اشاره: محمدکاظم طاهری را نه تنها اهالی صدا و سیما که همه اهالی رسانه می شناسند. مردی خوش اخلاق و پرکار. صفتی دیگر را من اضافه می کنم؛ دلسوز. طاهری فیلم بردار برنامههای خبری امام خمینی(س) است. خود می گوید که تقریبا همه برنامه های امام بعد از انقلاب را به جز یک دوره شش ماهه در قم "او" فیلم برداری کرده است. با او به مناسبت روز خبرنگار به گفتگو نشسته ایم تا از دورانی بگوید که جهان چشم به تلویزیون ایران دوخته بود تا صدای حضرت روح الله را بشنود و طاهری چشم در دوربین فیلم برداریاش تا سیمای روح الله را به تصویر کشد. او که به گفته خودش از نقل این خاطره ها چندین بار طفره رفته است، بارها در میانه سخن، آنجا که می خواهد از دیدار شهدا و ارتحال امام و ... بگوید، لحظاتی مکث می کند و بغض خود را فرو خورده و با لحنی غم آلود ادامه سخن میدهد.
12 بهمن سالروز ورود تاریخی رهبر کبیر انقلاب به کشور است که بصورت همزمان از تلویزیون رژیم پهلوی پخش می شود. از فیلمبردار این صحنه تاریخی درباره چگونگی این رویداد بزرگ رسانه ای را می پرسم؛ شرح ماجرا را به یک هفته قبل می برد:
از یک هفته قبل از اینکه امام به ایران تشریف بیاورند وسائل را برداشتیم رفتیم فرودگاه. توی فرودگاه ما را گرفتند.
صدا و سیما که شاهنشاهی بود چطور شد که شما رفتید فرودگاه برای فیلمبرداری از ورود امام؟
خوب دزدکی رفته بودیم البته توی رادیو تلوزیون هم بچه های حزب اللهی بودند و فکر پخش همزمان برنامه رو کرده بودیم.
روایت خود را اینگونه ادامه می دهد:
همه رو گرفتند و بردند پادگان عباس آباد. گفتیم از حکومت نظامی اجازه داریم آمدیم برنامه را برای آرشیو ضبط کنیم. تا چهار بعد از ظهر ما را نگه داشتند. افسر مافوق نیامده بود و افسری هم که ما گرفته بود خودش کار داشت و می خواست برود. افسر به ما گفت؛ من شما را به یک شرط آزاد می کنم شما بروید وسائلتان را بردارید بروید دنیال کارتان. ما قبول کردیم. نزدیکیهای دانشگاه شریف مردم تظاهرات می کردند افسر ما را پیاده کرد و رفت. ما تا فرودگاه پیاده رفتیم. وسائل خودمان را برداشتیم و رفتیم.
شب 12 بهمن در فرودگاه:
یک هفته بعد عصر همان روزی که قرار بود امام بیایند وسائل فیلم برداری را همراه سه اکیپ آوردیم فرودگاه. عکس شاه توی سالن فرودگاه بود. دیدیم نمی شود ورود امام را فیلم بگیریم و توی آن عکش شاه باشد. به ماموران سالن گفتیم شما چند لحظه بروید بیرون ما می خواهیم اینجا رو مرتب کنیم آنها طرفدار انقلاب بودند و فهمیدند که ما چه می خواهیم رفتند. ما عکس شاه رو آوردیم پایین. تا ساعت سه شب وسائل را چیدیم و آماده شدیم برای فیلم برداری فردا.
صبح که شد دوربین ها را آماده کرده بودیم برای پخش مستقیم سه تا واحد بودیم یک واحد مسوولیت فیلمبرداری فرودگاه را داشت. یک واحد در مسیر فرودگاه تا بهشت زهرا بود و یک واحد هم در خود بهشت زهرا. در فرودگاه دو تا دوربین بود یکی در تراس بود که قرار بود تصویر هواپیما را بگیرد و دیگری در داخل سالن بود. در آخرین لحظه دوربین داخل سالن خراب شد که ما تصمیم گرفتیم دوربین تراس را بلافاصله بعد از نشستن هواپیما به سالن منتقل کنیم.
اینجا که می رسد می خندند و به خاطره جالبی اشاره می کند:
امام وسط سالن داشتند می آمدند دوربین هم روشن بود ما فکر می کردیم که کماکان فیلبرداری ما بصورت همزمان از تلوزیون پخش می شود. یک دفعه یکی از بچه فریاد زد: " گرفتند " آیت الله طالقانی که کنار من بود یک لحظه حس توی پایشان قطع شد نشست زمین و از من پرسید که "چی رو گرفتند." گفتم : هیچی حاج آقا! نظامی ها آنتن رو از ما گرفتند و پخش مستقیم برنامه رو قطع کردند. نفس آیت الله طالقانی سر جاش آمد و گفت: خوب خدا را شکر. این خیلی برای ایشان سخت بود فکر کرده بودند که امام رو گرفتند.
