رییس فرهنگستان علوم ضمن انتقاد از جایگاه نامطلوب علوم انسانی در کشور خاطرنشان کرد: ما هنوز نمی دانیم علوم انسانی چیست، چه می کند و چرا هست و عده ای این علوم را علوم نظری می دانند که تنها باید آموخته شوند.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، دکتر رضا داوری اردکانی، رئیس فرهنگستان علوم و استاد فلسفه در مراسم گرامیداشت پنجاهمین سالگرد تاسیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با بیان اینکه تاریخ 200 ساله آشنایی با تجدد قابل تأمل بوده و همه ما وظیفه داریم در خصوص آن دقت و تامل داشته باشیم، افزود: شاید نخستین کتابی که در زمینه علوم اجتماعی و انسانی به معنای جدید نوشته و ترجمه شد، کتاب اقتصاد سیاسی اقتصاددان سوییسی است و در حدی که من اطلاع دارم کسی این کتاب را نخوانده و هیچ اثری از آن در ادبیات 50 ساله ما دیده نمی شود.
رئیس فرهنگستان علوم اثر دیگر قابل تفکر و تعقل در تاریخ پژوهش کشور را کتاب «اقتصاد» محمدعلی فروغی خواند و افزود: این اثر کتاب درسی است که برای دانشجویان مدرسه سیاسی نوشته شده بود و دانشجویان آن زمان این کتاب را خواندند اما من اثری از آن نمی بینم و تنها مرحوم عظیمی در پایان عمر خود این کتاب را چاپ کرد.
وی در ادامه سخنان خود یادآور شد: آنچه مهم است این است که علم مسئله باشد؛ وگرنه انبار کردن علم برای جامعه و کشور علم نمی شود. یکی از مشکلات ما تسلیم شدن به تقسیم بندی هایی است که اروپا دارد. هرچند این تقسیم بندی های اروپا نادرست و غلط نیست اما باید مورد تامل واقع شود.
وی با اشاره به اینکه یکی از مسایل مفید و در عین حال گمراه کننده تقسیم کردن پژوهش به نظری و کاربردی است تاکید کرد: اگر کسی علم نظری می خواهد برود و کتاب کانت و ارسطو را بخواند؛ ما علم نظری نداریم آیا علم پزشکی یا فیزیک نظری است یا خیر؟ به نظر می رسد همه علوم کاربردی هستند هرچند اگر کاربردی را به معنای مصرف امروزی بگیریم این سخن دیگری است اما اگر مقصود را در این باره کسب راه حل مفید بدانیم این امر نیز چیز دیگری است.
داوری اردکانی با بیان اینکه در کشور ما به برکت انقلاب، دانش توسعه یافت اما هنوز مشکلاتی در کشور باقی است که جای کار دارد افزود: علم در سرزمین ما توسعه پیدا کرده و ما پزشکان شایسته، مهندسان بزرگ، دانشمندان گرانقدر علوم پایه و علوم انسانی داریم که این دانشمندان شایسته و قابل تقدیر هستند.
رییس فرهنگستان ضمن انتقاد از جایگاه نامطلوب علوم انسانی در کشور خاطرنشان کرد: جامعه ما علوم انسانی را به رسمیت نمی شناسد و به آن اهمیت نمی دهد. ما هنوز نمی دانیم علوم انسانی چیست، چه می کند و چرا هست و عده ای این علوم را علوم نظری می دانند که تنها باید آموخته شوند.
وی افزود: اگر علوم را به بی فایده و بافایده تقسیم کنیم ارسطو معتقد بود الهیات اشرف علم علوم است چون سودی ندارد.
این استاد فلسفه در ادامه با طرح این سوال که آیا ما نیاز نداریم که بدانیم جامعه ما چه مشکلات و عیب ها و از هم گسیختگی هایی داشته و چه خطراتی آن را تهدید می کند؟بیان کرد: سبکی که مطالعه می کنیم به سبک مستشرقان است که پژوهش انجام دادند اما ما هنوز علوم انسانی را نمی شناسیم و تنها به دلیل آنکه اروپا این علم را داشته ما نیز خواستیم این علوم را داشته باشیم اما نمی پرسیم چرا در هاروارد گروه تاریخی یکی از بزرگترین گروه های این دانشگاه بوده و یا اینکه ژاپن که تا 15 سال گذشته تنها کشور توسعه یافته آسیا بود چرا همه آثار ادبی، فرهنگی و علوم اجتماعی غربی را به زبان ژاپنی ترجمه کرد آیا آنها بیهوده کاری کردند که در علم و تکنولوژی پیشرفت کردند؟
رییس فرهنگستان علوم در پایان افزود: علوم انسانی به ما می آموزد کجا و کی چه باید انجام دهیم. در این راستا باید پژوهش هایی انجام گیرد و بدانیم علم باید در کجا قرار گیرد و تکنولوژی چه باید بکند؛ در حقیقت علوم انسانی می تواند نیازهای کشور را شناسایی کرده و به ارایه راه حل های آن بپردازد.
