مدیرعامل بنیاد باران و وزیر اسبق آموزش و پرورش با اشاره به دیدگاههای حضرت امام در زمینه اهمیت تعلیم و تربیت، تأکید کرد: برای تحقق دیدگاههای امام باید به دنبال تحول جدی در آموزش و پرورش بود.
نگاه حضرت امام به آموزش و پرورش یک نگاه آیندهنگر و بلندمدت است
مرتضی حاجی، وزیر آموزش و پرورش دولت اصلاحات در گفتوگو با پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران درخصوص نوع نگاه حضرت امام(ره) به مقوله آموزش و پرورش اظهار داشت: حضرت امام یک عبارت کلیدی دارند که در آن ضمن اشاره به فرهنگ ملت، تکلیفی را برای معلمان به عنوان مربیان جامعه در نظر گرفته و هدف از تعلیم و تربیت نوجوانان و جوانان را نیز بیان کردهاند.
وی افزود: ایشان در این بیان میفرمایند «قضیه تربیت ملت به این است که فرهنگ آن ملت فرهنگ صحیح باشد. شما(معلمان) کوشش کنید که فرهنگ را فرهنگ مستقل اسلامی درست کنید. جوانهایی که در این فرهنگ تربیت میشوند همانهایی هستند که مقدرات کشور در آینده به دست آنهاست».
حاجی با بیان اینکه «حضرت امام در موضوع تعلیم و تربیت یک افق بلندمدت را مدنظر داشتند»، گفت: این افق همان آیندهای است که در دست جوانان کشور بوده و مقدرات کشور در آن به عهده آنهاست.
وی تأکید کرد: در این نگاه، معلم در کلاس درس باید به دانشآموز خود به عنوان فردی که مقدرات و آینده کشور در دست اوست نگاه کند و او را به صورت بالقوه یک مدیر یا فعال اقتصادی یا سیاستمدار یا حتی رئیسجمهور در آینده بداند.
مدیرعامل بنیاد باران اضافه کرد: با چنین نگاهی، طبیعتا رفتار معلم با دانشآموز خود رفتار با یک بچه نیست. وقتی شما بدانید با یک رئیس، یک متخصص، یک کارشناس عالیرتبه یا یک نویسنده از آیندگان در حال صحبت هستید، نوع رفتار و سخن گفتنتان متفاوت با زمانی میشود که با یک بچه یا کسی که هنوز مختصات و جایگاه او معلوم و مشخص نیست، صحبت میکنید.
حاجی با تأکید بر اینکه «حضرت امام در این زمینه، حال دانشآموز را مورد توجه قرار نداده بلکه آینده او را مد نظر دارند»، اظهار داشت: معلمی که به یک مدیر صنعتی یا فرهنگی یا اجتماعی یا سیاسی آینده درس میدهد، طبیعتا باید آنچه را به او منتقل میکند در شأن و فراخور آدمی با آن مشخصات باشد نه کودکی که هنوز چیزی درباره آینده او مشخص نیست.
برای تحقق دیدگاههای امام باید به دنبال تحول جدی در آموزش و پرورش بود
وی ضمن اشاره به اینکه «نگاه حضرت امام همواره یک نگاه بلندمدت، دوراندیشانه و آیندهنگر است و در بخش تعلیم و تربیت هم با همین دوراندیشی و آیندهنگری اظهار نظر کردهاند»، گفت: این کلام برای هر کسی میتواند درس باشد حتی برای پدر و مادرها. امام در این بیان به والدین هم توجه میدهد که فرزندان شما، مدیران، وزیران و وکیلان فردای این کشور هستند و شما باید با آنان درست گفتوگو کنید.
وی خاطرنشان کرد که «اگر به این عبارت در صحنه آموزش و پرورش توجه داشته باشیم، گمان میکنم تحولی عمیق هم در دیدگاههای مبنایی، هم در برنامههای بلندمدت و کوتاهمدت آموزش و پرورش، هم در برنامههای درسی، هم برنامه تربیت معلم و مربی و هم تولید مکان فیزیکی و تجهیزات مورد نیاز مدرسه باید اتفاق بیفتد تا از آن مدرسه افرادی با آن مشخصات بیرون بیایند.
