پایگاه اطلاع رسانی جماران: امام خمینی در باره ی اهمیت مقام معلم می گوید: معلم امانتدارى است غیر همه امانت [دار] انسان امانت اوست. امانتهاى دیگر را اگر کسى خیانت به آن بکند خلاف کرده است؛ یک قالى را که به آن امانت داده بودند از بین برده است، در جامعه یک چیزى درست نمىشود؛ یک شخصى ضررى کرده است، و این هم باید ضرر او را جبران کند. اما امانت اگر انسان شد، اگر یک طفلِ قابل تربیت شد، اگر خداى نخواسته این امانت به آن خیانت شد، یک وقت مى بینید خیانت به یک ملت است، خیانت به یک جامعه است، خیانت به اسلام است. بنا بر این، این شغل در عین حالى که بسیار شریف است و بسیار ارزنده است، از باب این که همان شغل انبیاست که براى انسان سازى آمده بودند، مسئولیت بسیار بزرگ است، چنانچه مسئولیت انبیا هم بسیار بزرگ بود.( صحیفه امام ج 14 ص 35)
در جایی دیگر می گوید: مقام معلّم و مقام دانشجو، که باید مغز متفکر یک ملت را تشکیل بدهد، از امورى است که باید به آن توجه زیاد بشود( همان ج 13 ص 171).
امام درباره نقش معلم در جامعه اظهار می دارد:، نقش معلم در جامعه، نقش انبیاست. انبیا هم معلم بشر هستند. نقش بسیار حساس و مهمى است؛ و مسئولیت بسیار زیاد دارد.( همان ج 9 ص 291)
امام خطاب به معلمان می گوید: آن قدر که این شغل شریف است، مسئولیت آن هم بزرگ است. شغل شما شغل انسانسازى است. معلم انسان درست مىکند، همان شغل انبیا است. انبیا آمدند. ( ج 8 ص 91)
جماران قصد دارد با توجه به آراء و نظرات امام خمینی درباره آموش و پروش و معلمان و دانش آموزان، به بررسی میزان تناسب سیاست های اجرایی در کشور در این حوزه بپردازد، تا مشخص شود بعد از گذشت 27 سال از رحلت آن عارف و فقیه بزرگ،نظام جمهوری اسلامی ایران چقدر توانسته است به آرمان ها و سیاست های آن عزیز سفر کرده پایبند باشد و منویات امام خمینی و مقام معظم رهبری، به عنوان نائب شایسته او، را به منصه ی ظهور برساند.
به رغم وجود این گزاره های صریح از سوی معمار انقلاب، به عیان می توان دید که آموزش و پرورش کنونی، ربط و نسبت چندانی با آموزه های پیر جماران ندارد و تاسف بارتر این که، گویی عزم و اراده ای هم در مسئولان کشور، برای به ثمر نشاندن گزاره های امام خمینی(س) و اندیشه های مقام معظم رهبری، پیرامون آموزش و پرورش، وجود ندارد.در راستای تحقق اندیشه های حضرت امام درباره آموزش و پروش، جماران به گفت و گو با صاحب نظران و مسئولان نظام تعلیم و تربیت و انتشار یادداشت های صاحب نظران درباره ی آموش و پرورش خواهد پرداخت؛ به امید آن که نظام تعلیم و تربیت کشور، به جایگاه اصلی خود برسد.
یادداشت زیر از سوی آقای رضا نهضت، کارشناس آموزش و پروش، برای جماران ارسال شده است که به بررسی و نقد جایگاه معلمان در سیاست های علی اصغر فانی می پردازد.به تعبیر امام خمینی «اشکال، بلکه تخطئه یک هدیه الهی است برای رشد انسان ها(صحیفه امام، ج 20، ص 421)». بر این اساس، جماران از ایجاد عرصه ای عمومی برای گفت و گو درباره سیاست های آموزشی کشور استقبال می کند و آمادگی کامل خود را، برای نشر پاسخ های هر شخص و سازمانی که در این زمینه مورد نقد واقع می شود؛ اعلام می دارد.
حقوق معلمان مطابق با کارگر ساده
یکم- به این اظهار نظر توجه کنید:
مجتبی زینی وند،مدیر کل مدارس غیر دولتی وزارت آموزش و پروش به خبرگزاری ایلنا می گوید: " امسال قراردادی بین همکاران مدارس غیردولتی و موسسان هماهنگ میکنیم که حداقل پرداخت به آنها باید براساس دستورالعمل وزارت کار باشد."
