جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

امیدواریم بشر مسلسلها را به قلم تبدیل کند

امام خمینی(س): رسانه‏ها مربى یک کشور هستند

آنچه در خبرگزاریها مهم است، کیفیت آن است؛ زیرا هر کدام که به راستى و راستگویى نزدیکتر باشد، شوق انسان را به گوش دادن بیشتر مى‏کند، در جمهورى اسلامى باید صادقانه تمامى اخبار و مسائل مربوط به جنگ و نحو برخورد دولتهاى بزرگ با ملت ایران براى مردم بازگو شود. امروز کارهاى ایران مورد توجه دنیا و خبرگزاریها و مطبوعات و رادیوها و تلویزیونهاست

کد خبر: ۱۲۳۲۰
امام خمینی(س): رسانه‏ها مربى یک کشور هستند

«تمام رسانه‏ها مربى یک کشور هستند». «1»

رسانه‏هاى گروهى از ابزارهاى مهمى به شمار مى‏رود که بشر براى ادام حیات سخت بدان محتاج است. اگر تا دیروز وسایل ارتباطى جمعى به دلیل عدم پیشرفت، جایگاه حقیقى خود را نتوانست در میان اعضاى جامعه پیدا کند؛ امروز با برخوردارى از پیشرفته‏ترین و مجهزترین دستگاههاى خبرى، امکان دسترسى به وقایع جهان را در کوتاهترین زمان ممکن فراهم ساخته است.

در عصر حاضر که عصر ارتباطات نیز نام گرفته، نزدیک است بشر مرزهاى ناشناخته علوم را یکى پس از دیگرى به تصرف خود درآورد و به تبع آن با افزایش توانمندیهاى علمى و فنى خود مسیر رشد را با سرعتى فزاینده طى مى‏کند.

در این رهگذر نکاتى از اهمیت بیشترى برخوردارند و توجه به آنها ضرورت دارد که از آن جمله مى‏توان به موارد ذیل اشاره کرد: چگونگى استفاده بهینه از امکانات و ابزارهاى موجود؛ چگونگى به خدمت درآوردن علوم و دانشهاى بشرى براى پروراندن افراد و جوامع؛ حفظ کردن جامعه از آفات و گرفتاریهاى اجتماعى، همواره کردن راه رشد معنوى، دینى و اخلاقى در جامعه به مدد امکانات موجود.

اگر این اصل را بپذیریم که رسانه‏هاى عمومى در جامعه، براى افراد حکم دانشگاه را دارند پس هر یک از آنها مى‏توانند از قداست خاصى برخوردار باشند و نقش حساسى را در پویایى و یا ایستایى جوامع ایفا نمایند و اگر به شکل مثبت و سازنده حرکت کنند قطعاً منشأ دگرگونیهاى شگرف در ساختار تربیتى جوامع خواهند بود. همان طور که امام راحلمان فرمودند: «تمام رسانه‏ها مربى یک کشور هستد، باید تربیت کنند کشور را، افرد یک کشور را و باید خدمت کنند به ملت». «2»

وقتى بخواهیم رسالت و جایگاه رسانه‏ها را در جامعه خودمان با دیدگاه بنیانگذار جمهورى اسلامى ارزیابى و تبیین کنیم، درمى‏یابیم رسانه‏ها با درک صحیح از نظام مقدس اسلامى، شناخت مفاهیم ارزشى نظام، شناخت موازین اصولى نظام، درک صحیح از جبه حق و باطل، موضعگیرى درست متناسب با دین مبین اسلام در مواقع و لحظات حساس تاریخى، برخوردارى از استقلال رأى، عدم وابستگى به جریانها و قدرتهاى سیاسى حاکم، اتکال به قوانین و احکام الهى، افشاى به موقع جریانهاى انحرفى و وابسته، و بهره‏گیرى از شیوه‏هاى قلمى موفق و تلاش در صدق کلام و انتقال‏ درست اخبار وقایع به خوانندگان است که ارتباطى عمیق با مخاطبان خود برقرار مى‏سازند و در نتیجه موجب افزایش آگاهیهاى عمومى افراد در جامعه مى‏گردند و اینگونه است که امام خمینى (س) مى‏فرمایند: «رسانه‏هاى گروهى مى‏توانند خدمتهاى گرانمایه‏اى را به فرهنگ اسلام و ایران نمایند». «3»

مقدمه‏اى که از نظر گرامى شما گذشت، وجیزه‏اى بود از جایگاه رسانه‏ها در جامعه، ولى از آنجائى که موضوع بحثمان جایگاه مطبوعات در جامعه از دیدگاه امام خمینى (س) است، بنابراین به همین میزان از بحث دربار رسانه‏ها به طور اعم بسنده مى‏کنیم و به طور اخص به نقش و جایگاه مطبوعات در جامعه مى‏پردازیم.

