حضرت خدیجه (س) 68 سال قبل از هجرت در قبیله قریش ـ که در شمار بزرگترین قبیلههاى عرب بود ـ و در خانوادهای صاحب نفوذ به دنیا آمد. پدرش خویلدبن اسد قریشى و مادرش فاطمه دختر زائد بن اصم بود.
این بانوی گرانقدر در میان اقوام خود یگانه و کم نظیر و به فضیلت های اخلاقی شهره بود و بحق کفو مناسبی برای رسول خدا (ص) به حساب میآمد.
در تاریخ آمده است که حضرت خدیجه (س) ابتدا با یکى از بزرگان عرب به نام «عتیق بن عائذ مخزومى» ازدواج کرد که وی در جوانی درگذشت و ثروت فراوانی برای آن حضرت به جای گذاشت سپس به همسری فرد دیگری به نام «ابىهاله بن المنذر الاسدى» ـ که یکى از بزرگان قبیله خود او بود ـ در آمد. ثمره این پیوند فرزندى به نام «هند» بود که در کودکى در گذشت. ابىهاله نیز پس از چندى وفات یافت و ثروت بسیار از خویش بر جاى نهاد.
فضایل اخلاقى خدیجه، بسیارى از بزرگان و صاحب منصبان عرب را به فکر ازدواج با وى مىانداخت. ولى خاطرات همسر پیشین به وىاجازه نمىداد شوهرى دیگر انتخاب کند تا اینکه با مقامات معنوى حضرت محمد (ص) آشنا و فریفته اخلاق و کمالات آن حضرت شد (البته او از یکى از دانشمندان یهود و نیز ورقه بن نوفل ـ که از علماى بزرگ عرب بود ـ در باره ظهور پیغمبرآخرالزمان و خاتم الانبیا (ص) مطالبى شنیده بود.) همه این عوامل موجب شد تا خدیجه، حضرت محمد (ص) را به همسرى خود انتخاب کند.
وی پس از ازدواج با رسول خدا (ص) تمام دارایى و مقام و جایگاه خویش را فداى پیشرفت مقاصد ایشان کرد.
در عقد ازدواج پیامبر اسلام (ص) و حضرت خدیجه (س)، عبدالله بن غنم بهآنها چنین تبریک گفت:
گوارا باد بر تو اى خدیجه که طالع تو سعادتمند بوده و با بهترین خلایق ازدواج کردى. چه کسى در میان مردم همانند محمد (ص) است . محمد (ص) کسى است که حضرت عیسى و موسى به آمدنش بشارت دادهاند و کتب آسمانى به پیامبرى او اقرار داشتند. رسولى که سر از بطحاء (مکه) در مىآورد و او هدایتکننده و هدایتشونده است.
همسر رسول خدا (ص) از بزرگترین بانوان اسلام است و اولین زنى بود که به اسلام گروید. وی از کتب آسمانى آگاهى داشت و علاوه بر کثرت اموال و املاک، او را «ملکه بطحاء» مىگفتند. از نظر عقل و زیرکى نیز برترى فوق العادهاى داشت و مهمتر اینکه حتى قبل از اسلام وى را «طاهره» و «مبارکه» و «سیده زنان» مىخواندند.
جالب این است که بدانیم او از کسانى بود که انتظار ظهور پیامبر اکرم (ص) را مىکشید و همیشه از ورقهبن نوفل جویاى نشانههاى نبوت مىشد. اشعار فصیح و پر معناى وى در شأن پیامبر اکرم (ص) از علم و ادب و کمال و محبت او به آن بزرگوار حکایت مىکند. به عنوان مثال در شعری منتسب به ایشان آمده است: "اگر تمام نعمتهاى دنیا از آن من باشد و ملک و مملکت کسراها و پادشاهان را داشته باشم، در نظرم هیچ ارزش ندارد زمانى که چشم به چشم تو نیافتند."
سجایای این بانوی بزرگوار آنقدر زیاد است که قلم از شرح آن ناتوان است و همین بس که پیامبر اکرم (ص) مىفرمایند: «افضل نساء اهل الجنه خدیجه بنتخویلد و فاطمه بنت محمد و مریم بنت عمران و آسیه بنت مزاحم.»
وی مایه آرامش رسول خدا (ص) بود و آن حضرت هر وقت از تکذیب قریش و اذیتهاى ایشان محزون و آزرده مىشدند، هیچ چیز آن حضرت را مسرور نمىکرد مگر یاد خدیجه؛ و هرگاه خدیجه(س) را مىدیدند مسرور مىشدند.
ام المومنین حضرت خدیجه(س) سه سال قبل از هجرت به بیماری مبتلا شد و در شرایطی بسیار سخت و در شعب ابیطالب دعوت حق را لبیک گفت؛ همچنین در این سال ابوطالب نیز درگذشت و دو سد محکم و یاور دیرینه پیامبر خدا(ص) وی را تنها گذاشتند و آن سال به نام عام الاحزان نام گرفت.
امام صادق علیه السلام فرمود: وقتی خدیجه علیها سلام وفات کرد، فاطمه علیها سلام به رسول خدا پناه برد. به دور پیامبر میچرخید و میگفت: «پدر جان، مادر من کجاست؟» جبرئیل علیه السلام نازل شد و عرضه داشت: «ای رسول خدا، پروردگارت امر فرمود به فاطمه سلام برسان و بگو مادرش در خانهای است از یاقوت و زبرجد که اطاقهایش از طلا و ستونهایش از یاقوت قرمز ساخته شده و با آسیه و مریم همنشین است».
حضرت خدیجه در آخرین لحظات عمر گرانمایه خویش خطاب به پیامبر (ص) گفت:« ای رسول خدا من در حق تو کوتاهی کردم و آنچه شایسته تو بود، انجام ندادم. از من در گذر و اگر اکنون، دل در طلب چیزی داشته باشم, خشنودی توست.»
امام خمینی در دیدار با ائمه جمعه استان خوزستان در 16 خرداد 1361 در وصف حضرت خدیجه (س) میفرماید: «خدیجه یک ثروتمندی بود و [ثروتش را]به پای پیغمبر ریخت، آنجا رسید که میگویند پوست چیز را میمکیده است که یک قوتی بگیرد.» صحیفه امام؛ ج 16، ص 300