پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران: اینکه مردم از برنامه ها و صحبت های مسئولین و شخصیت های مختلف آگاه شوند و یا اخبار و اطلاعاتی از زندگی کاری و شخصی آنها داشته باشند، بسیار خوب و جالب به نظر می رسد. اما نکته جالب تر از این مطالب اغلب تکراری برای مردم این است که به بهانه نوروز آداب و رسوم مربوط به نوروز را برای آنها بازگو و یادآوری کنیم و یا آداب شهرهای مختلف و جاذبه های گردشگری آنها را بازگو کنیم تا این سنت دیرپای ایرانی به فراموشی سپرده نشود.
وقتی صحبت از ویژه نامه به میان می آید تمام ذهن مخاطب به سمت مطلبی برای یک مناسبت و یا تخصص خاص می رود. در مورد ویژه نامه های نوروز نیز وقتی با چنین ذهنیتی سری به برخی ویژه نامه های مطبوعات می زنیم، این ویژه نامه ها را مملو از مطالب متعدد و مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، هنری می بینیم، اما نکته قابل تأمل این است که انگار جمع آوری کنندگان این مطالب حواسشان نبوده که آن را برای نوروز جمع آوری و منتشر می کنند و باید جدای از جذابیت - که اگر انصافانه نقد کنیم برخی از آنها این عنصر را دارا بودند - رنگ و بویی از نوروز نیز داشته باشند.
از نظر شکل، فرم و حجم ویژه نامه های نوروزی مطبوعات هرکدام به فراخور سلیقه گردانندگان خود مدلی را انتخاب کرده بودند و از شکل ظاهری و عکس روی جلد آنها به راحتی می توان به مشی سیاسی و فکری کسانی که این مطالب را برای نوروز مخاطبین خود انتخاب کرده اند، پی برد. برای مثال ویژه نامه روزنامه ایران که وابسته به دولت است رنگ بنفش (رنگ تبلیغاتی دولت تدبیر و امید) و تصویر رئیس جمهور کشورمان را برای جلد خود برگزیده است. البته از حق نگذریم از نظر آراستگی و شکل ظاهری با اندکی اقماض می توان نمره خوبی به این ویژه نامه ها داد.
البته آگهی های تبلیغاتی این ویژه نامه ها و درآمدی که از آن نصیب گردانندگان می شود، خود نکته ای است که در این مجال مهلتی برای صحبت کردن در مورد این مطلب که توضیح واضحات به نظر می رسد و همگان بر این امر واقف هستند، نیست. اما می خواهیم خوشبینانه تر فکر کنیم و حرف بزنیم. وقتی که از شکل ظاهری به سراغ محتوای این ویژه نامه های نوروزی که با زحمت فراوان تحریریه های آنها و از جیب دولت و یا هزینه های چند هزار تومانی مخاطبین آنها جمع آوری شده می رویم، متأسفانه به هر دلیلی به جا و یا نابه جا، مبلغ در خور توجهی به مخاطب روزنامه هایی که ویژه نامه هایی از این دست را برای نوروز خود منتشر کردند، تحمیل می شود. این مخاطبین انتظار دارند در برابر هزینه ای که متقبل می شوند کالایی را دریافت کنند که منتظرش بودند.
این در حالی است که در ویژه نامه های نوروزی مطبوعات و نشریه های کشور ما عمدتا مطالب سیاسی، انتقادی و تحلیلی به چشم می خورد. انگار یک مرکز اتاق فکر نانوشته برای این نشریات هست که همه از لحاظ ارائه مطالب یک جور فکر کرده اند و مطالب را بر روی خروجی نشریه خود قرار داده اند. اتفاقا اکثر آنها به صورت سهوی نشان از این دارد که از روی هم دیکته کرده اند و خلاقیت و ابتکار و تغییر و تفاوت چندانی مشهود نیست. اگر شرق با ظریف مصاحبه می کند، ویژه نامه های دیگر نیز به سراغ همین یک نفر می روند و یا اگر قرار است با وزیر راه و شهرسازی مصاحبه کند، تجارت و اعتماد هم به سراغ او می روند. این تکرارها باعث ملال و آزار خواننده می شود. انگار چند آدم گلچین شده اند تا این ویژه نامه ها را به خود اختصاص دهند اما انگار نویسندگان این نشریات حواسشان به تنوع و سلیقه مخاطب خود نبوده و نیست که مطالب تکراری این ویژه نامه ها نه تنها برایشان جذاب و سرگرم کننده نیست، بلکه باعث سردرگمی و ملال خاطر آنها می شود.
