدصادر می شود و شرط و شروط تعیین و اعلام می شود اما اغلب این ازدواج موقت دردفترخانه ثبت نمی شود. داوودی همچنین طفره رفتن از پرداخت نفقه و شروط عقددائم را از دیگر دلایل افزایش ازدواج موقت ذکر کرده و می افزاید: علل افزایش ازدواجموقت باید مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد چرا که بسیاری از کارشناسان معتقدند اینگونهازدواجها آسیبهای اجتماعی به دنبال دارد. اظهار نظرات گوناگونی در این باره دیده شده است گرچه مدافعان طرح بر این باورند که ازدواج موقت در جامعه ایرانی متفاوت از سایر کشورها است است و نباید تابو شود ولی باید گفت که آیا طراحان به این مهم اندیشیده اند که آیا ، دختران جوان حاضر خواهند بود با پسران جوان جویای کار بدون درآمدی تن به ازدواج موقت دهند ویا اینکه طرف حساب ازدواج موقت همواره مردان متمکنی خواهند بود که توانایی تامین مالی داشته باشند؟ مردانی که قریب به اتفاق آنها متاهل هستند!و آیا ازدواج موقت مردان با سنین بالا و توانای مالی با زنان جوان راه حل مساله و بحران افزایش سن ازدواج در جامعه خواهد بود؟!
این مقام آگاه همچنین از استانهای قم و یزد به عنوان دارندهبالاترین و پایینترین آمار ازدواج موقت در کشور یاد کرد.
یک استاد دانشگاهو مدرس علوم فقهی و حقوقی نیز در این خصوص می گوید: ازدواج های موقت به شدت در کشوردر حال افزایش است این در حالی است که راهکاری برای جلوگیری از افزایش این پدیده درجامعه ارائه نمی شود و این امر می تواند افزایش آسیب های اجتماعی را در جامعه بهدنبال داشته باشد.
امیدی خواه تاکید می کند: با توجه به اینکه ازدواج موقتبا عرف جامعه ما همخوانی ندارد و ثبت آن در شناسنامه می تواند برای مردان مشکل سازشود، بنابراین در اغلب موارد چنین ازدواج هایی به ثبت رسمی نمی رسند. در حال حاضربسیاری از دفاتر به صورت غیر رسمی با هزینه ای اندک ازدواج موقت را در برگه هاییخاص درج می کنند و مدارک خاصی نیز برای این امر نیاز نیست و این عوامل باعث شده تامردان دیگر تمایلی برای ثبت رسمی این ازدواج ها نداشته باشند.این استاددانشگاه به وضعیت فرزندانی که از نتیجه این قبیل ازدواج ها متولد می شوند اشاره کرده و می افزاید: وضعیت این قبیل کودکان غالباً در هاله ای از ابهام قرار دارد واکثر آنان از همان سالهای ابتدایی زندگی با مشکلات فراوانی روبرو می شوند.
وی آمارهای اعلام شده در خصوص ازدواج موقت را غیر واقعی دانسته و می گوید: آنچه که از سوی مراجع رسمی در ارتباط با ازدواج موقت اعلام می شود به هیچ عنوان صحتندارد چرا که درصد بالایی از این ازدواج ها به ثبت نمی رسند و فقط در برگه ای درجمی شوند.
تاثیر مشکلات اقتصادی -معاون مجتمع قضائی خانواده، مشکلات اقتصادی و نبود سرپرست خانواده را از علل افزایش ازدواجهای موقت می داند. مهیندخت داوودی به علل افزایش ازدواج موقت در جامعه اشاره کرده و می گوید: بررسیها نشان می دهد مشکلات اقتصادی و نیاز به داشتن سرپرست مرد و همچنین مسائل عاطفی و جنسی از اصلی ترین علل ازدواج موقت در ایران به شمار می آید. چندی پیش دکتر مجید ابهری متخصص علوم رفتاری و آسیب شناس اجتماعی از افزایش 25 درصدی آمار ازدواج موقت در کشور خبر داده و هشدار داده بود که اینگونه ازدواجهاآسیبهای اجتماعی بسیاری به همراه دارد. معاون مجتمع قضائی خانواده به عدم ثبت ازدواج موقت در دفاتر رسمی اشاره کرده و می گوید: گواهی صیغه موقت از سوی عاقدصادر می شود و شرط و شروط تعیین و اعلام می شود اما اغلب این ازدواج موقت دردفترخانه ثبت نمی شود. داوودی همچنین طفره رفتن از پرداخت نفقه و شروط عقددائم را از دیگر دلایل افزایش ازدواج موقت ذکر کرده و می افزاید: علل افزایش ازدواجموقت باید مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد چرا که بسیاری از کارشناسان معتقدند اینگونهازدواجها آسیبهای اجتماعی به دنبال دارد. اظهار نظرات گوناگونی در این باره دیده شده است گرچه مدافعان طرح بر این باورند که ازدواج موقت در جامعه ایرانی متفاوت از سایر کشورها است است و نباید تابو شود ولی باید گفت که آیا طراحان به این مهم اندیشیده اند که آیا ، دختران جوان حاضر خواهند بود با پسران جوان جویای کار بدون درآمدی تن به ازدواج موقت دهند ویا اینکه طرف حساب ازدواج موقت همواره مردان متمکنی خواهند بود که توانایی تامین مالی داشته باشند؟ مردانی که قریب به اتفاق آنها متاهل هستند!و آیا ازدواج موقت مردان با سنین بالا و توانای مالی با زنان جوان راه حل مساله و بحران افزایش سن ازدواج در جامعه خواهد بود؟!
***
با تمام این واکنش ها اما این پرسش مطرح است که گیریم ازدواج موقت در جامعه قانونی شود. آیا روابط ناسالم امروزی به تمامی برچیده میشود؟