مطبوعات در جامعه از جایگاه خاصى برخوردارند و ممکن است دگرگونیهاى عظیمى در جامعه به وجود آورند. آنچه حیات و پویایى جامعه‏اى را تضمین مى‏کند، حضور مطبوعاتى است که روح تحرک و تکامل را در کالبد جامعه مى‏دمد. مطبوعات موجب رشد و شکوفایى افراد و جامعه مى‏گردد و ممکن است انسانهایى را تعلیم دهد که آیند جوامع را از هر حیث تضمین نماید. مطبوعات اعضاى جامعه را از حقایق جهان هستى، وقایع جهان پیرامون، منشأ تحولات اجتماعى و سیاسى ملتها و ... آگاه مى‏سازد. و در نهایت افراد جامعه را تربیت مى‏کند به طوریکه امام راحلمان در این باره فرمودند: «آنکه از همه خدمتها بالاتر است، این است که نیروى انسانى ما را رشد بدهد این به عهده مطبوعات است». «4»

مطبوعات که در حقیقت باید آیینه تمام نماى افکار، باورها و اعتقادات دینى و آرمانها و شعائر ملى و مذهبى مردم باشد؛ متأسفانه در نظام گذشته یکسره در خدمت اهداف پلید و شوم استعمارگران و دستگاه حاکم بود.

ره‏آورد چنین نگرش و تفکرى، هدایت جامعه به سوى فرهنگ غرب غربزدگى تلاش در مسیر بى‏هویت کردن فرهنگ ملى مذهبى، و مسخ فرهنگ اصیل کشورمان، سوق دادن جامعه به سوى فرهنگ مصرفى، اشاع فرهنگ و الگوهاى موجود در جوامع غربى، تلاش براى تضعیف کردن تعصب دینى و مذهبى، ایجاد جو پلیسى و رعب و وحشت در جامعه، کوشش براى موجه جلوه دادن سیاستها، طرحها و هدفهاى نظام جبار حاکم، از جمله سیاستهایى بود که در مطبوعات آن زمان جارى بود.

حضرت امام خمینى (س) در سال 1343 در مورد استیلاى استعمار بر فضاى مطبوعات کشور فرمودند: «مطبوعات ما و روزنامه‏هاى ما و کتابهایى که منتشر مى‏شود، تمام اینها به دست استعمار است. استعمار است که روزنامه‏ها را اینطور مبتذل مى‏کند تا فکر جوانهاى ما را مسموم کند». «1» و در نتیجه اعمال چنین روشها و برنامه‏هایى بود که مسیر رشد و پویایى نسل جوان را در راه دستیابى به الگوهاى برتر و مراتب بالاى علمى و تحقیقاتى سد مى‏کردند و یا در جهت تحقّق اهداف نو استعمارى خویش به خدمت درمى‏آوردند.

نسل جوان در ده آخر حاکمیت نظام فاسد پهلوى، چنان غرق در الگوهاى غربى بودند که بندرت قادر بودند حقایق جارى در جامعه را دریابند و این به لحاظ تلاش گسترد رسانه‏ها بویژه مطبوعات بود که فضاى عمومى جامعه را به سمت فرهنگ غرب سوق مى‏دادند. به عنوان مثال گرایش نسل جوان ما به هنر غربى تا بدانجا پیش رفت که آشنایى با هنرپیشگان، خوانندگان، نقاشان و نویسندگان غربى را براى خود یک افتخار مى‏دانستند و بدان فخر مى‏فروختند و در مقابل بسرعت تا با نویسندگان، فضلا، علما و هنرمندان اصیل ایران وداع مى‏گفتند. و این خلأ فرهنگى ناشى از سیاستگذارى مذبوحان نظام فاسد گذشته بود که بر مطبوعات و سایر رسانه‏ها اعمال مى‏نمود. و اگر هر از چند گاهى تحرکاتى خود جوش در بعضى از جراید و نشریات مشاهده مى‏شد در عین حالى که یک نقطه امیدى را در دلهاى منتظر و خسته نمایان مى‏ساخت؛ امّا از آن سو چنان بسرعت آن حرکت محو مى‏گشت که گویى براستى در جزیر ثبات زندگى مى‏کردى و همه در حرکت به سوى دروازه‏هاى تمدن بزرگ!!! بودند.

