نشست بررسی ابعاد اقتصادی خدمت سربازی با حضور کارشناسان در دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران برگزار شد.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، این نشست با حضور دکتر عباسعلی منصوری آرانی نماینده مجلس، دکتر حسن سبحانی استاد تمام دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران و نماینده سابق مجلس، دکتر صادق الحسینی مشاور پیشین بانک جهانی و مهدی احمدی معین کارشناس مرکز پژوهش های مجلس در حوزه خدمت سربازی عصر دیروز در دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران برگزار شد.
حسن سبحانی: چگونگی وجود خدمت سربازی مهم است
در ابتدای این نشست دکتر حسن سبحانی، نماینده پیشین مجلس و استاد تمام دانشگاه تهران صحبت های خود را در سه محور تقسیم نمود و در ابتدا به بحث تاریخی درباره این موضوع پرداخت وگفت: همیشه برای قضاوت راجع به یک پدیده باید زمان پرداختن به آن پدیده را در نظر گرفت. سال 1304 که قانون سربازی به وجود آمد باید شرایط آن زمان و اقتضائات آن را در نظر داشت.
وی ادامه داد: اینکه همواره تقویت بنیه نظامی کشور برابر با افزایش قدرت و توان حفظ منافع ملی بوده است مطرح است ، اما در 2 دهه گذشته، عمده کشورهای جهان برتری نظامی را موجب تقویت امنیت ملی نمی دانند.
سبحانی در ادامه به محور سوم صحبت های خود پرداخت و تصریح کرد: این پدیده قائدتا باید از چند منظر بررسی شود. ابتدا از منظر کسانی که باید به خدمت بروند. دوم کسانی که این مجموعه را پذیرش می کنند و هرکدام قائدتا محاسبات و فصل های متفاوت از هم دارند و گروه سوم، یک بحث کلی است که می تواند امنیت و منافع ملی قلمداد شود، اما نمی شود فقط به مسائل یکی از این گروه ها بدون تفکر در آثار آن بر بقیه مواردفکر کرد.
وی افزود: در این 90 سال از گذشت قانون سربازی، با طیفی از برداشت ها مواجه هستیم. طیفی که در ابتدا، رفتن به سربازی را موجب ساخته شدن و به نفع کسی که به سربازی می رود می دانست و آن سر طیف در این کسانی هستند که رفتن به خدمت اجباری مانع پیشرفت خود می داند.
سبحانی با بیان اینکه در نظام های اقتصادی باید به این سوال جواب داد که نیروی کار با چه انگیزه ای کاری را انجام می دهند؟ گفت: افراد به خاطر به دست آوردن دستمزد یک فعالیت اقتصادی را دنبال می کنند. در نظام های سوسیالیستی بعضا انگیزه های هنجاری را برای کار ذکر می کنند و یک انگیزه هم انگیزه اجبار است. کسی که افراد را به سربازی فرامی خواند تا 2 سال نیروی کار را در اختیار می گیرد، در صورتی که اگر به خودشان بود، حاضرنبودند این نیروی کار را در خدمت پذیرش کنندگان قرار بدهند.
این استاد دانشگاه تهران افزود: موقتی بودن دوره، متناسب نبودن اختصاص توانایی های فرد با نوع کاری که به او واگذار می شود، باعث می شود افراد حس کنند هزینه فرصتی بسیار بیشتر از آن چیزی است که به دست می آورند و از طرف کسانی که آن ها را می پذیرند، نیروی کار ارزان را به زور قانون به دست می آورند و دستمزی یا در نظر گرفته نمی شود یا انقدر کم است که می تواند به هیچ حساب شود درست است که افرادی که به سربازی می روند مانند یک جریان هستند، اما این جریان از دید کسانی که آن ها را می پذیرند، دائمی تلقی می شود. این هزینه برای آنها قابل اعتناست؛ چون ارزانتر تمام می شود. اگر تحولات تکنولوژیک را هم درنظر بگیریم در سلاح ها، به این معنی است که استفاده از آن ها، نیروی کار متخصص می طلبد.
وی در پایان گفت: اگر رفتن به سربازی صرف نظر از هزینه و تکنولوژی، اگر از این منظر نگاه کنیم که به تقویت روحیه ملی می انجامد، هر نوع هزینه فرصتی داشته باشیم، این هدف هم مهم است. نمی توانیم بگوییم سربازی باید باشد یا نباشد بلکه چگونه باید باشد مهم است.