به نحوه ضبط برنامه اشاره می کند و می گوید :
برنامه را با آنتن به تلویزیون می فرستادیم و آنها در عین حال که پخش می کردند ضبط هم می کردند اما از آن لحظه که نظامی ها تلویزون را گرفتند دیگر برنامه ضبط نشد. نواری هم که من ضبط کرده بودم برای پخش فرستادم به مدرسه رفاه که در راه نوار پر را با یک نوار خالی عوض می کنند. این نوار تا مدتها پیدا نشد و بلاخره یک روز از یک جایی سر در آورد.
پرسیدم شما توی مدرسه رفاه هم می رفتید؟
نه یکی دو بار بیشتر آنجا نرفتم یک شخص دیگری حضور داشت. یکبار موقع برگشتن از مدرسه رفاه چندتا از نظامی های نیروی هوایی ارتش را که به انقلاب پیوسته بودند سوار ماشین کردم و آوردم. خیلی می ترسیدند که شناسایی شوند. توی ماشین لباسهای خودشان را درآوردند.
پرسیدم شما قم هم رفتید؟
بله همه مدتی که امام قم بودند من هم قم بودم به غیر از 6 ماه که آنجا اتاق بدی می افتد ( علی رغم اصرار من آن اتفاق را توضیح نمی دهد ) که بعد از 6 ماه به من زنگ زدند و با خانواده ام رفتم قم.
می گوید: بعد از قم، من با امام دربند نرفتم اما بیمارستان قلب بودم.
به ابزارهای ارتباطی امروزی فکر می کنم و از طاهری می پرسم: شما چطوری ارتباط می گرفتید الان با توجه به اینکه موبایل و ایمیل و تلفن و ... هست ارتباط گرفتن و هماهنگی کردن آسان است آن زمان در آن شرایط انقلابی شما چه جوری از برنامه ها مطلع می شدید و سر بزنامه حاضر می شدید؟
خانه من در قم نزدیک خانه امام بود ما بیست و چهار ساعته در بیت امام بودیم یک بی سیم هم دستم بود هر موقع لازم می شد صدایم می کردند. در جماران هم هر روز بدون استثنا 6 صبح می آمدیم جماران. بعد که می رفتیم منزل یک تلفن اجاره ای داشتم. هر موقع که می خواستند با من تماس می گرفتند. به آقای توسلی گفتم که از آقای غرضی که آن موقع وزیر مخابرات بود یک تلفن بگیرد تا من شبها بتوانم در ارتباط باشم. آقای غرضی یک تلفن شهری اجاره ای داد که قبل از ظهرها مال وزارتخانه بود و بعد از ظهرها در اختیار بنده بود.
از فیلم بردار امام در مورد دیدارهای خارجی رهبر کبیر انقلاب می پرسم. از دیدار شواردنادزه وزیر امور خارجه روسیه مثال می زنم و می گویم؛ آیا در مورد فضای خاصی که در فیلم مشاهده می شود صحبت کند؟
می گوید: مترجم وزیر خارجه شوروی قبل از اینکه امام بیاید مثل بلبل صحبت می کرد اما وقتی امام تشریف آوردند و نشستند مترجم هر جمله ای را که می گفت، مکث می کرد لکنت زبان پیدا کرده بود. اصلا نمی توانست حرف. خود شواردنادزه هم همینطور.
امام یهو بلند شدند دستشونو گرفتند پشتشون و رفتند بیرون از اتاق. حاج احمدآقا ناراحت شد و گفت: امام تلخ برخورد کردند. این نوار را به صداو سیما ندادیم از سفارت ایران در روسیه هم خواستند ندادیم مسوول انرژی اتمی روسیه هم خواست، ندادم. پیش خودم گفتم؛ ممکن است از این نوار سواستفاده کنند. البته بعدها به موسسه دادم.
یاد فیلم هایی می افتم که دیدار رزمندگان را تصویر کشیده اند فیلم های بی نظیری که کارگردان و تهیه کننده آنها طاهری بود. از او می خواهم از کسانی بگوید که می آمدند با امام دیدار می کردند و به جبهه می رفتند.
من اینها را می دیدم که با عشق و علاقه و با حالت خاص از سربالایی جماران می آمدند و با امام دیدار می کردند. برای من آگاه بود که بعضی از اینها آخرین بارشان هست که می آیند اینجا. از اینجا که می روند، حتما شهید می شوند. می آمدند می افتادند تو حسینیه و گریه می کردند.
اینجا مکث تلخ و طولانی می کند بغضش را فرو می خورد و می گوید:
برنامه دیدار رزمندگان را چندین بار ضبط کرده بودم. اما دو تا از برنامه دیدار با امام را بدون اینکه به من بگویند ضبط کرده بودم که صحنه های بی نظیری داشت اما من چون نگفته بودند که صبط کنم و سر خود این کار را کرده بود، حذف کردم. بعدها به شدت حسرت می خوردم که ای کاش پاک نمی کردم.