وزیر آموزش و پرورش دولت خاتمی ادامه داد: در واقع فیزیک مدرسه نیز باید گنجایش و استعداد پرورش یک مدیر متخصص، یک عالم، یک نویسنده و سیاستمدار را داشته باشد و برنامه درسی نیز باید بتواند این توان را ایجاد کند. نقش معلم و مربی و قابلیت آنها در متخصصپروری و مدیرپروری نیز بلاشک است؛ چراکه معلم است که میتواند آینده را در دستان باکفایت کسی قرار دهد که امروز در حال تربیت اوست و این کفایت را در او ایجاد کرده است.
وی در ادامه این نظر را یک نظر مبنایی دانست و افزود: با این فرض است که باید دنبال تحول در آموزش و پرورش بود. تحولی در جهت ایجاد آموزش و پرورشی فرهنگساز که فرهنگ جامعه را مستقل و اسلامی کند؛ درست مطابق فرمایشات امام راحل. پس اگر محصول آموزش و پرورش ما فرهنگی بود که استقلال نداشته، هر روز به رنگی درآمده و زایش و رویش نداشته باشد، این خواست امام نیست.
حاجی تأکید کرد: متولیان آموزش و پرورش کشور باید توجه داشته باشند در فرهنگ مستقل اسلامی توجه به اخلاق اسلامی، رعایت حقوق مردم و توجه جدی به حقالناس اصولی اصیل هستند و بنابراین انسانی که در آینده در این کشور منشأ کاری خواهد بود، باید در مراحل آموزشی و پرورشی، بیاموزد که حقوق مردم باید پرداخت شود و این حقوق همهاش مادی نیست بلکه حق برخورداری از آزادی اندیشه و بیان نیز جزو این حقوق است.
مرتضی حاجی در ادامه با اشاره به اینکه «آموزش و پرورش فرزندان و نسلهای آینده جامعه یک موضوع مهم، عمیق و گسترده است که تنها در دستان معلمان و مربیان نیست»، اظهار داشت: وظیفه تربیت تنها برای معلم تعریف نمیشود. بنا به تعبیر حضرت امام سجاد علیهالسلام از حقوق فرزندی بر پدر و مادر، نامگذاری نیکو، تربیت خوب و آموزش قرآن است که در آن بر آن تأکید شده است.
آموزش و پرورش خود را از خیل عظیم متخصصان محروم کرده است
وی همچنین با اشاره به اضلاع متعدد چندضلعی مؤثر در آموزش و پرورش نسل آینده، یکی از این اضلاع را وزارت آموزش و پرورش خواند و در این زمینه با تأکید بر اهمیت نقش معلمان و مربیان گفت: برای کار یک معلم خوب علاوه بر «تخصص و اطلاعات علمی» که از الزامات است، سه مسئله مهم وجود دارد که یکی «مهارت حرفهای»، دیگری «انگیزه شغلی» و در نهایت «روان آرام و نداشتن دغدغههای جدی بازدارنده» است.
حاجی در بحث تخصص و اطلاعات علمی و همچنین مهارت حرفهای معلمان، به موضوع دانشگاهها و مراکز تربیت معلم اشاره کرد و گفت: یکی از رسالتهای آموزش عالی تربیت معلم است که باید دانشجویان این رشته را «توانا» برای این مسئولیت تربیت کند.
وی افزود: به دلیل مشکلات معیشتی شغل معلمی در شرایط فعلی کشور، اغلب داوطلبان کنکور، رشتههای تربیت معلم را جزو انتخابهای آخر خود قرار میدهند و بیشک این یک ضعف جدی برای نظام آموزش و پرورش است.
حاجی با اشاره به اینکه «در دولت اصلاحات، با بررسی این موضوع توافق سه جانبهای میان وزارت آموزش و پرورش به مدیریت اینجانب، وزارت علوم به مدیریت آقای دکتر توفیقی و سازمان مدیریت و برنامهریزی به مدیریت دکتر شرکا صورت گرفت که روش جذب معلم مورد تحول قرار گیرد»، در توضیح این روش که به گفته وی هنوز نیز اجرایی نشده و در دولت نهم مسکوت مانده، گفت: در این شیوه جذب معلم، برای دوره ابتدایی، راهنمایی و متوسطه هریک به صورت مجزا حداقلی را به لحاظ سطح تحصیلات در نظر گرفتیم که حداقل تحصیلات معلمان دوره ابتدایی، کارشناسی آن هم در رشتههای مرتبط با علوم تربیتی و روانشناسی و حداقل تحصیلات معلمان دوره راهنمایی و متوسطه، کارشناسی ارشد از رشتههای مرتبط با درس مورد نظر مشخص شد.