علوم انسانی خمیرمایه و تعیین کننده روابط سیاسی هر کشور است
دکتر محمد فرهادی، وزیر علوم، فناوری و تحقیقات نیز در ادامه آیین بزرگداشت پنجاهمین سالگرد تاسیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با گرامیداشت یاد و خاطره مرحوم دکتر محمود بروجردی و دکتر صادق آیینه وند اظهار کرد: جامعه انسانی یک نهاد زیستی و فرهنگی است و علوم انسانی خمیرمایه و تعیین کننده روابط سیاسی هر کشور است.
وی افزود: وقتی سخن از توسعه اقتصادی به میان می آید بلافاصله علوم فنی و مهندسی به ذهن متبادر می شود در حالی که علوم انسانی مبنای همه جانبه در این زمینه است.
فرهادی با بیان اینکه در دنیای کنونی با توجه به نقش علوم و تبدیل آن به ثروت نیازمند علوم انسانی هستیم، تصریح کرد: علوم انسانی مهمترین نقش در مهارت و تفکر انتقادی داشته و از ملزومات توسعه یافتگی است.
وی دامنه علوم انسانی را از سایر علوم گسترده تر و پیچیده تر خواند و یادآور شد: به دلیل اینکه این علوم با انسان سروکار دارد و یافتن راه حلی برای مسایل انسان پیچیده است، آسان نیست.
وزیر علوم، فناوری و تحقیقات خاطرنشان کرد: علوم انسانی در دهه های اخیر اگرچه در بعد کمی در کشور افزایش یافته اما نتوانسته جایگاه خود را در توسعه کشور ایفا کند که ریشه آن مسایلی مانند کمبود اعتبار و فقدان برنامه ریزی جامع در این زمینه است.
وی افزود: وزارت علوم با تشکیل شورای توسعه پژوهش و فناوری در حوزه علوم انسانی تلاش می کند در زمینه برنامه ریزی ویژه علوم انسانی و فناوری های جدید فعالیت هایی انجام دهد که امیدواریم این اتفاق سرآغاز جدید در پژوهش های علوم انسانی بوده که تاثیر آن در حل و رفع مشکلات جامعه بسیار مهم است.
وی با بیان اینکه در حوزه علوم انسانی سخن بسیار داریم، افزود: در این زمینه باید بر میراث کهن خود تکیه زد و علوم انسانی ما بر اخلاق و معنویت اتکا کند که در آثار شعرای ما این مولفه ها یعنی اخلاق و معنویت موج می زند و می توان از دل این میراث کهن برای نسل آینده نظریه پردازی کرد.
فرهادی سیاست وزارت علوم، فناوری و تحقیقات را در دولت یازدهم تقویت دانشگاه ها و هدایت به سمت رفع مشکلات کشور معرفی کرد و گفت: این مسئله را می توان به پژوهشگاه ها نیز تعمیم داد به این صورت که از آنها نیز بخواهیم پژوهش های خود را بر حل مشکلات جامعه متمرکز کرده و به آسیب شناسی مسایل و ارایه راه حل هایی در مورد آنها بپردازند.
وی یادآور شد: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی امروز باید علاوه بر ورود به مسئله به آینده پژوهی نیز دست بزند و الگوهای کارآمد سبک زندگی برخاسته از مبانی نظری و دینی و انسانی طراحی کند. همچنین از پژوهشگاه انتظار می رود نقش موثری در تولید علم جهانی داشته باشد.
فرهادی در ادامه سخنان خود به ارایه آماری از نشریات علوم انسانی کشور پرداخت و افزود: از میان 1120 نشریه علمی که مجوز انتشار دارند 630 نشریه یعنی بیش از 50 درصد نشریات داخلی مربوط به بحث علوم انسانی هستند اما متاسفانه انتشار این مجلات با این آمار در سطح بین المللی بسیار اندک و محدود بوده است. تنها یک یا دو مورد از این نشریات به زبان غیرفارسی منتشر می شود اما برنامه وزارت علوم حمایت مالی و آموزشی از این نشریات است تا بتوانند در سطح بین المللی نیز مطرح شوند.
وزیر علوم، فناوری و تحقیقات با تاکید بر اینکه پژوهش نیازمند کار بیشتری است تصریح کرد: مشکلات اجتماعی، فرهنگی و مردمی بسیاری داریم که باید سرفصل پژوهش و کار و تحقیق قرار گرفته که البته در این زمینه تاکنون 6 مرکز رشد در اصفهان، تبریز، قم، مشهد و ... مجوز گرفته اند. البته این تعداد کافی نیست و بناست در این زمینه اقدام بیشتری انجام شود.
وی ادامه داد: پژوهشگاه علوم انسانی می تواند در حوزه تخصصی علوم انسانی و مولفه های تاثیرگذار گام برداشته، همچنین از محققان و اندیشمندان و صاحب نظران علوم انسانی انتظار می رود در حوزه بومی سازی این علوم بیش از پیش فعال بوده و با حضور در کنفرانس های بین المللی دستاوردهای خود را به جهان ارایه کند.
وی خاطرنشان کرد: دیپلماسی علمی یکی از برنامه های اساسی مورد نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است و هیئت های علمی خارجی وجود دارند که تمایل داشته در زمینه علوم انسانی با ما تبادل نظر داشته باشند.