منصوری آرانی: سربازی حرفه ای را باید تقویت کنیم
در ادامه عباسعلی منصوری آرانی نمانیده مجلس با بیان اینکه خرید جریمه خدمت سربازی گام بسیار مثبتی بوده است تصریح کرد: حدود 2.5 میلیون نفر شامل خرید خدمت سربازی می شدند و اگر بندی در مجلس تصویب می کردیم که حداکثر افراد از آن استفاده می کردند بسیار مثبت بود.
وی ادامه داد: بحث خرید خدمت سربازی، به اقتدار ملی کمک می کند زیرا بدون نیروی مسلح اقتدار ملی نداریم، چرا که امنیت ملی با اقتدار ملی گره می خورد، آیا توسعه لزوما با اقتصاد گره می خورد؟
وی با بیان اینکه پیشرفت هایی مانند پیشرفت های اجتماعی مهم است یاد آور شد: باید یک مولفه کمی را به مولفه کیفی تبدیل کنیم.در کشورهای توسعه یافته، عمر بیشتر و ارزشمند تر است و زمان هایی که از عمر هدر می رود، در کشورهای درحال توسعه بیشتر است.
سرتیپ بازنشسته ارتش با بیان این سئوال که چگونه می توانیم این بحث را در سربازی در کشور ایران معنادار کنیم؟ افزود: وضعیت کشورهای ما با کشورهای دیگر متفاوت است. در نیروی های مسلح، هزاران فارغ التحصیل مهندسی داریم که در تخصص خود به کار گرفته نمی شوند. اما نیروهای مسلح به چند نفر از اینها نیاز دارند؟ در نتیجه افراد متخصص در کاری به کار گرفته می شوند که به تخصص و تحصیلات ان ها نمی خورند و احساس بطالت می کنند. باید این احساس بطالت را رفع کنیم. باید در قوانین کشوری یک همکاری درست بین نیروهای مسلح و دولت باشد و قوانینی را در این راستا به تصویب برسانیم.
عوض کمیسیون امنیت ملی اضافه کرد: سربازی حرفه ای را باید تقویت کنیم و این پیشنهاد در برنامه ششم بوجه آمده است. این افراد آموزش میبینند و چهار سال و نیم خدمت می کنند و بعد هم در جامعه رها می شوند. آمادگی رزمی 3 ماهه را باید حتما داشته باشیم. و بعدافراد به کار خود برگردند و تعدادی به صورت حرفه ای برای چند سال خدمت کنند. هزینه هایی که در یک سال تحمیل می شود، باید بررسی شود و این ها همه سربازها، تحصیلات عالی ندارند و خیلی ها زیر دیپلم هستند و زندگی را در سربازی یاد میگیرند و اگر ما بتوانیم در چند سال آن ها را به صورت حرفه ای آموزش دهیم، می تواند کمک کننده باشد.
این نماینده مجلس در پاسخ به سوال "وضعیت فعلی سربازی را در یک جمله توصیف کنید" گفت: یک سرباز 70 هزار تومان حقوق می گیرد و در تمام نقاط کشور هم خدمت می کند. این اشکال است و یک سرباز باید حتما 200-300 هزار تومان از خانواده اش پول بگیرد تا هزینه هایش را پوشش بدهد. یکی از دلایل سربازهای فراری، این است که فرد نمی تواند خرج زندگی خود را تامین کند. فرزند یک کارگر، وقتی برود سربازی و بعد خانواده اش هم به او کمک کنند، خانواده اش هم دچار مشکل می شود.
منصوری ارانی در ادامه صحبت هایش افزود: ما صحبت از سربازی حرفه ای می کنیم که یک چیز بسیار خوب و مطلوبی است که پنج سال یک آموزشی ببنید و البته هر کاری سخت و مشکل است. مهم ترین مشکلی که ما داریم در سربازی اجباری اتلاف وقت است . در سربازی حرفه ای باید به سربازی نگاه حرفه ای کاری شود . به هرشکل ما حتما باید شیوه های سربازی را تغییر دهیم. این مباحث همه در دوران صلح امکان پذیر است و زمانی که در مرزهایمان دچار مشکل شویم باید از سرباز استفاده کنیم.