وی اضافه کرد: همچنین در این طرح، یک دوره دوساله تکمیلی تخصصی تربیت معلم را با عنوان کارشناسیارشد یا دکترایحرفهای تعلیم و تربیت متناسب با دوره تحصیلی مربوطه به عنوان شرط معلم شدن در نظر گرفته شده که هریک از افراد تحصیلکرده در رشتههای فوق که برای معلمی گزینش شدهاند، این دوره را باید بگذرانند.
وزیر آموزش و پرورش در دولت سید محمد خاتمی با تأکید بر اینکه «آموزش و پرورش با شیوه کنونی جذب معلم، خود را بیدلیل از حجم عظیمی از فارغالتحصیلان دانشگاههای مهم و برتر کشور محروم کرده» افزود: با شیوه جدیدی که طراحی شده بود این نقص جدی برطرف میشد که گامی مهم در جهت پیشرفت و توسعه نظام آموزش و پرورش و در نتیجه پیشرفت و توسعه کشور خواهد بود.
محیط های آموزشی با پادگانها تفاوت دارند
وی درخصوص «انگیزش شغلی مهم به عنوان یکی از فاکتورهای مهم در نحوه کار و بازده کاری» اظهار داشت: انگیزش شغلی معلم بیتردید به آموزش و پرورش مربوط نمیشود و دیگر بخشهای نظام نیز با سطح انگیزه معلمان کشور برای انجام رسالت سنگین تعلیم و تربیت مرتبط هستند.
حاجی تصریح کرد: متأسفانه امروز شغل معلمی در کشور ما به گونهای ست که اگر به بسیاری از معلمان کشورمان شغل دیگری را پیشنهاد دهند که برای وضعیت معیشتی و حرمت و منزلت شغلی آنان بهتر باشد، اغلب آن شغل را خواهند پذیرفت و معلمی را ترک خواهند کرد.
وی با تأکید بر نقش دولت در انگیزش شغلی معلمان گفت: علاوه بر این، مردم و خانوادهها نیز باید از معلمان حمایت کرده و منزلت و جایگاه آنان را حفظ کنند. از طرفی باید اذعان کنم که خوشبختانه در جامعه ما و در میان تودههای مردم، معلمان مورد اعتمادترین گروه و دارای ارزش و حرمت بالایی هستند؛ ولی فعلا در نظام آموزش و پرورش و در وزارتخانه، این اعتماد بروز و ظهوری ندارد.
حاجی با اشاره به ضرورت سپردن بسیاری از تصمیمگیریهای آموزشی و پرورشی به معلمان به عنوان یکی از نشانههای ظهور این اعتماد گفت: در دوره مسئولیت بنده در وزارت آموزش و پرورش، تصمیمی در شورای عالی گرفته شد که طبق آن باید انتخاب مدیران مدارس، در هر مدرسه منوط به اخذ نظر معلمان آن مدرسه باشد. در این شیوه، سه نفر از افراد مقبول در میان معلمان انتخاب و از آن میان یک نفر توسط منطقه به عنوان مدیر انتخاب میشود.
وی با بیان اینکه «در انتخاب مدیران از این نیز میشود فراتر رفت»، اضافه کرد: وزارتخانه به حدی میتواند به معلمان اعتماد داشته باشد که انتخاب معلمان هر مدرسه، انتخاب وزارتخانه بوده و اصل انتخاب مدیر به کلی به آنان سپرده شود.
حاجی تأکید کرد: باید توجه داشت که محیطهای آموزشی با محیطهای پادگانی و حتی محیطهای صنعتی تفاوتهای جدی دارند و نمیتوان از بالا چیزی بر آنها دیکته و به آنان تحمیل کرد؛ بلکه محیط علمی باید بر مبنای تفاهم و اعتماد و باور نسبت به یکدیگر اداره شود.