چنان که می دانیم، حداقل حقوق در سال جاری برای کارگران، 812 هزار تومان تعیین شده است. در واقع، مطابق گفته ی مجتبی زینی وند، حرفه ی معلمی، نه به عنوان شغلی تخصصی، که حرفه ای در عداد کارگران ساده، طبقه بندی شده است. توجه داریم که در دوسال گذشته، و در اثر اجرای طرح خرید خدمات آموزشی، بسیاری از معلمان این مدارس، مطابق اخبار رسمی منتشر شده در خبرگزاری ها، با حقوقی کمتر از حقوق مصوب کارگری و با بیمه های نه ماهه، به استخدام در آمده بودند و از ترس از دست دادن شغلشان، همه ی شرایط غیر عادلانه ی برخی از موسسان این مدارس را پذیرفته اند. در واقع، عدم امنیت شغلی این معلمان، آن ها را وادار به پذیرش همه ی قوانین بعضا غیر عادلانه این موسسان کرده است. باید پرسید معلمی که از حداقل حقوق و دستمزد برخوردار است و به خاطر عدم از دست دادن کار، حاضر است به حداقل ها کفایت کند، چگونه می تواند دانش آموزی مطابق با سند تحول، که شهروندی خوب و عبدی صالح است، تربیت کند؟
کاهش نیروی انسانی، مهترین رویکرد علی اصغر فانی
دوم- تمام سیاست های علی اصغر فانی در حوزه ی نیروی انسانی در آموزش و پروش، کاستن از نیروی انسانی آموزش و پرورش، و تامین نیروها، از طریق مدارس غیر دولتی است. در واقع، مطابق این دیدگاه، با کاستن نیروهای رسمی تحت نظر دولت، و تامین این نیروها از طریق مدارس غیر دولتی، هزینه ی هنگفتی صرفه جویی می شود. به تعبیر دیگر، می توان گفت که از نظر فانی و تیم مالی آموزش و پروش، میانگین حقوق و دستمزد 2350 میلیون تومان در سال جاری برای معلمان، باری اضافی بر دوش دولت است؛ وقتی می توان نیروها را با حداقل حقوق کارگری، یعنی 812 هزار تومان تامین کرد، چرا دولت باید حدود 1500 میلیون تومان بیشتر برای هر معلم صرف کند؟
پرکردن صندلی های خالی غیر دولتی های ورشکسته
این دقیقا همان سیاستی است که در دوران تصدی بیش از دوسال علی اصغر فانی دنبال شده است. طبق گفته فانی، در سال های 93 و 94، هفتاد هزار نیرو بازنشسته شده اند، بدون این که نیرویی استخدام شود. اما نبود این نیروها چگونه جبران شده است؟ فانی از دو راه این کاهش نیرو را جبران کرده است؛ راه اول شلوغ تر کردن کلاس ها است. در این دوسال، تراکم دانش آموز در کلاس های درس روز به روز بیشتر شده است. گزارش کلاس های متعدد 40 نفره در اقصا نقاط کشور، موید خوبی براین مدعا است. راه دیکر البته طرح خرید خدمات آموزشی است؛ مطابق این طرح به گفته مسئولین وزارت خانه، حدود 200 هزار صندلی از صندلی های خالی مدارس غیر دولتی خریداری شده است. تامین معلم و نیرو برای این 200 هزار دانش آموز، البته بر عهده ی بخش خصوصی است و بخش خصوصی، بعضا با حقوق کمتر از حقوق کارگری، به تامین نیرو برای این 200 هزار دانش آموز پرداخته است. اگر به ازای هر 30 دانش آموز، یک معلم در نظر بگیریم، به این معنی است که در حدود 6 هزار معلم غیر رسمی و با حقوقی بعضا کمتر از حقوق کارگری، به چرخه ی آموزش و پرورش کشور وارد شده اند.
300 هزار صندلی خالی
البته جالب است که هنوز اخبار دقیقی از هزینه ی صرف شده برای خرید این صندلی های خالی اعلام نشده است. مرضیه گرد، معاون فانی، در پاسخ خبرگزاری فارس در باره ی میزان دقیق اعتبار صرف شده در این طرح، پاسخ دقیقی ارائه نمی کند. به نظر نگارنده، اگر بررسی دقیقی به عمل آید، چه بسا معلوم شود این طرح، در نهایت به اتلاف منابع دولتی انجامیده است و هزینه ی صرف شده، با فایده آن، چندان تناسبی نداشته است.
توجه داریم که هنوز 300 هزار صندلی خالی در مدارس غیر دولتی وجود دارد و فانی توانسته است تیم مالی دولت را متقاعد کند که به طرح خرید خدمات آموزشی ادامه دهد. این طرح، چنان به مذاق اقتصاددانان دولت خوش آمده است که آن را به عنوان تنها برنامه پیشنهادی دولت در زمینه آموزش و پرورش، در برنامه ی ششم توسعه گنجانیده بودند.
سیاستی مغایر با سند تحول
به هر حال فانی با این رویکردش، خواسته یا ناخواسته، معلمی را در عداد کارگران ساده نشانده است و این البته، هیچ نسبتی با طرح سند تحول ندارد. در سند تحول، از تقویت جایگاه و منزلت فرهنگی و اجتماعی معلمان سخن به میان رفته است و معلوم نیست فروکاهش معلمی در حد کارگر ساده، چه نسبتی با این خط مشی سند تحول و نظرات امام خمینی(س) و مقام معظم رهبری دارد؟