پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران: وقوع سیل در استان ایلام و خسارات ناشی از آن دوباره این سوال را به اذهان متبادر کرد که روند مدیریت و عملکرد ضعیف مسئولان و سازمان های ذیربط در این حوادث تا کی قرار است ادامه داشته باشد؟ این در حالیست که طوفان سال گذشته تهران که نشان از نا آمادگی مسئولان و دستگاه های مسئول در چنین حوادثی داشت هم باعث نشد تا آنها و مسئولان استان های دیگر به فکر بیفتند و برای آینده برنامه ریزی کنند. شاهد این ادعا حوادث متعددی است که امسال در تهران رخ داد و بر اثر آنها تعداد زیادی از شهروندان جان خود را از دست دادند. اما نه کسی مقصر اعلام شد و مسئولیت پذیرفت و نه راهکاری ارائه شد که راه تکرار بر خطر بسته شود. اما سیل ایلام نشان داد که ضعف مدیریتی و مسئولیت ناپذیری تنها در پایتخت نیست که جان هموطنانمان را می گیرد، بلکه تنها راه کاهش خسارت این حوادث رخ ندادن آنهاست وگرنه سازمان های مربوطه گویا در این زمینه برنامه ای ندارند.
پایان تیرماه امسال پایان زندگی عده ای از هموطنانمان بود که برای گذراندن تعطیلات عید فطر به مسافرت رفته بودند. پایانی که هیچکس مسئولیت آن را نپذیرفت. طوفان و سیل در جاده امامزاده داوود و کن جان بیش از 16 نفر از هموطنانمان را گرفت و این هم باعث نشد تا حتی یک مقام مسئول بپذیرد که ناتوان است و به همین واسطه بر اساس آنچه در بسیاری از کشورهای دنیا اتفاق می افتد، از مدیریت مجموعه متبوعش استعفا بدهد شاید تا راه برای مدیر توانمند تری باز شود یا به واسطه این استعفا مرهمی بر درد خانواده های آسیب دیده و داغدار گذاشته شود، اما نه تنها استعفایی در کار نبود که حتی این مسئولان بشدت از عملکرد خود دفاع کردند. ماجرا به همینجا هم ختم نشد و در در آخرین مورد، سیلی که بر اثر بارندگی 8 میلیمتری در شرق استان تهران آمد باعث کشته شدن 5 نفر در این شهر شد. بر اثر آن حادثه طبق اعلام رییس سازمان مدیریت بحران کشور، 6 نفر نیز در محدوده روستای توچال قیامدشت، 4 نفر در خمیر، یک نفر در آذرشهر و یک نفر هم در بجنورد و در مجموع 12 نفر در آن حادثه جان خودشان را از دست دادند. حالا و با گذشت کمتر از چند ماه از این حوادث تلخ، بارش 220 میلیمتر باران و وقوع سیل موجب وارد آمدن خسارت 700 میلیارد تومانی به استان ایلام شده و فوت 3 شهروند ایلامی و مفقود شدن یک نفر شده است.
تعداد دستگاه های دخیل در این حوادث کم نیست و هر کدام نیز عرض و طول زیادی دارند، اما چرا باید بر اثر حوادثی اینچنینی مردم جان خودشان را از دست بدهند؟ اولین دستگاه مسئول در این مسئله سازمان هواشناسی است. سازمانی که به گفته بسیاری از کارشناسان در پیش بینی این حوادث بسیار ضعیف عمل کرده است، اما مسئولانش معتقدند هیچ قصوری نداشته اند! نگاهی کوتاه به آنچه که رخ داده است، خلاف این مسئله را ثابت می کند. سازمان هواشناسی پیش از سیل و طوفان آخر تیرماه هیچ هشداری نداده بود و عملا در پیش بینی این حادثه ناتوان نشان داد تا جان عده زیادی از هموطنانمان از دست برود. در حالی که گزارش ها نشان می داد سازمان جهانی هواشناسی از مدتی قبل وقوع طوفان با سرعت 75 کیلومتر را در تهران پیش بینی کرده بود، اما مسئولان این سازمان اطلاعیه 2 روز قبل حادثه را که تنها نسبت به آب گرفتگی معابر هشدار داده بود و خبر از طوفانی 40 کیلومتری می داد، نشانه هشدار می دانستند که مردم باید با اعلام آن به فکر حفاظت از خود بیفتند!