وی همچنین با اشاره به اینکه در دوره مسئولیتش در وزارت آموزش و پرورش برای مدارس هیات امنا تعریف کرده و اجرای آن را شروع کرده بود، اظهار داشت: هیات امنا برای مدارس، جایگاهی است که نمایندگان اولیا، نمایندگان دانشآموزان، نمایندگان معلمان و کادر آموزشی و پرورشی مدرسه به همراه مدیر مدرسه که در واقع نماینده منطقه آموزشی است، بهعلاوه یک استاد دانشگاه و خیّری که مدرسه را حمایت میکند (اگر مدرسه خیّر داشته باشد) گردهم آمده و برای مدرسه خود برنامهریزی میکنند.
وی با بیان تفاوتهای هیات امنا با انجمنهای اولیا و مربیان گفت: انجمنهای اولیا و مربیان متأسفانه از اهداف اصلی خود دور شده و به دلیل نیازهای مادی متعدد مدرسه تنها به این بخش پرداخته و به جایی برای تدارک امکانات مالی و مادی مدارس تبدیل شدهاند؛ حال آنکه هیات امنا هم جایی است برای کمک به تأمین نیازهای مدرسه و هم فضایی برای برنامهریزی برای مدرسه به عنوان فعالیتهای مکمل برنامههای درسی آن هم با مشارکت همه طرفها.
واقعیت تلخ جامعه ما نپذیرفتن پرسشگری و نقادی است
حاجی در ادامه این گفتوگو با تأکید بر اینکه «طبق آموزههای دین اسلام و مکتب تشیع و همچنین بر اساس آرمانهای حضرت امام، محصول آموزش و پرورش ما باید انسانهایی مسئول و متعهد باشد»، گفت: پایبندی به منافع ملی، پرهیز از استبداد رأی، توانایی استیفای حقوق خود به بهترین روش، داشتن مدارا با دیگران، سلم و سعه صدر، ارزشها و اصولی هستند که باید در مدارس نظام جمهوری اسلامی به نسل آینده آموخته شود تا در آینده شاهد نسلی متعهد، پرسشگر، مسئولیتپذیر و نقاد باشیم و این میسر نخواهد شد مگر با فراهم کردن محیط گفتوگو و نقد و فضای باز تربیتی در مدارس و در نظام آموزش و پرورش.
وی ضمن بیان این مطلب، تصریح کرد: باید این واقعیت تلخ را پذیرفت که در فضای عینی و عملی جامعه ما، پرسشگری و نقادی به عنوان ملزومات تعهد و مسئولیتپذیری، مقبولیت ندارد و با واکنش صاحبان قدرت مواجه میشود. این درست همان اشکالی است که در نظام آموزش و پرورش ما نیز به وضوح دیده میشود.
متأسفانه بهترین کلاس، ساکتترین کلاس است
حاجی اضافه کرد: متأسفانه در آموزش و پرورش و مدارس ما، بهترین کلاس، ساکتترین کلاس است و سخن گفتن از مسائل مملکتی در کلاسهای درس پسندیده محسوب نمیشود. حال آنکه برای پرورش نسلی متعهد و دلسوز نظام و انقلاب، باید مدرسه فضایی باشد برای بحث درباره مسائل کشور و دانشآموزی که قرار است، فردای کشور را بسازد باید در همین کلاسهای درس الفبای مسائل کشور را بشناسد و درباره امور جاری در کشورش احساس مسئولیت کند و نظر و دیدگاه داشته باشد.
وی با اشاره به نقش کتابهای درسی و همچنین معلمان و مربیان در شکلدهی به چنین فضایی گفت: خوشبختانه کتابهای درسی ما طی چند مرحله تغییر و تحول، بیش از گذشته به سمت باز کردن فضای نقد و پژوهش پیش میرفت که امید است این مسیر تداوم یافته باشد.