با حسرتی آمیخته به ناراحتی زیاد می گوید:
آخر می گفتم کسی نمی دونه و شرعا اشکال دارد و گناه است... . ای کاش پاک نکرده بودم. حیف حیف... .
از کسی که ده سال تمام برنامه های رهبر کبیر انقلاب را فیلم برداری کرده است، از رفتار امام با دوربین می پرسم. می گویم خیلی از رهبران جهان برای خود رسانه های اختصاصی دارند و سعی می کنند به بهترین وجه ممکن آنگونه که خود می خواهند چهره خود را به جهان معرفی کنند. نگاه امام به دوربین و دیدگاهش در مورد ضبط و ثبت و ... اینها چه بود؟
می گوید: اگر امام فکر نمی کردند که باید مردم ببیند و لازم هست که مردم باید اطلاع داشته باشند هرگز حاضر نمی شد که برنامه هایشان فیلمبرداری شود. اجازه نمی دادند. بارها و بارها توی اتاق می نالیدیدم که دوربین در گرما خوب کار نمی کند. اجازه نمی داد که عوض شود.
امام عاشق دوربین نبودند امام این را یک تکلیف می دانستند که باید مردم برنامه را ببینند و بشنوند. تنها به این دلیل قبول کرده بودند.
فیلم برداری نماز عشق...
چه اینکه هیچوقت اجازه نمی دادند از نماز ایشان فیلبرداری شود جز یکبار در پاریس و دومین و آخرین بار در جماران که بعد از درخواست های فراوان بلاخره یک بار در شب نوزدهم ماه رمضان قبول کردند که نمازشان را فیلمبرداری کنیم. زمانی پذیرفتند که اصلا آماده نبودیم من در عرض بیست دقیقه 3 تا دوربین آماده کردم و هماهنگی های لازم را با صداو سما و حفاظت و ... انجام دادم و به تنهایی، تنها نماز امام را فیلبرداری کردم . نماز در حیاطی برگزار شد که خانم امام در آن زندگی می کردند. همان نمازی که الان از صدا و سیما پخش می شود. البته الان وقتی پخش می شود محل آن را زیرنویس می کنند؛ "حسینیه جماران" که غلط است. چندتا برنامه حضرت امام را من تک و تنها ضبط کردم اما ضبط این برنامه از همه سخت تر بود.
در مورد دوربین هایی می پرسم که بیست سال بعد از ارتحال امام هنوز هم در حسینیه جماران به چشم می خورند و انگار که تاریخ را ثبت می کنند... .
می گوید: سه تا دوربین داشتیم که یکی را بردند و دو تاش در حسینیه هست. که روی آنها پرده کشیده اند.
از او درباره ارتباط خودش با امام می پرسم:
می گوید: همینقدر بگویم که یکبار در یک جمعی که همه نشسته بودند تا دوربین من آماده بشود و امام صحبت خودشونو شروع کنند. یکباره امام به من گفتند: می تونم صحبت کنم؟ من قفل کردم فقط تونستم اشاره کنم که بفرمایید.
دیدار خصوصی هم رفته بودید؟
حتی عکس خصوص هم دارم با امام. یکبار در خانه آقای اشراقی در قم رفته بودیم دیدن ایشان. ایشان بلند شدند و که بروند آقای محتشمی گفت: این دوستان می خواستند با شما یک عکس یادگاری داشته باشند. امام برگشتند و نشستند و گفتند بگیرید. ما خیلی خجالت کشیدیدم.
طاهری اینجا بلند می شود و می گوید، بس است بقیه اش بماند برای بعد. از او خواهش می کنم به سوال آخرم جواب دهد. سوال آخر در مورد ارتحال امام است:
با بغضی عجیب در گلو می گوید: آخرین تصویری که در آن حاج احمدآقا پیشانی امام را می بوسند، من گرفتم. من آن شب اصلا نمی تونستم دوربین را روشن کنم. با پیکر حضرت امام روبرو شده بودم حالتی برایم پیش آمده بود که نمی تونستم کاری بکنم. حاج احمدآقا گفت: فیلم می گیری؟ گفتم نه. نمی تونستم کاری بکنم منوچهر ریاحی صدابردارم دوربین منو روشن کرد. آن شب من نمی دانستم که آیا چیزی ضبط کردم یا نه . فردا بعد از ظهر پیش خودم گفتم صدا و سیما چیزی برای پخش ندارد. خواستم یک برنامه ضبط کنم تا شب پخش بشود. بلند شدم فیلم مورد نظر خود را ساختم همان فیلمی که جمعیت می ریزند حسینیه از نرده ها می روند بالا و خود را می اندازند روی صندلی امام. فیلم پنج دقیقه بود بردم صدا و سیما. فیلم همان شب پخش شد و در آین عزای بزرگ، خیلی تناسب داشت.