همچنین در طوفان های بعدی نیز این سازمان دیر و یا ضعیف عمل کرد. مسئولان سازمان هواشناسی کشور برای این مسئله دلایل عمده ای را برمی شمرند، اما دلیل هر چه که باشد مسلما نافی مسئولیت آنها نیست.
سازمان هواشناسی گرچه در حوادث ابتدایی خصوصا سیل جاده کن در اواخر تیر ماه کاملا غافلگیر شد، اما در طوفان ها و سیل بعدی در شرق استان تهران و استان ایلام تا اندازه ای پیش بینی های لازم را انجام داد، در واقع روز چهارشنبه پیش از وقوع سیل، سازمان هواشناسی کشور طی اطلاعیهای، نسبت به احتمال وقوع آبگرفتگی یا سیلابی شدن مسیلها و رودخانهها همچنین لغزندگی جادهها در پایان هفته هشدار داد. به نظر میرسید که با توجه به سابقه ای که از سیل در چند ماهه اخیر در کشور ما وجود داشت سازمانهای مدیریت بحران در استانهای مختلف برای مقابله با سیل آماده باشند، اما انتقادهای عضو مجمع نمایندگان استان ایلام از عملکرد سازمانهای مسئول به ویژه هلالاحمر در سیل اخیر نشان میدهد که هنوز هشدارهای هواشناسی در بسیاری از نقاط ایران جدی گرفته نمیشوند. علی محمد احمدی درباره آخرین وضعیت سیل اخیر ایلام گفت: «هر چند ستاد حوادث غیر مترقبه کشور و استان ایلام برای مواجهه با این رخدادهای طبیعی اعلام آمادگی کرده بودند اما اکنون منفعل و غافلگیرشدند و مردم نسبت به عملکرد آن ها ناراضی هستند.» اینجاست که پای سازمان های دیگر و مدیریت بحران به میان
می آید.
مهمترین ارگان هایی که وظیفه دارند تا در چنین مواردی از جان و مال مردم حراست کنند، سازمان مدیریت بحران، بخش پیشگیری نیروی انتظامی و سازمان هایی مثل هلال احمر هستند، در اینجا نیز گرچه مسئولان این سازمان ها تاکید دارند وظایف خود را به نحو احسن انجام داده اند، اما باید پرسید اگر واقعا اینگونه است چرا هر حادثه طبیعی ای حتی در حد بارش باران نه چندان وحشتناک، تلفات جانی عمده ای در پی دارد؟
یکی از دلایلی که برای رفع تکلیف از سوی این سازمان ها عنوان می شود این است که هشدارهای لازم به مردم از طریق رسانه ها داده شده است، حال اگر فردی در آن روزهای خاص که اغلب مصادف با تعطیلات بوده و مردم در سفر بوده اند به رسانه ها توجه نکند تکلیف چیست؟ بنابراین به نظر می رسد که حضور ارگان های مسئول در نواحی که امکان خطر در آنها بالا است و دادن هشدار به مردم در همان منطقه ضروری به نظر می رسد. طبق اعلام رییس سازمان مدیریت بحران کشور بیشترین کشته شدگان در سیل های اخیر در بستر رودخانه های نشسته بودند، بنابراین یک راه حل می تواند ایجاد محدودیت برای حضور مردم در روزهای بارانی در کنار رودخانه ها باشد. زیرا واقعا اینکه اطلاعیه ای در مورد آبگرفتگی معابر صادر شده است نشان نمی دهد که مردم باید آماده سیلی عظیم باشند؛ بنابراین حضور نیروهای امدادی امری لازم و ضروری است. امری که در این حوادث اتفاق نیفتاد تا نتایجی تلخ رقم بخورد.
اما نکته جالب این است که بعنوان مثال پد بالگرد اورژانس در زمان سیل 29 تیر بعنوان پارکینگ اجاره داده شده و در اختیار نبوده است و همین مسئله عاملی برای تاخیر در حضور نیروهای امدادی بوده است. طرفه اینکه مسئولان سازمان مدیریت بحران کشور اصلا زیر بار نمی روند که اینکار اشتباه بوده است.