حاجی با اشاره به روند تغییرات صورت گرفته در کتب درسی در سالهای پس از پیروزی انقلاب، گفت: پس از آنکه انقلاب اسلامی به ثمر نشست، توقع این بود که کتابها با ارزشهای جدید هدفگذاری و بازتألیف شده و یا حداقل مورد تجدیدنظر قرار گیرند؛ چراکه هدفگذاری کتب درسی در سالهای پیش از انقلاب، کاملا با پس از آن متفاوت بود و مثلا کتاب انقلاب سفید به عنوان یکی از دروس اجباری با سطح نمره قبولی 12 که سطح نمره درسهای تخصصی است، جزو کتب درسی بود. بر این اساس، در ابتدای پیروزی انقلاب، اصل بر طاغوتزدایی از کتب درسی در حد ظواهر گذاشته شد و بیشک طاغوتزدایی جدی و عمیق و تغییر اندیشه حاکم بر این کتابها به زمان بیشتری نیاز داشت.
حاجی ادامه داد: از همان زمان بود که کار بررسی همهجانبه کتب آموزشی و پرورشی مورد توجه واقع شد و تألیف کتابهای جدید در دستور کار قرار گرفت. بر این اساس، چندین مرحله تجدیدنظر در کتابها انجام شد و میتوان به جرأت گفت که کتابهای درسی فعلی به لحاظ محتوایی و هدفگذاری به صورت جدی با کتابهای پیش از انقلاب تفاوت دارند.
وی با بیان اینکه «در دوره اصلاحات، حداقل عمر کتابها 3 و بعدا 5 سال تعیین شد تا ثبات خوبی در مطالب وجود داشته باشد»، درباره کتب درس دینی نیز اظهار داشت: کتاب تعلیمات دینی در طول سالهای پس از پیروزی انقلاب، یکی دو مرحله به صورت اساسی تغییر یافتهاند که یک مرحله مربوط به سالهای اول انقلاب است و دیگری مربوط به سالهای اخیر بوده که در اثر تغییر رویکرد آموزش و پرورش به مسئله کتابهای آموزش دین صورت گرفته است.
حاجی درباره این رویکرد جدید به کتب آموزش دینی گفت: این دیدگاه معتقد است، همانطور که پس از پیروزی انقلاب، دین در همه شئون زندگی ما حرف اول را میزند، کتب درس دینی نیز باید ضمن تعمیق باور دینی و پایبندی به اجرای احکام، دین را به متن زندگی آورده و تفکیک دین و دنیا در آن آموزش داده نشود؛ بر این اساس، نام این کتاب از تعلیمات دینی به کتاب دین و زندگی تغییر یافت. همچنین برخی منتقدین بر این باور بودند که کتب تعلیمات دینی، برای آموزش دین از بیان فلسفی خشک برای نوجوانان و جوانان بهره میبرد که شیوه مناسبی نیست. بر این مبنا نیز، در تألیف کتاب دین و زندگی تلاش شد جنبه عاطفی آن تقویت شده و از آن برای انتقال بهتر مفاهیم و گسترش علایق دینی بهره گرفته شود.
حاجی تأکید کرد: البته نمیتوان گفت که همه راه طی شده است، بلکه راه باز است و باید در این مسیر همچنان به پیش رفت.
معلمی که حق پرسشگری ندارد، انسانی نقاد تربیت نخواهد کرد
وی در عین حال، با بیان اینکه «در تقویت روحیه پرسشگری و نقادی در میان دانشآموزان برای پرورش انسانی متعهد و مسئولیتپذیر، مدیران مدارس و معلمان از تحولات صورت گرفته در کتب درسی و از هدفگذاری در این مسیر بسیار عقب هستند»، گفت: هنوز رفتار بسیاری از مدیران و معلمان مدارس در جهت بازکردن فضای نقادی در مدارس نیست و این یک نقص جدی است که باید به تدریج رفع شود.
حاجی همچنین از بیتوجهی مسئولان کشور به حق پرسشگری معلمان و مربیان انتقاد و تصریح کرد: معلمی که حق پرسشگری او به رسمیت شناخته نشود، نمیتوان از او انتظار داشت فضای باز نقادی را در کلاس درس خود مستقر کرده و نسلی منتقد و مسئول تربیت کند.
وزیر آموزش و پرورش دولت هشتم، در عین حال تأکید کرد: با اینهمه ما از معلمان به دلیل عشقی که به شغل و هنر خود دارند، انتظار و توقعی فوقالعاده داریم که در صورتی که از نبود فضای پرسشگری در شرایط کنونی کشور ناراضیاند و گهگاه مورد بیمهری قرار میگیرند، در تربیت نسل آینده به گونهای عمل کنند که آینده پیش روی کشور از مشکل نبود آزادی بیان و فضای نقادی رنج نبرد.