منصوری آرانی در پاسخ به این سئوال که چرا این پیشنهادها انجام نمی شود؟ گفت: سال گذشته زمانی که بحث فروش یا جریمه سربازی بود، یک عده به شدت مخالف بودند. زیرا پیشنهادها در حوزه ی آکادمیک است و نمایندگان احساسشان این است که همین سیستم می تواند جامعه را نگه دارد. شاید امسال و سال بعد بتوانیم بحث را پیش ببریم. ان ها که مخالف فروش سربازی بودند، اکثرا قشر فقیر بودند و می گفتند که برای آقازاده ها است در حالیکه 2.5 میلیون نفر مشمول این طرح می شوند و فقط 270 هزار نفر آمدند. بالای 80 درصد افراد فراری، آن هایی هستند که فقر مالی دارند در حالی که نمایندگان فکر می کردند که این طرح به نفع افراد متمول است.
وی ادامه داد: باید با نمایندگان صحبت کرد.و سازمان برنامه و بودجه در دولت، موافق بودندبا مناظره من و وقتی که ما طرح را ارائه دادیم، دولت گفت ما مخالفیم. گفتیم که این افراد فقیر هستند و نمی توانند پول را بدهند بگذاریم قسطی شود ولی هم نمایندگان هم دولت مخالف بودند. پس فقط نیروهای مسلح نیستند، سازمان برنامه و بودجه هم باید به این مساله توجه کند.
عباسعلی منصوری آرانی یاد آور شد: : راهکار بهبود سربازی همین جلسات و گفتگو هاست. باید کار علمی انجام دهیم. به رهبری نامه بنویسید و بگویید ما چنین مشکلی داریم. حتما تاثیرگذار است. مرجع تصمیم گیری نیرو های مسلح می باشد به ریاست کل قوا ما در این جا تفاوتی قائل شدیم به زمان صلح و غیر صلح ما هم همین دغدغه ها را داریم ولی باید به بالاتر ها اعتراض خود را انتقال دهیم.
صادق الحسینی: نیروی کار رایگان باعث می شود دولت تلاشی برای افزایش کارآیی نکنند
در ادامه صادق الحسینی، با اشاره یه ویژگی از خدمت سربازی گفت: از ویژگی های خدمت سربازی می توان به با عدم رضایت همراه بودن،،کار رایگان برای سیستم نظامی و عدم وجود امکان بهینه مطلوبیت فردی و منافع شخصی، اشاره کرد که این سه ویژگی باعث می شود از دید اقتصادی، سربازی اجباری قطعا باید از بین برود و به جای آن سربازی حرفه ای داشت. سیستم نظامی، نیروی کار مجانی در اختیار دارد و طبق تئوری اقتصاد، کالای رایگان باعث می شود استفاده بهینه نباشد و به جای یک نفر، چهار نفر در یک کار استفاده شوند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر هزینه های آموزش زیاد است و چون تعداد از حد بهینه بیشتر است، در سربازی حرفه ای: هزینه های دولت و ارتش در سربازگیری حرفه ای کاهش پیدا کرد با وجود حقوق حرفه ای که باید می پرداخت یک عارضه بزرگ این است که نیروی کار رایگان باعث می شود دولت تلاشی برای افزایش کارآیی و کاهش فرآیندها نکنند بلکه باید برای افراد جدید، مدام فرینده ها را افزایش دهند.
صادق الحسینی در بررسی عوارض اقتصادی سربازی افزود: فقر یکی از عوارض اقتصادی خدمت سربازی است که در آن اندازه دهک اول بسیار بیش از دهک دهم است زیرا خانواده های دهک های پایین، زاد و ولدشان بیش از دهک های بالاست در نتیجه افراد فقیر در دهک های پایین جمعیت، عملا بخشی از عمرشان را مجانی برای یک سیستم صرف می کنند که عمر مولد و منابع اندوزی شان افزایش می یابد که یک تله فقر ایجاد می کند. اگر فرد سربازی برود درآمد انتظاری قطعا افزایش می یابد و اگر نرود دیگر نمی تواند در سیستم رسمی فعالیت کند.
وی ادامه داد: سربازی اجباری یعنی سربازها به جامعه مالیات میدهند. تفاوت دستمزد ان ها و حداقل حقوق، یک مالیات پنهان است که معادل می شود با 12 تا 15 هزار میلیارد تومان، حدود یک چهارم یا یک پنجم کل مالیات کشور که آن را فقیرترین افراد جامعه پرداخت می کنند. هم اثر بازتوزیع منفی دارد هم در حوزه ای نیست که پیامد خارجی منفی داشته باشد، بنا به دلایل مذکور، سربازی ناعادلانه است.