دستگاه امنیتى نظام، چنان بر عرصه مطبوعات سایه گسترانده بود که امکان کوچکترین تحرکى را سلب مى‏کرد و در واقع‏مطبوعات نیز در جهت تثبیت پایه‏هاى متزلزل نظام، دست و پا مى‏زدند. امام (س) در این مورد فرمودند: «تأسف از وضع مطبوعات ایران که مستقیماً زیر نظر سازمان امنیت اداره مى‏شوند و هر چه دیکته کنند، مى‏نویسند و هر تهمتى خواستند به هر مقامى مى‏زنند». «1» و اینگونه بود که امام خمینى (س) در همان سالهاى اختناق به یکباره به خروش آمدند و با اشاره به اهانت یکى از روزنامه‏هاى کثیرالانتشار به روحانیت، فرمودند: «مطبوعات ما کثیف است». «5»

نقش رسانه‏هاى گروهى بویژه مطبوعات در تاریخ ملل تاکنون نقشى کلیدى و سرنوشت‏ساز بوده، و با گذشت زمان و دگرگونیهایى که در عرصه مطبوعات از حیث امکانات و وسایل جدید و تکامل یافته در صنعت چاپ و نیز بهره‏گیرى از ابزار مخابراتى پیشرفته؛ همچون ماهواره، تأثیر و نقش این رسانه مطبوعات در حقیقت حیات ملتها اکنون حساستر و تعیین کننده‏تر است.

حال چنانچه مطبوعات داراى انگیزه بوده و رسالت و جایگاه راستین خویش را در نظامهاى ارزشى و کشورهاى مستقل و آزاد باز یابند ممکن است دگرگونیهاى اساسى در احیاى فرهنگ ملل ایجاد کنند.

در ایران پس از انقلاب شکوهمند اسلامى، رسانه‏هاى گروهى خاصه مطبوعات، هویت اصلى خویش را بازیافت.

هر چند در آغاز با افت و خیزهایى مواجه بود و به نوعى طبیعى هم جلوه مى‏کرد، در ادام راه بتدریج راه درست را شناخت؛ مطبوعات ما به میدانى فرهنگى براى ارائه آرا و نظریات اندیشمندان، اهل قلم، نویسندگان و صاحبنظران متعهد، و محلى براى شکوفایى‏ اندیشه‏هاى جوان تبدیل شد. حال در چنین اوضاع و احوالى، نخستین گام بازسازى محیط مطبوعاتى بود که آن را منشأ دگرگونیهاى مثبت در عرصه مطبوعات مى‏توان به شمار آورد، که این امر تلاش مضاعف را مى‏طلبید تا بتوان بافت گذشته را کنار زد و فضاى سالم اسلامى را حاکم نمود که بحمدالله در همان روزهاى آغازین موفقیتهایى چشمگیر در این زمینه حاصل شد.

امروز مى‏بایست تمامى هم و تلاش مطبوعات به تعبیر امام، صرف «زدودن غبار فرهنگ استعمارى» از جامعه شود تا بتوان زمینه‏هاى رشد را در جامعه فراهم کرد. امام خمینى (س) پس از پیروزى انقلاب اسلام خطاب به مطبوعات فرمودند: «شما خود بهتر از هر کس باید بدانید که ملّت قیام کرده است تا غبار فرهنگهاى استعمارى را از خود بزداید. ما باید عقاید استعمارى را با هر شکل و فرمش در نطفه خفه کنیم و ایمان مردم را که ابرقدرتها را به زانو درآورد، از آنان جدا نسازیم. امیدوارم نصیحت این درد چشیده را بشنوید» «1».