آموزش و پرورش ما دچار انشقاق و دوگانگی در هدف است
وی در بخش دیگری از این گفتوگوی تفصیلی، با اشاره به اینکه «هدف آموزش و پرورش قابل تفکیک به "آموزش" و "پرورش" به عنوان دو مقوله جدا از هم نیست»، و با انتقاد جدی از «وجود انشقاق در اهداف و فعالیتهای نظام آموزش و پرورش کشور»، این انشقاق را یکی از دلایل اصلی نایل نشدن آموزش و پرورش به اهداف نظام و انقلاب در این زمینه خواند و تأکید کرد: در هیچ جای دنیا و در هیچ نوشته علمی و هیچ پژوهشی، اینگونه بیان و حکم نشده که سازمان متولی تربیت نسل نوجوان و جوان متولی دو کار جداگانه یکی آموزش و دیگری پرورش باشد.
حاجی با تأکید بر اینکه «مدرسه به هیچروی متولی دو کار جداگانه به نام تعلیم و تربیت نیست»، خاطرنشان کرد: پرورش جوهر و گوهر آموزش است و اینکه ما در وزارتخانه آموزش و پرورش یک معاونت پرورشی و یک معاونت آموزشی و همچنین یک حوزه برنامهریزی آموزشی و یک حوزه تألیف کتابهای پرورشی داشته باشیم، موجبات دوگانگی را فراهم میآورد. متأسفانه این نوع نگاه و رویکرد غلط حتی در بخش انتشارات ما نیز وجود دارد که انتشارات مدرسه متولی چاپ و نشر کتب کمک آموزشی و انتشارات تربیت متولی چاپ کتب پرورشی است. بر این اساس بوده که سنت غلط معلم و مربی به عنوان دو جایگاه جداگانه در مدارس به وجود آمد.
مأموریت اولیه مربیان پرورشی پایان یافته است
وی وجود مربیان پرورشی در مدارس را در سالهای گذشته، موجب این دانست که معلمان نسبت به تربیت بچهها احساس مسئولیت نکرده و همه بار تربیت بر دوش یک مربی باشد.
حاجی با انتقاد از حاکم شدن نگاهی در سه سال گذشته بر آموزش و پرورش که به اصطلاح به دنبال احیای جایگاه مربیان تربیتی هستند، گفت: از گذشته دور، سمینارها برگزار شد مبنی بر احیای نقش تربیتی معلمان، ولی همچنان معلمها به دلیل وجود جایگاه مربی پرورشی از مسئولیت تربیتی بیرون نگهداشته شدند.
وی افزود: در سالهای اولیه انقلاب به دلیل ویژگیها و شرایط زمانه، یک عده انسانهای شریف که گاه تحصیلات بالا و متناسب هم نداشتند و حتی ممکن بود مشاغلی همچون خیاطی، سیمکشی، ریختهگری و ... داشته باشند به دلیل تدین وارد نظام آموزش و پرورش شده و در آن شرایط سخت در مدارس نقش مربی تربیتی را بر عهده گرفتند و بهعنوان نیروهای مورد اعتماد بر فضای سیاسی مدرسه حاکم شدند؛ اما باید گفت که این مأموریت پایان یافته است. این مربیها در مدرسه نیز از جایگاه لازم برخوردار نبودند. خود آنها نیز دچار نوعی بلاتکلیفی و بسیار کمانگیزه شده بودند و ضرورت داشت به این موضوع رسیدگی شود.