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با اشاره به همکاری دانشگاهها و پژوهشگاهها با دستگاههای مختلف گفت: با امضای تفاهمنامهای بین وزارت نفت و 12 دانشگاه و پژوهشگاه بالغ بر 450 میلیارد تومان پروژه تحقیقاتی اجرا میشود.
افزایش اختیار دانشگاهها در حوزه بورسیه ها/ افزایش بودجه پژوهشی به سه درصد از تولید ناخالص داخلی
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، محمد فرهادی همچنین در حاشیه مراسم پنجاهمین سال تأسیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در جمع خبرنگاران با اشاره به تحقیقات بنیادی و کاربردی و با تاکید بر این که بین این دو نوع تحقیقات، باید نسبتی ایجاد شود افزود: در حال حاضر میان این دو نوع تحقیق نسبت متعادلی در کشور وجود ندارد و این در حالیست که ما در تحقیقات، هم نیاز به انجام پروژههای بنیادی و هم کاربردی داریم.
وی با اشاره به هدفمند کردن تحقیقات در دانشگاهها و پژوهشگاهها اظهار داشت: در این راستا تفاهمنامههای مختلفی با وزارتخانههایی چون صنعت، معدن و تجارت، نیرو، نفت و دفاع به امضاء رسیده است و مطالعاتی از سوی دانشگاهها برای این مراکز در حال اجراست.
وزیر علوم با تاکید بر این که بودجههای ردیفهای دیگر را نمیتوان در جاهای دیگر هزینه کرد، افزود: بودجههای تملک و دارایی، عمرانی، تحقیقاتی و پژوهشی دارای ردیفهای مستقل و مشخصی هستند و از این رو امکان ندارد که بودجههای تحقیقاتی صرف موارد دیگری شود.
فرهادی در عین حال با اشاره به اختصاص بودجههای مناسب به بخشهای پژوهشی و تحقیقاتی یادآور شد: جهتگیریهای دولت و وزارت علوم در راستای افزایش اعتبارات پژوهشی است به گونهای که در بودجه سال آینده و برنامه ششم توسعه، اعتبارات مناسبی برای پژوهش پیشبینی شده است.
وی اضافه کرد: بر اساس احکام برنامه ششم توسعه ، تا پایان این برنامه، بودجه پژوهشی حداقل به سه درصد از تولید ناخالص داخلی افزایش مییابد.
وزیر علوم با اشاره به وضعیت اعتبارات پژوهشی در بودجه سال جاری نیز توضیح داد: در بودجه سال جاری برای تقویت زیرساختهای تحقیقاتی و تامین تجهیزات آزمایشگاهی، اعتبارات و ردیفهای مشخصی پیشبینی و بخشی از آن محقق شده است.
وی با تاکید بر این که بخش دیگر آن نیز تا پایان سال محقق میشود، اظهار امیدواری کرد تا پایان سال جاری بخش دیگری از پژوهشی سال جاری که رقمی بیش از 100 میلیارد تومان است به امر پژوهش اختصاص یابد.
فرهادی در ادامه با تاکید بر این که استقلال دانشگاهها در قوانین مصوب هیاتهای امنای دانشگاهها پیشبینی شده است، ادامه داد: این امر نیز در احکام دائمی برنامه ششم و هم در سند آمایش آموزش عالی دیده شده است از این رو ما موردی مبنی بر عدم استقلال دانشگاهها نداریم و نخواهیم داشت.
وزیر علوم با تاکید بر این که افزایش اختیار دانشگاهها در بورسیه حقی بوده که از سوی وزارت علوم به دانشگاهها واگذار شده است، گفت: وزارتخانه در تلاش است تا در حوزههای مدیریتی، نظارتی و ارائه برنامههای راهبردی ایفای نقش کند.
فرهادی با اشاره به بدهی دانشگاهها به مراکز مختلف گفت: دانشگاهها به مراکز مختلف از جمله شهرداریها، بدهیهایی داشتند که با تعاملات صورت گرفته مقرر شد تا بدهی دانشگاهها به مراکز مختلف از جمله شهرداریها پرداخت شود.
مطالعات فرهنگی با حضور وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و معاون پژوهشی وی، جمعی از اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، فرهنگستان علوم و پیشکسوتان و محققان حوزه علوم انسانی در این پژوهشگاه برگزار شد.
گفتنی است: در این مراسم از مجموعه تصاویر نسخ خطی نفیس شاهنامه موجود در پژوهشگاه علوم انسانی رونمایی شد. نسخ خطی شاهنامه موجود در این پژوهشگاه مربوط به قرن هفتم است که پژوهشگاه علوم انسانی با همکاری کتابخانه ملی اقدام به اسکن این نسخ کرده است.
همچنین در این مراسم از سامانه جامع مدیریت اطلاعات این پژوهشگاه رونمایی شد.
تقدیر از 32 نفر از پیشکسوتان عضو هیات علمی پژوهشگاه، کارمندان و بازنشستگان و خانوادههای شهداء پژوهشگاه از دیگر برنامه های این مراسم بود.