دانش اموخته دانشگاه سیراکیوز افزود:در طول جنگ ویتنام، سالانه 8 میلیارد دلار مالیات پنهانی بوده است که سربازان به خاطر تفاوت حقوق پرداخت می کرده اند. اکنون با توجه به فضای سیاسی و پتانسیل هایی که داریم، سربازی باید به سمت رضایتمندانه شدن برود، یعنی امتیاز برای آنهایی که می روند نه حدود کردن آنها که نمی روند.
وی افزود: در تعاریف اکادمیک کارایی یعنی رفاه یک نفر افزایش یابد بدون انکه رفاه فرد دیگری کم شود، و در عین حال هزینه اضافی به دولت تحمیل نکند و عادلانه باشد راه حل این است که به نحوی یک سیستم خرید قسطی سربازی را داشته باشیم.800 هزار نفر سرباز: آن بخشی که می خواهند بروند و حداقل حقوق را دریافت کنند و این مبلغ را کسانی که نمی خواهند بروند، پرداخت کنند. طبق مدلی که صورت گرفته است، اگر 200 هزار نفر از افراد به سربازی حرفه ای بروند، افرادی که نمیروند ماهانه 340 هزار تومان در طول زمان سربازی به افرادی که میروند پرداخت خواهند نمود . در نتیجه باعث بازتوزیع مثبت درامد می شود از افرادی که درآمد زیاد دارند به انها که درآمد کم دارند.
وی در پایان گفت: اگر سربازی خدمت مقدس است، نباید همراه با عدم رضایت باشد و باید رفتن به آن امتیاز محسوب شود نه آنکه از آنها مالیات گرفته شود.
مهدی احمدی: در دنیا برای سربازی داوطلبی هم محدودیت گذاشته اند
مهدی احمدی معین سخنران دیگر این همایش بود که امنیت مرزی را یکی از جوانب مهم در بحث خدمت سربازی دانست. به گفته وی مطابق با گزارش مرکز پژوهش های مجلس، هزینه ها اقتصادی و اجتماعی خدمت سربازی و بحث عدم توازن بین دختران و پسران در جامعه جز موارد مهم محسوب میشود. وقتی که یک پسر در کنکور قبول نمی شود بعد از دوبار نمی تواد دوباره امتحان بدهد و برای کار هم باید سربازی رفته باشد.
وی در ادامه گفت: به استناد امار، در سال تحصیلی 82-83، 52 درصد دختران در سال بعد 56 درصد و سال بعد 67 درصد در دانشکاه ها ورود پیدا کردند و در نتیجه زنان با سواد ترشدند و پیامد هایش به عنوان مثال عدم ازدواج با مردان کم سواد تر است. بحث دیگر آسیب های روانی وارده به افراد است . یا مسئله دیگر بحث اقتصادی است که به خانواده سرباز زیان مالی وارد می شود.
دانشجوی دکترا علوم سیاسی در بخش دوم صحبت هایش وضعیت دفاعی امنیتی جهان را مورد بررسی قرار داد و گفت: طبق آمار در سال 2002 فقط 167هواپیمای بدون سرنشین استفاده شده است و در جنگ عراق هم 6000 جگنده بدون سرنشین استفاده کرده است. امروزه حتی برای سربازی داوطلبی هم محدودیت گذاشته اند و برای این کار هم ارزیابی انگیزه گذاشتند و کسانی که فقط در ازمون قبول شوند می توانند به سربازی بروند. در جهت توسعه سیستم های رزمی ما در سال های آینده شاهد ربات های هوشمند خواهیم بود و نیاز به نیروهای انسانی کم تر می شود و عملیات جنکی بدون تماس مطرح است.
وی افزود: طبق گزارش های منتشر شده، کشور های حوزه خلیج فارس سلاح های پیشرفته ای را خریداری میکنند و می گویند چون با جمهوری اسلامی مرز مشترک نداریم از سلاح های های هوایی استفاده میکنیم و در کل کمتر نیاز به سلاح از نیروی انسانی بیشتر است. دکتر الحسینی: سربازی برای خانوار فقیر موجب کاهش درآمد خانوار وابسته به نیروی کار جوان است که منجر به فرو رفتن بیشتر خانوار در فقر است.