اما وقتی به سراغ تک تک این ویژه نامه می رویم شاهد هستیم که از نظر شکلی، روزنامه تجارت و اقتصاد، با فرم زیبا و چینش حرفه ای و کاغذ مرغوب ویژه نامه اقتصادی سیاسی جذابی را همراه با عکس های خوب و در خور تحسین ارایه داده است. در نقد فرم و شکل، ویژه نامه جام جم بدترین بود، چرا که با یک سری سرهم کردن نافرم مطالب و تبلیغات درباره برنامه های نوروزی تلویزیون، عاری از مطالب نوروزی و در نهایت اخبار سوخته سال نود و دو و در مجموع یک ویژه نامه از سر تکلیف است که جز اطلاعات بازیگران و کارگردانان سریال ها و فیلم هایی نوروزی چیز دیگری ارائه نداده است.
ویژه نامه روزنامه ایران عمدتا تابلوی فعالیت دولت است و نمی توان در آن خلاقیتی مشاهده کرد؛ جز یک سری حرفهای صد بار تکرار شده این روزها از اینکه تورم را کم می کنیم و یارانه نگیرید و یکسری مطالب و مصاحبه های از این دست، که باز هم از روزنامه با سابقه در ارائه ویژه نامه و دارای حمایت مالی، انتظار بیشتری بود.
در ویژه نامه همشهری نیز، از روی جلد آن می توان فهمید که تبلیغات برای مانا شدن قالیباف خیلی مهم است. می گویند مشک آن است که ببوید نه آنکه عطار بگوید. مسئولین ویژه نامه به چه انگیزه ای قالیباف را بلد کرده اند؟ آیا ویژه نامه نوروز با ارائه عکس یک خدمتگزار، آن هم از نوع مسئولش، سنخیت دارد؟ و چرا این پول کلان، خرج عکس بی مسمایی در روی جلد می شود؟ این ویژه نامه همچون جام جم، چیزی برای مخاطب ارائه نمی دهد نه خلاقیتی و نه مطلب قابل اعتناء و خواندنی، جز تکرار تبلیغات و کارهایی که انجام شده و یا قرار است انجام شود و مصاحبه های زورکی و یکسری اخبار سوخته و تکراری و عکس اعضای شورای شهر با توضیحات عمدتا از سر تکلیف زیر عکس ها و تنها ابتکار آن، معرفی جاذبه های گردشگری تهران در ایام نوروز است که شاخصه ویژه نوروزی آن به نظر می رسد.
اما روزنامه های شرق و اعتماد و آفتاب برای ارائه محتوا، زحمات زیادی کشیده اند و انصافا مطالب تولیدی بکر و خواندنی بسیار زیادی را ارائه داده اند، اما این سؤال همچنان مطرح است که چه اصراری بر این همه مطالب و مصاحبه ها؟ آیا نمی شد از حجم آن کم کرد؟
از همه مهتر اینکه؛ اغلب روزنامه ها ظاهرا یادشان رفته نوروز است، باید به مخاطب یادآوری نمود که نوروز چیست؟ انگار همچنان مثل تلویزیون که از نوروز فقط بلد است افراد هنرپیشه و مجری دعوت کند و این مجری از آن مجری بپرسد با کی ازدواج کرده و دیشب چی خورده؟ سال گذشته چه کرده و جدیدا هم مجری زوج بیاورد و خوش آموزی به بیندگان آموزش بدهد، انگار دستی در کار است که نوروز را از درون تهی کند، که بچه های ما ندانند نوروز از کجا آمده و جهانیان چه احترامی و ارجی و منزلتی بر این رویداد قائل هستند؟اما ما نباید بدانیم فلسفه نوروز چیست؟
شما یک مصاحبه درباره نوروز از تلویزیون و ایضا از ویژه نامه ها و فلسفه چرایی مانایی آن مشاهده نمیکنید. انگار همه وظیفه دارند در نوروز به مخاطب بفهمانند که در سال نود دو این مدیران بودند که این وضعیت را در نوروز برای شما به ارمغان آورده اند. اما خود نوروز بهانهای است برای خود نشان دادن نه محتوی نوروز و فلسفه آن.