حاجی با اشاره به اینکه در دولت اصلاحات، به تشکیل نهادی به عنوان مجلس دانشآموزی مبادرت شد، به بیان خاطرهای پرداخت و اظهار داشت: در آن زمان از همه مربیان پرورشی سراسر کشور خواستیم بهترین و مستعدترین دانش آموزان خود را برای حضور و تأسیس این مجلس معرفی کنند. در مراسم افتتاح مجلس دانشآموزی، پس از آنکه دانشآموزان با بسیاری از مقامات برجسته کشور دیدار و گفتوگو داشتند، قرار شد در جلسهای به بیان دغدغهها و مشکلات خود و همسن و سالهایشان بپردازند. اما نکته ناراحتکننده و در عین حال قابل تأمل برای من این بود که این دانشآموزان خواستند مربیان پرورشی در این جلسه حضور نداشته باشند و گفته بودند حاضر نیستند در حضور این مربیان سخن بگویند. پس از پرسوجو درباره این موضوع متوجه شدیم که بچهها اظهار میدارند مربیان پرورشی را قبول ندارند. متأسفانه این امر عمومیت داشت و پژوهشها و مطالعات مختلف آن را تأیید میکرد. همین امر سبب میشد مربیان تأثیرگذاری قابلتوجهی نداشته باشند.
وی ادامه داد: وقتی بنای غلطی از ابتدا گذاشته شده نباید همین اشتباه را همیشه تکرار کرد و باید بدانیم که معلم ریاضی، ادبیات و همه معلمان مدرسه و همچنین مدیران مدرسه اصلیترین وظیفهشان تربیت است و همه باید نسبت به آن نگران بوده و احساس مسئولیت کنند.
حاجی با اشاره به سند ملی آموزش و پرورش که در دولت گذشته سنگ بنای تدوین آن گذاشته شده و پس از رکودی طولانی، اکنون در دولت نهم مراحل پایانی خود را میگذراند، گفت: با وجود حاکم شدن نگاهی در دولت نهم که به احیای جایگاه مربی تربیتی در مدارس قائل است، اما تدوینکنندگان این سند که همگی از فرهیختگان و متخصصان تربیت هستند، واژه دوگانه آموزش و پرورش را اصلاح کرده و کلا تربیت را واژه مناسب مأموریتهای این وزاتخانه دانستهاند و در تعریف تربیت گفتهاند: «همانگونه که در منابع تربیتی غرب واژه Education دربردارنده همه ابعاد تعلیم و تربیت است، تفکیک این امر واحد به دو جریان آموزش و پرورش، مشکلات عملی، نظری و روانی فراوانی را پیش میآورد» و لذا کلمه تربیت را جایگزین آموزش و پرورش در نظر گرفتهاند.
برخی از بزرگان تأثیرگذار، آموزش و پرورش را کاری تخصصی نمیدانند
مداخله در کار آموزش و پرورش اعتماد به نفس معلم را سلب میکند
وزیر آموزش و پرورش دولت هشتم با اشاره به دیگر مشکلات پیش روی نظام آموزش و پرورش و موانع اصلی که در راه رسیدن به اهداف تربیتی نظام جمهوری اسلامی وجود دارند، اظهار داشت: متأسفانه بخش عمده مشکلات ناشی از دخالتهای گسترده در آموزش و پرورش است. در واقع نگرانی همه جامعه نسبت به تربیت نسل آینده متأسفانه اجازه دخالتهای وسیع در آموزش و پرورش را صادر کرده است و بسیاری از خانوادهها و به ویژه مسئولان کشور، کار تعلیم و تربیت را کاری غیرتخصصی و آسان میدانند که هرکسی میتواند درباره آن اظهارنظر کرده، وارد عمل شود و به تناسب حوزه نفوذ خود در آن دخالت نمایند.
وی با انتقاد از دخالت بسیاری از بزرگانی که حوزه تأثیرگذاری بالایی در کشور دارند در امور آموزش و پرورش، تأکید کرد: اعتماد به متخصص برنامهریزی در اداره مدرسه و کلاس، اصلی مهم است که از سوی صاحبان قدرت و نفوذ به دلیل داشتن ابزارهای لازم برای اعمال قدرت نادیده گرفته شده و موجب مؤاخذه دائم و زیر ذرهبین قرار دادن نیروی انسانی این وزارتخانه شده است.