حضرت امام خمینى (س) از فرداى پیروزى انقلاب اسلامى در سخنرانیهاى مختلف به کرات لزوم ایجاد تغییراتى اساسى در مطبوعات را به دست اندرکاران امور مطبوعاتى کشور گوشزد مى‏کردند و تأکید مى‏ورزیدند که باید فضاى عمومى مطبوعات، این حقیقت را دریابند که انقلابى عظیم در این کشور رخ داده است و بایست خود را با موازین، آرمانها، ارزشها، دستاوردها و استراتژى نظام اسلامى همراه سازند و در خدمت دین مبین اسلام باشند و به نشر حقایق بپردازند و نگرش طاغوتى را به زباله‏دان تاریخ بسپارند. معظم له در یکى از بیاناتشان در این باره فرمودند: «اگر مجله، همان مسائل سابق است، منتها حالا یک خرده تخفیفش داده‏اند؛ لکن باز هست، اگر آن باشد نباید اسمش را مجله جمهورى اسلامى گذاشت باید اسمش را مجله طاغوتى گذاشت». «6»

انعکاس حقیقى مطالب، برخوردارى از صدق کلام، پرهیز از شیوه‏هاى رایج در جهان غرب در وارونه جلوه دادن حقایق از جمله مباحثى بود که امام بارها در پیامهاى خود به جامعه مطبوعاتى متذکر گردیدند. به طورى که این زمینه در یکى از سخنانشان آمده: «آنچه در خبرگزاریها مهم است، کیفیت آن است؛ زیرا هر کدام که به راستى و راستگویى نزدیکتر باشد، شوق انسان را به گوش دادن بیشتر مى‏کند، در جمهورى اسلامى باید صادقانه تمامى اخبار و مسائل مربوط به جنگ و نحو برخورد دولتهاى بزرگ با ملت ایران براى مردم بازگو شود. امروز کارهاى ایران مورد توجه دنیا و خبرگزاریها و مطبوعات و رادیوها و تلویزیونهاست». «3»

با عنایت خاص به سخنان برجست فوق وبا تجزیه و تحلیل مفاهیم عمیق نهفته آن در خواهیم یافت که اولًا، رسالت راستین مطبوعات در جامعه چیست؟ و ثانیاً، نقش هر یک از آنها در چگونگى انتقال وقایع و اخبار به چه نحوى مطلوبتر، رساتر و نافذتر خواهد بود؟

و باز با نگاهى دقیقتر ریشه‏هاى شکست و ناتوانى آژانسهاى خبرى دنبا را با آنهمه ابزار، امکانات و تکنولوژى پیشرفته در پیام امام مى‏توان دریافت و در نهایت اینکه ایشان وظایف مطبوعات در دوران دفاع مقدس را تبیین کردند و میزان آنها را ترسیم فرمودند.

حضرت امام خمینى (س) نقش مطبوعات را در ایجاد روحیه استقلال‏طلبى در ملت، بسیار اساسى توصیف نمودند و نیز مطبوعات را در مقاطع مختلف به تقویت روحى آحاد مردم تشویق و ترغیب فرمودند.

در اصل وقتى مطبوعات به رسالت اصلى و تاریخى خود واقف مى‏شوند و براى تحقق وظایف و مأموریتهاى محول شده به آنان، کوشش مى‏کنند، جامعه را از هر گزندى مصون نگه مى‏دارند و راه براى رسیدن به پیشرفت و تعالى هموار خواهد گشت.

در یک چنین جامعه‏اى با انتقال مفاهیم ارزشى نفهته در اعتقادات دینى، عناصر جامعه با فرهنگ دینى پیوند مى‏خورند و در مسیر اتصال به منبع و سرچشمه نور راه حیات جاوید را برمى‏گزینند و در کنار دستاوردهاى ارزشى نظام مقدس اسلامى شهادت را قلّ رفیع سعادت تلقى مى‏کنند و آن را به عنوان مسیر حیات راستین برمى‏گزینند.

مطبوعات با مأنوس کردن مردم با مفاهیم و واژه‏هاى ارزشى، با انتقال درسهاى سازنده از حوادث و جریانهاى تاریخى همانند «حادث عاشورا»، شناساندن فرهنگ ملتها به یکدیگر و افشاى چهر حقیقى متجاوزان به حقوق ملتهاى مظلوم، نقش بیدارى ملتها را ایفا مى‏کنند و بدین ترتیب آنان را از بسیارى‏از حوادث و گرفتاریها حفظ خواهند کرد.