اما بارها اسماعیل نجار، رییس سازمان مدیریت بحران کشور اعلام کرده است که، از دست این سازمان کار زیادی بر نمی آید و این خود مردم هستند که باید رعایت کنند. نجار در یکی از مصاحبه های خود بیان کرده بود، در دین مبین اسلام در داخل بستر رودخانه حتی نماز خواندن هم جایز نیست، برای اینکه حتی ممکن است در منطقه ای که افراد اتراق می کند، ابری نباشد و 50 کیلومتر دورتر از آن بارندگی اتفاق بیافتد. بارندگی تابستان معمولا این طور است. اما عملکرد این سازمان در سیل ایلام هم که در پاییز رخ داده با انتقادات زیادی همراه بوده است. در یکی از این انتقادات نماینده ایلام در مجلس شورای اسلامی، گفت: از طرف نیروهای دولتی کار خاصی برای مردم استان ایلام انجام نشده است و امداد رسانی به سیل زده های اخیر تنها به همت خود مردم انجام شده است. احمد شوهانی، روز شنبه 9 آبان، دو روز پس از وقوع سیل گفته که امروز که هوا بهتر شده است آقای نجار، رییس ستاد مدیریت بحران به ایلام آمده اند، اما از نظر کمک رسانی و مدیریت بحران هنوز هیچ کار خاصی که مردم تاثیر آن را ببینند، صورت نگرفته است.
البته باید تاکید کرد وقتی رئیس سازمان مدیریت بحران کشور درباره حادثه رخ داده اینگونه توضیح می دهد که وجود مشکل در یک کانال فرعی آب باعث به وجود آمدن اتفاق و جمع شدن آب و مشکل در تردد خودروهای سبک، در جاده مشهد شده بود به نحوی از مسئولیت اصلی خود که پیشگری از این حادثه است شانه خالی می کند. نجار در پاسخ به سؤال دیگری در مورد لزوم آماده باش نیروهای ستاد مدیریت بحران کشور در چنین مواقعی پس از سیل شرق استان تهران گفته بود: به دلیل کثرت مناطقی که در آنها احتمال چنین حوادثی وجود دارد، بعید نیست که حوادث مشابهی اتفاق بیافتد. و باید اذعان کرد این پیش بینی وی درست بوده است!
با چنین برخوردی از سوی یکی از مهمترین مسئولان کشور درباره بحران نمی شود انتظار داشت که این مشکل به راحتی و به سرعت حل شود و نیازمند هشدارهای جدی تری در این خصوص است.
علاوه بر این مدیریت بحران باید حتی هنگامی که پیش بینی های لازم توسط هواشناسی نیز صورت نگرفته به محض رخ دادن حادثه با قدرت و سرعت وارد شود تا جلوی خسارات خصوصا مالی را بگیرد. امری که باز هم خلا آن در این حوادث مشهود بود. نکته بعدی نیز ساخت و سازهای غیر مجاز در مسیر رودخانه هاست، اینجاست که باید پرسید آیا این ساختمان ها توسط سازمان نظام مهندسی و دیگر سازمان های ذیربط تایید شده اند یا خیر؟ بعد از سیل جاده کن کلیپ هایی از ریطش ساختمان هایی که نوساز هم بودند منتشر شد که خوشبختانه خالی از سکنه شده بودند وگرنه خساسرات جانی این حوادث به مراتب بالاتر می رفت. حالا باید پرسید در این مورد چه کسانی مقصر هستند؟ و چرا به این ساخت و سازهای غیر مجاز خصوصا در بستر رودخانه ها توجهی نمی شود و مسئولان از کنار آنها به سادگی می گذرند؟
مهمتر اینکه چرا همیشه اعلام می شود که هشدار داده شده اما هیچ کس این هشدار ها را نمی شوند، این مسئله نشان می دهد که سازمان های مسئول باید رویکردشان را تغییر دهند و علاوه بر کمک گرفتن از سایر رسانهها در کنار رسانه صدا و سیما باید به شکل میدانی به پیشگیری از حادثه بپردازند. وقتی مسئولین اعلام می کنند که بیشتر کشته شدگان در حاشیه رودخانه ها اتارق داشتند پس باید در زمان هایی که امکان طوفان وجود دارد این مسئله در مناطق حادثه خیز مثل رودخانه ها با نصب تابلو، بنر و حضور نیرو هایی مثل نیروی انتظامی به منظور هشدار دادن به مردم انجام شود.
پاسخ به این سوالات و دقت در نکات مطرح شده گرچه آب رفته را به جوی بر نمی گرداند، اما می تواند موجب شود تا در حوادث بعدی در کنار پیش بینی بموقع و دقیق حادثه توسط سازمان هواشناسی، سازمان درگیر در مدیریت بحران نیز توفیق بیشتری در مهار بحران و کاهش خسارات ناشی از آن داشته باشند تا پس از هر سیل و حادثه ای مسئولانشان بجای دفاع منطقی مجبور نشوند به توجیه و حرف های عجیب و غریب برای دفاع از خود روی بیاورند.