اینکه مخاطب بداند فلان مسئول و یا سیاستمدار در مصاحبه اش چه گفته و چه خاطراتی را باز خوانی کرده و قرار است برای مسکن و یا اقتصاد چه برنامه هایی در دست اجرا باشد خوب است؛ اما آیا مردم و به خصوص قشر جوان و نوجوان نباید بدانند نوروز چه بوده و فلسفه آن چیست؟ آداب و رسوم درست آن چه بوده؟ چه آسیب هایی دارد؟ اصلا جایی ندارد.
البته در این میان از ویژه نامه روزنامه اطلاعات و همچنین روزنامه کارون که در جنوب کشور و خصوصا خوزستان از پرشمارگان ترین روزنامه های کشور محسبوب می شود به جهت رفع این نقیصه نمی توان چشم پوشید. ویژه نامه اطلاعات، علاوه بر رعایت اندازه و فرم و قیمت، و تعداد صفحات و فونت و جلد چشم نواز نوروزی از لحاظ محتوا بیشترین موضوع را به نوروز و تاریخچه و آداب رسوم نوروز در ملل مختلف و دهها مطلب نوروزی نغز و حتی نام با مسمای نوروزنامه به خوانندگانش ارائه داده است. البته مطالبی نیز مربوط به 29 اسفند و مصدق و سیاست در این نوروزنامه به چشم می خورد. این نشان می دهد که دست اندرکاران فرهیخته ویژه نامه اطلاعات از ماه ها قبل بدون عجله و با دقت و ظرافت کاری نه از سر اجبار و یا رفع تکلیف و نه یک جانبه نگری ویژه نامه را به زیور طبع آراسته اند. البته این نوروزنامه در معرفی جاذبه های همه استانها آنچنان موفق نبوده است، شاید مسئول این قسمت زنجانی بوده است که حجم بیشتر را به آن استان اختصاص داده و از استان های دیگر غافل مانده است!
به نظر می رسد ویژه نامه باید بیانگر هویت اتفاق مهم آن مناسبت باشد و در فرع آن دغدغه ها از جمله مطالب اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و غیره باشد؛ که این موضوع در هیچ کدام از ویژه نامه ها بروز نکرده است. ذکر این نکته ضروری است که این نقد صرفا بیشتر به فرم و ظاهر ویژه نامه ها پرداخت، که البته از لحاظ محتوا می شود ده ها نقد و بررسی و ایراد و تأیید بر آنها وارد کرد که از حوصله این مقال خارج است.
در مجموع اگر بخواهیم رتبه و یا امتیازی به این ویژه نامه ها بدهیم، ویژه نامه شرق به خاطر مصاحبه با آیت الله هاشمی رفسنجانی و جلایی پور و تجارت و اقتصاد به لحاظ فرم و مقالات نغز اقتصادی و آرمان به خاطر کم و گزیده گویی در بین همه ویژهنامه ها، بهترین و ویژه نامه اطلاعات و چهل چراغ به لحاظ توجه به نوروز و ارائه مطالب خوب و فرم استاندارد و توجه به مناسبت، رتبه ممتاز را دارند.