حجم پیامهای دینی متضادی که نسل امروز دریافت کرده بسیار زیاد است
حاجی با اشاره به اینکه «این نوع نگاه مداخلهجویانه در آموزش و پرورش، اعتماد به نفس را از معلمان سلب میکند»، دیگر مانع پیش روی نهاد تعلیم و تربیت را «وجود تناقض و تضاد میان آموزههای مدرسه، آموزههای خانواده و آموزشهای اجتماع و رسانههای جمعی و با کمال تأسف رفتار غیرقابل قبول بعضی از مدیران کشور و مغایرت آشکار گفتار و کردار آنان» خواند و گفت: نوجوان بخش عمده وقت خود را خارج از مدرسه و در محیط خانواده، دوستان و جامعه میگذراند. همچنین در این سالها نمیتوان از تأثیر رسانهها بر نوجوانان و جوانان غافل بود. فارغ از اینکه تربیت از پیش از تولد و در هنگام جنینی آغاز میشود و این موضوع باید مورد توجه خانوادهها و والدین قرار گیرد، اما در سنین کودکی و پس از آن نیز، فرزندان تعالیم متفاوتی را از جامعه، خانواده و مدرسه دریافت میکنند که آنها را دچار تناقض و تضاد میسازد. راحت دروغ گفتن، راحت قسم خوردن و رفتارهای دینی ریاکارانه افراد ظاهرالصلاح، آموزههایی هستند که فرزندان ما در حوزه اخلاقیات از سوی جامعه دریافت میکنند. دخترانی که در سن تکلیف نیستند ولی در مدرسه با تحمیل حجاب در سنین کودکی آن هم در غیاب نامحرم
مواجهند، بدون آنکه به درستی توجیه شوند نسبت به این اصل دینی دچار تناقض و دلزدگی شده و در سنین بزرگسالی آن را برنمیتابند.
وی با تأکید بر اینکه «حجم پیامهای دینی متضادی که نسل امروز دریافت میکند بسیار زیاد است»، گفت: متأسفانه بر این شیوه غلط، باید حاکم شدن نگاه متحجرانه در آموزش و پرورش را بیفزاییم که تهدیدی بسیار جدی برای نظام تربیت ما خواهد بود.
حاجی با بیان اینکه «این رویکرد متحجرانه به آموزش و پرورش، دریچههای بزرگی را برای ورود واپسگرایی فکری باز کرده است»، گفت: این رویکرد تلاش دارد، آموزههایی خلاف واقع را تحت عنوان دین به خورد دانشآموزان دهد که به تضاد فکری آنان دامن میزند و موجب فاصله بیشتر با آموزههای دینی میگردد.
وی تصریح کرد: سؤالاتی که در امتحان ضمن خدمت معلمان مطرح شده بود و متأسفانه با سهلانگاری از کنارش عبور شد، بخشی از تفکر کسانی است که امروز سررشته نظام انسانسازی و تربیتی را در دست گرفتهاند.
حاجی ادامه داد: از طرفی کاری که در این سه سال اخیر در به اصطلاح احیای امور تربیتی انجام شد، کاری کاملا غیرعلمی و بیمنطق بود که در عمل نیز غیرعقلانی بودن آن به اثبات رسیده است؛ کمااینکه هنوز 4 سال نشده، سه معاون پرورشی در آموزش و پرورش دولت نهم عوض شده که نشاندهنده سردرگمی این تفکر است. حتی نصب فرمانده بسیج فرهنگیان نیز که پیام شبهنظامی دیدن فعالیتهای پرورشی را منتقل میکرد و بیانگر دیدگاه مبتکران آن بود، افاق نکرد که این خود فاصله گرفتن از مسلمات عقلی و علمی است و اثر خود را نشان داده و در آینده نیز بیشتر نشان خواهد داد.
وی همچنین از برخی نگاههای تبعیضآمیز جنسیتی به بحثهای آموزشی دختران و پسران و جداسازی کامل متون درسی آنان انتقاد کرد و گفت: مسائلی که امروز از سوی برخی مطرح میشود، نشان از سست بودن مبانی تئوریک این افراد دارد. بیتردید دختران و پسران ما به برخی نیازهای آموزشی متفاوت نیاز دارند که این نیز در گذشته در نظام آموزش و پرورش ما رعایت شده است؛ اما نمیتوان بر اصول مشترک در آموزش دختران و پسران که اتفاقا فوقالعاده زیاد هم هستند، چشم پوشید و آنها را نادیده انگاشت.
حاجی در پایان، تفکیک جنسیتی کتابها و برنامههای درسی در نظام آموزش و پرورش را تعجبآور و ناشی از نگاه واپسگرایانهای دانست که بر نهاد تعلیم و تربیت کشور سایه افکنده است.