مطبوعات با بالا بردن آگاهیهاى عمومى جامعه، زدودن یأس و نومیدى و کاشتن جوانه‏هاى امید حیات موفق و پویاى جوامع را تضمین مى‏کنند. امام راحلمان در این باره فرمودند: «اگر این نویسنده‏ها، این گوینده‏ها ...، با هم امید در ملت ایجاد کنند، اطمینان در ملت ایجاد کنند، استقلال روحى در ملت ایجاد کنند، اگر این خدمت را این رسانه‏هاى گروهى، این مطبوعات، این نویسندگان، این گویندگان، این اطمینان را در ملت ایجاد کنند، ما تا آخر پیروز هستیم». «7»

حضرت امام در ادامه همین بحث خطاب به مطبوعات و اهل قلم در بخش دیگرى از سخنانشان مى‏فرمایند: «امید در خودتان ایجاد کنید، نویسندهاى ما، گویندگان ما همه‏شان دنبال این باشند که به این ملت امید بدهند». «8»

مطبوعات در حیات جدید باید همچون دانشگاه، مرکزى براى اشاعه و انتشار افکار و اندیشه‏هاى والاى علمى، معنوى و اخلاقى و به بیانى دیگر، پالایش‏دهنده و بالنده اعضاى جامعه باشند.

اگر هر یک از صفحات مطبوعات به منزله گشودن یک بحث علمى و فقهى باشد و همت والاى گردانندگان آن در مسیر استفاد بهینه از امکانات موجود باشد، هر روز صدها هزار طالب علم و معرفت را با خود به محضر استادان خواهند برد و از دریاى معرفت آنان تشنگان علم و معرفت را سیراب خواهند ساخت. و اگر مطبوعات در خدمت احکام و فرمانهاى الهى و در جهت تبلیغ دین باشد قطعاً منشأ خدماتى علمى و دینى در جامعه خواهد شد و همین معنا را در کلام امام راحل نیز ملاحظه مى‏کنیم: «مطبوعات که حامل پیام ملت و حامل پیام اسلام باشد و مبلغ احکام اسلام و مجرى احکام اسلام و مهذب جامعه باید باشد و اخلاق را درجامعه باید پخش بدهد اخلاق الهى را». «9»

و به حق اگر ما مرورى بر عملکرد رسانه‏هاى گروهى بویژه مطبوعات در ایام دفاع مقدس داشته باشیم، مى‏توانیم به رسالت راستین این سفیران و مبلغان و رسولان پیش از پیش پى ببریم. انعکاس حقایق جارى صحنه‏هاى دفاع مقدس، افشاى ماهیت جبهه باطل و همسویى جهان استکبارى با آنها، ترویج فرهنگ شهید و شهادت در جامعه، انعکاس حرکت سیل‏آساى امواج پر خروش امت اسلام به سوى مناطق عملیاتى، به تصویر کشیدن رشادتها، ایثارگریها، عروج، عملیات ظفرمند لشکریان اسلام و ... همه و همه حاکى از یک حقیقیت است و آن درک صحیح مفاهیم ارزشى در مطبوعات ایران اسلامى است و دوران دفاع مقدس، خود براى زدودن بسیارى از زنگارها که در ساى این تحول معنوى عظیم چه بسیار سربازان و پاسداران حریم قلم که دعوت حق را لبیک گفتند و جام شهادت را بر تن کردند و خود در کنار خلق آثار مکتوب ارزشى و جاویدان، خالق بهترین هنر شدند که هنر شهادت است. و در چنین شرایطى است که باید اذعان کرد مطبوعات ما از سخت‏ترین آزمایشها و امتحانها پیروز و سربلند بیرون آمدند و به مکانى براى تربیت نسل امروز جامعه تبدیل شدند.

جان کلام اینکه مطبوعات امروز با تأسى از فرمانهاى بنیانگذار جمهورى اسلامى و نیز رهبر فرزانه کشورمان بیش از هر زمان دیگرى در صحنه است. فضاى غالب و حاکم بر مطبوعات ما فضاى خدمت خالصانه به نظامى است که خود را خادم مردم مى‏داند و براى به تحقق پیوستن هدفهاى متعالى اسلام گام برمى‏دارد و وقتى که حضور مطبوعات در جامعه حضورى هدفدار و معنادار شد، به طور طبیعى به افزایش آگاهیهاى جامعه کمک خواهد کرد و جامعه را در مقابل تهاجم فرهنگى بیگانگان مصون خواهد ساخت.

على صمدى‏

منبع: حضور (16)، صص 139 الی 149

انتهای پیام

دیدگاه شما